مطالعه و خودآزمونِ مباحث‹مبحث ۱۳ — طرح و اجرایِ تأسیساتِ برقیِ ساختمان‌ها (سریِ دوم)‹اصول اساسی در تأسیسات برق‹درسنامه
مبحث ۱۳ — طرح و اجرایِ تأسیساتِ برقیِ ساختمان‌ها (سریِ دوم)
درسنامه — اصول اساسی در تأسیسات برق
خلاصه‌یِ بندهایِ ۱۳-۳، مستقیماً از متنِ رسمیِ مبحث.
منابعِ تغذیه‌یِ SELV: سه گروهِ متمایز
•طبقِ ردیفِ ۱۳-۳-۱-۵، ولتاژِ اسمیِ سیستمِ SELV/PELV نباید از مقادیرِ باندِ یکِ استانداردِ IEC 60449 تجاوز کند و منبعِ ولتاژ باید یکی از منابعِ ذکرشده برایِ SELV (بدونِ اتصالِ زمین) یا PELV (با اتصالِ زمین) باشد.
•منابعِ تغذیه‌یِ SELV شاملِ شش نوع در سه گروه‌اند (ردیفِ ۱۳-۳-۱-۶): گروهِ اول (تغذیه با ولتاژِ بالاتر) شاملِ ترانسفورماتورِ ایمنی با پرده‌یِ فلزی بینِ سیم‌پیچ‌ها مطابقِ IEC 61558-2-6، موتور-ژنراتور، و منابعِ تغذیه‌یِ الکترونیکیِ دارایِ حفاظتِ داخلی.
•گروهِ دومِ منابعِ SELV مستقل از هر منبعِ تغذیه‌یِ بالاتر است: باتری/سلولِ خورشیدی که مستقل عمل می‌کنند، و دیزل‌ژنراتور؛ گروهِ سوم شاملِ منابعِ قابلِ‌حمل و سیارِ ایمن (مانندِ ترانسفورماتورِ ایمنی/موتور-ژنراتورِ سیار) و تجهیزاتِ با عایق‌بندیِ دوبل (کلاسِ II) است.
الزاماتِ عمومیِ مدارهایِ SELV و PELV
•طبقِ ردیفِ ۱۳-۳-۱-۸، قسمت‌هایِ برق‌دارِ مدارهایِ SELV و PELV باید از نظرِ الکتریکی از سایرِ مدارها و از یکدیگر مجزا باشند؛ هادی‌هایِ این مدارها نیز باید از سایرِ مدارها جدا باشند.
نکته‌یِ کلیدی: اگر جداسازیِ کاملِ هادی‌هایِ SELV/PELV از سایرِ مدارها ممکن نباشد، باید یکی از این راه‌حل‌ها اجرا شود: عبورِ مدارها از داخلِ یک غلافِ غیرِفلزی علاوه بر عایق‌بندیِ اصلی، جداسازی با یک جداکننده/غلافِ فلزیِ زمین‌شده، یا عایق‌بندیِ هر هادی (به‌صورتِ انفرادی یا دسته‌جمعی) نسبت به بالاترین ولتاژِ موجود در مسیر (ردیفِ ۱۳-۳-۱-۸-۲).
•قسمت‌هایِ برق‌دارِ مدارهایِ SELV (بدونِ اتصالِ زمین) نباید به زمین یا به هادی‌هایِ حفاظتیِ دیگر مدارها وصل شوند؛ بدنه‌هایِ هادیِ آن نیز نباید به زمین، هادی‌هایِ حفاظتی/بدنه‌هایِ هادیِ مدارهایِ دیگر، یا بدنه‌هایِ بیگانه وصل شوند (جز مواردِ خاصِ ساختاری) (ردیفِ ۱۳-۳-۱-۹).
