مطالعه و خودآزمونِ مباحث‹مبحث ۱۳ — طرح و اجرایِ تأسیساتِ برقیِ ساختمان‌ها (سریِ دوم)‹مبانی عمومی‹درسنامه
مبحث ۱۳ — طرح و اجرایِ تأسیساتِ برقیِ ساختمان‌ها (سریِ دوم)
درسنامه — مبانی عمومی
خلاصه‌یِ بندهایِ ۱۳-۱، مستقیماً از متنِ رسمیِ مبحث.
سه سیستمِ نیرویِ متداول و منطقِ کدگذاریِ حروفی
•طبقِ پیوستِ شماره‌ی ۱ (که ردیفِ ۱۳-۱-۴ به آن ارجاع می‌دهد)، برایِ طرح و اجرایِ ایمنِ تأسیساتِ برقی و انتخابِ صحیحِ روش‌هایِ ایمنی، شناختِ کاملِ نوعِ سیستمِ نیرویِ تغذیه‌کننده الزامی است؛ سه نوع سیستمِ نیرو متداول است: TT، IT و TN (پ ۱-۱).
•حرفِ اول از سمتِ چپ در نام‌گذاری، نوعِ رابطه‌یِ سیستمِ نیرو با زمین را مشخص می‌کند: T یعنی یک نقطه از سیستم (معمولاً نقطه‌یِ خنثی) مستقیماً به زمین وصل است؛ I یعنی قسمت‌هایِ برق‌دارِ سیستم نسبت به زمین عایق‌اند یا یک نقطه از سیستم از طریقِ امپدانسی به‌اندازه‌یِ کافی بزرگ به زمین وصل است.
•حرفِ دوم از سمتِ چپ، نوعِ رابطه‌یِ بدنه‌هایِ هادیِ تأسیسات با زمین را مشخص می‌کند: T یعنی بدنه‌هایِ هادی از نظرِ الکتریکی به‌طورِ مستقیم و مستقل از اتصالاتِ زمینِ سیستمِ نیرو به زمین وصل‌اند؛ N یعنی بدنه‌هایِ هادی مستقیماً به نقطه‌یِ زمین‌شده‌یِ سیستمِ نیرو وصل می‌شوند.
سه گونه‌یِ سیستمِ TN: حروفِ اضافیِ S و C
•سیستمِ TN دارایِ نقطه‌ای است که مستقیماً به زمین وصل است (نقطه‌یِ خنثی N) و کلیه‌یِ بدنه‌هایِ هادیِ تأسیسات از طریقِ هادی‌هایِ حفاظتی (PE) به این نقطه وصل‌اند؛ بسته به نحوه‌یِ استفاده از هادیِ خنثی و هادیِ حفاظتی، به سه گونه تقسیم می‌شود (پ ۱-۱-۱).
•S: در سرتاسرِ سیستم، بدنه‌هایِ هادی از طریقِ یک هادیِ حفاظتیِ مجزا (PE) به نقطه‌یِ خنثی (N) در مبدأِ سیستم وصل‌اند → سیستمِ TN-S (پ ۱-۱-۱-۱).
•C: در سرتاسرِ سیستم، بدنه‌هایِ هادی به هادیِ مشترکِ حفاظتی-خنثی (PEN) وصل‌اند → سیستمِ TN-C (پ ۱-۱-۱-۲).
نکته‌یِ کلیدی: اگر قسمتی از سیستم از مبدأ تا نقطه‌یِ تفکیک هادیِ توأمِ PEN داشته باشد و از آن به بعد دو هادیِ PE و N از هم جدا شوند، از هر دو حرفِ C و S استفاده می‌شود؛ چنین سیستمی TN-C-S نامیده می‌شود (پ ۱-۱-۱-۳).
الزامِ سیستمِ TN و استثناهایِ آن
•طبقِ پ ۱-۱-۱-۴، در کلیه‌یِ تأسیساتِ تحتِ پوششِ این مقررات، از سیستمِ نیرویِ TN استفاده می‌گردد، مگر در مواردی که به‌صورتِ مشخص استفاده از سیستم‌هایِ نیرویِ دیگر (TT یا IT) مجاز یا لازم باشد.