الزاماتِ حفاظتیِ ویژه‌یِ سیستمِ FELV
•طبقِ ردیفِ ۱۳-۳-۱-۱۱-۱، حفاظت در برابرِ تماسِ مستقیم در مدارهایِ FELV باید با یکی از دو روش انجام شود: استفاده از حصارکشی/محفظه برایِ جلوگیری از تماسِ مستقیم، یا عایق‌بندی‌ای که با حداقلِ ولتاژِ آزمونیِ مدارِ اولیه مطابقت داشته باشد.
نکته‌یِ کلیدی: اگر مدارهایِ FELV قادر به تحملِ ولتاژِ آزمونیِ مدارِ اولیه نباشند، عایق‌بندیِ بدنه‌هایِ در دسترسِ تجهیزات در حینِ نصب باید تقویت شود تا بتواند در برابرِ ولتاژِ آزمونیِ ۱۵۰۰ ولتِ متناوبِ مؤثر استقامت کند (ردیفِ ۱۳-۳-۱-۱۱-۱).
•حفاظت در برابرِ تماسِ غیرمستقیم در FELV با یکی از دو روش انجام می‌شود: وصلِ بدنه‌هایِ هادیِ تجهیزاتِ FELV به هادیِ حفاظتیِ مدارِ اولیه (به‌شرطِ قطعِ خودکارِ مدار در صورتِ اتصالی)، یا وصل به هادیِ هم‌بندیِ هم‌ولتاژکننده‌یِ مدارِ اولیه‌یِ زمین‌نشده (ردیفِ ۱۳-۳-۱-۱۱-۲).
حفاظت در برابرِ اثراتِ حرارتی، جریانِ اتصالی و اضافه‌ولتاژِ بینِ مدارها
•طبقِ ردیفِ ۱۳-۳-۱-۱۲، تأسیساتِ برقی باید طوری طراحی و اجرا شود که برایِ موادِ قابلِ‌اشتعال، در اثرِ دماهایِ زیاد یا قوسِ الکتریکی امکانِ بروزِ هیچ نوع حریقی وجود نداشته باشد و در بهره‌برداریِ عادی، هیچ خطرِ سوختگی‌ای برایِ اشخاص یا حیوانات وجود نداشته باشد.
•طبقِ ردیفِ ۱۳-۳-۱-۱۴، هادی‌ها (به‌جز هادی‌هایِ برق‌دار) و همه‌یِ قطعاتی که برایِ هدایتِ جریان‌هایِ اتصالی پیش‌بینی شده‌اند، باید بتوانند این جریان‌ها را بدونِ ایجادِ دماهایِ زیاد هدایت کنند؛ به جریان‌هایِ اتصالِ زمین و جریان‌هایِ نشتی باید توجهِ خاصی شود.
•طبقِ ردیفِ ۱۳-۳-۱-۱۵، اشخاص، حیوانات و همچنین وسایل/لوازم/ساختمان‌ها باید در برابرِ صدماتی که ممکن است در نتیجه‌یِ بروزِ اتصالی بینِ مدارهایِ با ولتاژهایِ مختلف ایجاد شود، محافظت شوند.
•طبقِ تبصره‌یِ ۲ از ردیفِ ۱۳-۳-۱-۱۶-۲، برایِ حفاظتِ مصارفِ برقِ موتوری یا سایرِ مصارفی که قطعِ فاز/جابجاییِ فاز به آن‌ها آسیب می‌رساند، باید از رله‌یِ کنترلِ فاز یا هر مکانیزمِ مشابهِ دیگری استفاده شود.
مشخصه‌هایِ منبعِ تغذیه در طراحی
•طبقِ ردیفِ ۱۳-۳-۲-۲-۱، انواعِ جریانِ منبعِ تغذیه شاملِ جریانِ متناوب، جریانِ مستقیم، یا مجموعه‌ای از هر دو است.
•طبقِ ردیفِ ۱۳-۳-۲-۲-۲، برایِ جریانِ متناوب، نوع و تعدادِ هادی‌ها شاملِ هادی/هادی‌هایِ فاز، هادیِ خنثی، هادیِ حفاظتی و هادیِ حفاظتی-خنثی است؛ برایِ جریانِ مستقیم نیز هادی‌هایِ معادل در نظر گرفته می‌شود.