سیستمِ TT: کاربردِ محدود و مشروط
•طبقِ پ ۱-۱-۲، سیستمِ TT جز در مواردِ خاصی که شرایطِ محلی برایِ استقرارِ آن مناسب باشد و یا وسایلِ حفاظتیِ مخصوص (کلیدهایِ جریانِ باقی‌مانده/RCD) بهره‌برداری از آن را ممکن کند، قابلِ‌استفاده نیست؛ استفاده از آن تنها با اجازه‌یِ مخصوصِ مقاماتِ صلاحیت‌دار مجاز خواهد بود.
•در سیستمِ TT، بدنه‌هایِ هادیِ تأسیسات از طریقِ یک اتصالِ زمینِ حفاظتیِ مستقل (جدا از اتصالِ زمینِ سیستمِ نیرو) به الکترودِ زمینِ خودِ تأسیسات وصل می‌شوند؛ این سیستم می‌تواند با یا بدونِ توزیعِ هادیِ خنثی اجرا شود.
سیستمِ IT: کاربردِ ویژه در جایی که قطعِ برق مجاز نیست
•طبقِ پ ۱-۱-۳، سیستمِ IT به‌علتِ لزومِ استفاده از وسایلِ حفاظتیِ مخصوص، جز در مواردی که ضرورت ایجاب کند مورد استفاده نخواهد بود؛ استفاده از این سیستم منوط به کسبِ اجازه‌یِ مخصوص از مقاماتِ صلاحیت‌دار است.
نکته‌یِ کلیدی: از سیستمِ IT در مواردی استفاده می‌شود که لازم است اولین اتصال به زمین سببِ قطعِ مدارِ تغذیه نشود، مانندِ اتاق‌هایِ عملِ بیمارستان‌ها، خطوطِ زنجیره‌ایِ تولید و سایرِ مواردی که تداوم و برقراریِ مدارِ تغذیه لازم و ضروری است.
•در سیستمِ IT، سیستم از طریقِ یک امپدانس به‌اندازه‌یِ کافی بزرگ به اتصالِ زمینِ سیستمِ نیرو وصل می‌گردد؛ امکانِ توزیع یا عدمِ توزیعِ هادیِ خنثی در این سیستم وجود دارد.
ارجاعِ ردیفِ ۱۳-۱-۱۱ به واژه‌نامه
•طبقِ ردیفِ ۱۳-۱-۱۱، برایِ دسترسی به ترجمه‌یِ انگلیسیِ اصطلاحاتِ به‌کاررفته در متنِ مبحث، باید به پیوستِ شماره‌ی ۹ (واژه‌نامه‌یِ فارسی-انگلیسی) رجوع شود؛ برایِ نمونه، معادلِ انگلیسیِ «اتصالِ زمینِ عملیاتی» در آن واژه‌نامه Functional Earthing و معادلِ «اتصالِ زمینِ حفاظتی» Protective Earthing ذکر شده است.
جدولِ مرورِ سریع
سه سیستمِ نیرویِ متداولTT، IT، TN
معنیِ حرفِ اول (چپ) در نام‌گذاریرابطه‌یِ سیستمِ نیرو با زمین (T یا I)
معنیِ حرفِ دوم (چپ) در نام‌گذاریرابطه‌یِ بدنه‌هایِ هادیِ تأسیسات با زمین (T یا N)
TN-Sهادیِ حفاظتیِ مجزا (PE) در سرتاسرِ سیستم
TN-Cهادیِ مشترکِ حفاظتی-خنثی (PEN) در سرتاسرِ سیستم
TN-C-SPEN در بخشی از مسیر، سپس تفکیک به PE و N
سیستمِ منتخب در کلیه‌یِ تأسیساتِ این مقرراتTN، مگر جایی که سیستمِ دیگر مجاز/لازم باشد (پ ۱-۱-۱-۴)
شرطِ استفاده از TTشرایطِ محلیِ مناسب یا RCD + اجازه‌یِ مخصوصِ مقاماتِ صلاحیت‌دار
شرطِ استفاده از ITضرورتِ عدمِ قطعِ مدار با اولین اتصالِ زمین + اجازه‌یِ مخصوص (مثلِ اتاقِ عمل)
مرجعِ ترجمه‌یِ انگلیسیِ اصطلاحاتِ مبحثپیوستِ شماره‌ی ۹ (ردیفِ ۱۳-۱-۱۱)
برو به آزمونِ همین فصل