•طبقِ ردیفِ ۱۳-۳-۲-۲-۳، مقادیر و حدِگذشت‌هایِ موردِ نیاز شاملِ ولتاژ و حدِگذشتِ آن، فرکانس و حدِگذشتِ آن، حداکثر شدتِ جریانِ مجاز، و شدتِ جریانِ احتمالیِ اتصالِ کوتاه است.
•طبقِ ردیفِ ۱۳-۳-۲-۴، در تعیینِ منابعِ تغذیه‌یِ اضطراری باید نوع/مشخصاتِ منبع و مدارهایی که لازم است از منبعِ اضطراری تغذیه شوند در نظر گرفته شود؛ در سیستمِ جریانِ متناوب، برق بدونِ وقفه و مولدِ نیرویِ اضطراری، و در سیستمِ جریانِ مستقیم، باتری و دستگاهِ شارژِ آن، جزءِ منابعِ تغذیه‌یِ اضطراری محسوب می‌شوند.
سایرِ عواملِ طراحی: درخواستِ نیرو، سیم‌کشی، تجهیزاتِ حفاظتی
•طبقِ ردیفِ ۱۳-۳-۲-۳، تعداد و نوعِ مدارهایِ لازم برایِ روشنایی، پریز، تغذیه‌یِ دستگاه‌ها، سیستم‌هایِ برودتی/حرارتی و مصارفِ جریانِ ضعیف باید با توجه به نقاطِ استقرارِ مصرف‌کننده‌ها، بارِ پیش‌بینی‌شده‌یِ هر مدار، شرایطِ اختصاصی، و ضرایبِ هم‌زمانی تعیین شود.
•طبقِ ردیفِ ۱۳-۳-۲-۷، انتخابِ نوعِ سیم‌کشی و طرزِ نصب به شرایطِ محلِ اجرا، نوع/ماهیتِ دیوارها، نوعِ مجاریِ عبورِ سیم، قابلیتِ دسترسی برایِ اشخاص و حیوانات، ولتاژ، و تنش‌هایِ مکانیکیِ احتمالی بستگی دارد.
•طبقِ ردیفِ ۱۳-۳-۲-۸، ویژگی‌هایِ تجهیزاتِ حفاظتی باید متناسب با نوعِ حفاظتِ موردِ نظر تعیین شود، مانندِ حفاظت در برابرِ اضافه‌جریان (اضافه‌بار/اتصالِ کوتاه)، جریانِ اتصالِ زمین، اضافه‌ولتاژ، و ولتاژِ کم/نبودِ ولتاژ.
•طبقِ ردیفِ ۱۳-۳-۲-۹، در مواردی که بروزِ خطر نیازمندِ قطعِ فوریِ تغذیه باشد، وسیله‌یِ قطع باید طوری نصب شود که به‌سادگی قابلِ‌تشخیص و به‌طورِ مؤثر و سریع قابلِ‌استفاده باشد (فرمانِ اضطراری).
•طبقِ ردیفِ ۱۳-۳-۲-۱۱، تأسیساتِ برقی باید طوری در نظر گرفته شود که تأثیرِ زیان‌آورِ متقابل بینِ تأسیساتِ برقی و تأسیساتِ غیربرقیِ ساختمان به‌وجود نیاید.
جزئیاتِ انتخابِ تجهیزاتِ الکتریکی از نظرِ ولتاژ، جریان، فرکانس و توان
•طبقِ ردیفِ ۱۳-۳-۳-۲-۱، تجهیزاتِ الکتریکی باید برایِ حداکثر ولتاژِ مداومِ تعیین‌شده و همچنین اضافه‌ولتاژهایِ احتمالی مناسب باشند؛ طبقِ تبصره‌یِ همین ردیف، در موردِ بعضی تجهیزات، حداقل ولتاژی که ممکن است ایجاد شود نیز باید در نظر گرفته شود.
•طبقِ ردیفِ ۱۳-۳-۳-۲-۲، کلیه‌یِ تجهیزاتِ الکتریکی باید با توجه به حداکثر جریانِ مداومِ بهره‌برداریِ عادی و همچنین جریانِ غیرِعادیِ احتمالی، جریانِ راه‌اندازی، و مدت‌زمانِ برقراریِ آن‌ها انتخاب شوند.
•طبقِ ردیفِ ۱۳-۳-۳-۲-۴، تجهیزاتی که بر مبنایِ ویژگی‌هایِ توان (توانِ حقیقی، توانِ ظاهری یا هر دو) انتخاب می‌شوند، باید با نوعِ کارکردِ خود متناسب و با ضریبِ توان و شرایطِ کارِ عادیِ آن مطابقت داشته باشند.
جزئیاتِ نصب: عدمِ اخلال در مشخصه‌ها، اتصالات، خنک‌کاری و ریسکِ حریق
•طبقِ ردیفِ ۱۳-۳-۴-۲، در خلالِ عملیاتِ نصب، نباید در مشخصه‌هایِ تعیین‌کننده‌یِ تجهیزاتِ الکتریکی که شرایطِ طبیعیِ آن را تضمین می‌کند و در مقررات مشخص شده، خللی وارد آید.
•طبقِ ردیفِ ۱۳-۳-۴-۴، اتصالات بینِ هادی‌ها یا هادی‌ها با تجهیزاتِ الکتریکی باید به‌نحوی انجام شود که دوام و ایمنیِ آن‌ها تضمین شده باشد.
•طبقِ ردیفِ ۱۳-۳-۴-۵، کلیه‌یِ تجهیزاتِ الکتریکی باید به‌نحوی نصب شوند که شرایطِ موردِ نیاز برایِ کارکردِ طبیعیِ آن‌ها (از جمله سیستمِ خنک‌کننده) تأمین شود و امکانِ سرویس/تعمیر/نگهداریِ آن‌ها به‌راحتی فراهم باشد.
•طبقِ ردیفِ ۱۳-۳-۴-۶، کلیه‌یِ تجهیزاتِ الکتریکی که احتمالِ ایجادِ دمایِ زیاد یا قوسِ الکتریکی دارند، باید به‌نحوی مستقر یا حفاظت شوند که خطرِ ایجادِ آتش‌سوزی و اشتعال از آن‌ها رفع شده باشد.
جدولِ مرورِ سریع
محدودیتِ ولتاژِ اسمیِ SELV/PELVمقادیرِ باندِ یکِ استانداردِ IEC 60449
استانداردِ ترانسفورماتورِ ایمنیِ گروهِ اولِ SELVIEC 61558-2-6 (با پرده‌یِ فلزی بینِ سیم‌پیچ‌ها)
سه گروهِ منابعِ SELVگروهِ ۱: ترانس ایمنی/موتور-ژنراتور/منبعِ الکترونیکی؛ گروهِ ۲: باتری/سلولِ خورشیدی/دیزل‌ژنراتور؛ گروهِ ۳: منابعِ سیارِ ایمن
ولتاژِ آزمونیِ عایقِ تقویت‌شده در FELVِ ناتوان از تحملِ ولتاژِ اولیه۱۵۰۰ ولتِ متناوبِ مؤثر
وسیله‌یِ حفاظتیِ توصیه‌شده برایِ مصارفِ موتوری در برابرِ قطع/جابجاییِ فازرله‌یِ کنترلِ فاز
منابعِ تغذیه‌یِ اضطراری در جریانِ متناوببرقِ بدونِ وقفه (UPS) و مولدِ نیرویِ اضطراری
منابعِ تغذیه‌یِ اضطراری در جریانِ مستقیمباتری و دستگاهِ شارژِ آن
عاملِ حداقلِ ولتاژِ موردِ توجه در انتخابِ برخی تجهیزاتتبصره‌یِ ردیفِ ۱۳-۳-۳-۲-۱
برو به آزمونِ همین فصل