مطالعه و خودآزمونِ مباحث‹مبحث ۱۳ — طرح و اجرای تأسیسات برقی ساختمان‌ها‹تابلوهای توزیع نیرو، تجهیزات، وسایل حفاظت و کنترل‹درسنامه
مبحث ۱۳ — طرح و اجرای تأسیسات برقی ساختمان‌ها
درسنامه — تابلوهای توزیع نیرو، تجهیزات، وسایل حفاظت و کنترل
خلاصه‌یِ بندهایِ ۱۳-۶، مستقیماً از متنِ رسمیِ مبحث.
ساختمانِ تابلوها
•تابلوی برق محفظه‌ای دارایِ تجهیزات و وسایلِ الکتریکیِ موردِ نیاز برایِ تغذیه/حفاظت/کنترلِ مدارهاست؛ می‌تواند از صفحاتِ عایقِ غیرِجاذبِ رطوبت/غیرِخودسوز یا تمام‌فلزی باشد (ردیفِ ۱۳-۶-۱-۱).
•اگر تابلو در محلِ رفت‌وآمدِ افرادِ غیرِمتخصص نصب شده باشد، نباید هیچ قسمتِ برق‌دارِ آن در دسترس یا قابلِ‌لمس باشد؛ باید مجهز به درِ قفل‌شو بوده و کلیه‌یِ کلیدهایِ حفاظتی/کنترل پشتِ آن قرار داشته باشند.
•تابلو باید مطابقِ استانداردهایِ ملی یا بین‌المللیِ معتبر ساخته شود؛ در صورتِ تغذیه از چند منبعِ مستقل (نرمال، اضطراری، UPS)، هر قسمتِ تغذیه‌شونده از یک منبعِ مستقل، یک «تابلو» به‌حساب می‌آید (ردیف‌هایِ ۱۳-۶-۱-۱-۴ و ۱۳-۶-۱-۱-۵).
مشخصاتِ اصلیِ الکتریکیِ تابلوها
•هر تابلو باید به یک کلیدِ اصلیِ جداکننده‌یِ قابلِ‌قطع‌ووصلِ زیربار یا کلیدِ خودکارِ مجزاکننده مجهز باشد؛ جریانِ نامیِ این کلید باید حداقل برابرِ جریانِ مصرفیِ کلِ تابلو و جریانِ ایستادگی‌اش در برابرِ اتصالِ کوتاه، نباید کمتر از جریانِ اتصالِ کوتاهِ احتمالیِ محلِ نصب باشد (بندِ الف).
•چنانچه تابلو علاوه بر کلیدِ اصلیِ جداکننده به فیوز نیز مجهز باشد، فیوز باید بعد از کلید (در طرفِ مصرف) نصب شود تا تعویضِ آن در حالتِ بی‌بار امکان‌پذیر باشد (بندِ پ).
نکته‌یِ کلیدی: اگر در یک تابلو از کلیدهایِ مینیاتوری استفاده شود، باید بالادستِ آن‌ها فیوز یا کلیدِ خودکارِ محدودکننده‌یِ جریانِ اتصالِ کوتاه وجود داشته باشد؛ اگر جریانِ نامیِ قطعِ اتصالِ کوتاهِ کلیدهایِ مینیاتوری تا ۱٫۵ کیلوآمپر باشد، فیوزِ بالادست حداکثر ۶۳ آمپر، و اگر ۳ تا ۱۰ کیلوآمپر باشد، حداکثر ۱۰۰ آمپر خواهد بود (بندِ ث).
•کلیه‌یِ تابلوها باید علاوه بر شینه/ترمینالِ فازها و خنثی، یک شینه/ترمینال برایِ هادیِ حفاظتی (PE) داشته باشند؛ شینه‌ها/ترمینال‌ها باید با علائمِ دائمی مشخص شوند: فازها L1، L2، L3؛ خنثی N؛ حفاظتی-خنثی PEN؛ حفاظتی PE (بندهایِ ج و چ).
محلِ نصبِ تابلوها
•از محلِ نصبِ تابلو (اتاقِ مخصوص یا فضایِ اختصاصی) هیچ دودکش یا لوله‌یِ حاملِ آب/گاز/برودتی-حرارتی نباید عبور کند یا آن را قطع کند (ردیفِ ۱۳-۶-۱-۳-۳).
نکته‌یِ کلیدی: اگر تابلو در فضایِ عمومی نصب شده باشد، حداقل فاصله‌یِ نصبِ آن از لوله‌هایِ آب/برودتی-حرارتی و سایرِ تأسیساتِ مکانیکی برابرِ ۳۰ سانتی‌متر است و برایِ فضایِ نصبِ تابلو باید دیوارِ جداکننده در نظر گرفته شود (ردیفِ ۱۳-۶-۱-۳-۴).
•فاصله‌یِ کنتورِ گازِ طبیعی با کنتورِ برق (یا تابلوهایِ برقِ فشارضعیف) نصب‌شده در فضایِ عمومی، باید حداقل ۵۰ سانتی‌متر باشد (مبحثِ ۱۷؛ ردیفِ ۱۳-۶-۱-۳-۵).
فیوزها و کلیدهایِ خودکارِ مینیاتوری
•فیوز به‌عنوانِ وسیله‌یِ حفاظتی برایِ حفاظتِ مدارها در برابرِ اضافه‌بار/اتصالِ کوتاه، حفاظتِ دستگاه‌ها در برابرِ اتصالِ کوتاه، و تأمینِ ایمنی در صورتِ اتصالِ کوتاهِ فاز با بدنه به‌کار می‌رود (ردیفِ ۱۳-۶-۲-۱-۱).
•فیوزهایِ پیچی باید مجهز به قطعه‌یِ محدودکننده‌یِ فشنگ‌پذیری باشند تا جایگزینی با فشنگی با جریانِ نامیِ بالاتر ممکن نباشد؛ استفاده از فیوزهایِ غیرِاستاندارد یا المانِ قابلِ‌تعویض ممنوع است (ردیف‌هایِ ۱۳-۶-۲-۱-۲ و ۱۳-۶-۲-۱-۵).
•در تأسیساتِ برقیِ جدید، استفاده از کلیدهایِ مینیاتوریِ نوعِ پیچی که به‌جایِ فیوز در پایه‌یِ فیوز نصب می‌شوند، ممنوع است (ردیفِ ۱۳-۶-۲-۲-۳).
کلیدهایِ خودکار، کنتاکتورها و کلیدهایِ مجزاکننده‌یِ زیربار
•کلیدِ خودکار برایِ حفاظتِ مدارها/دستگاه‌ها در برابرِ اتصالِ کوتاه/اضافه‌بار به‌کار می‌رود؛ اگر فیوز به‌صورتِ سری برایِ تأمینِ قدرتِ قطعِ بیشتر استفاده شود، باید در طرفِ ورودیِ کلیدهایِ خودکار (بالادست) قرار گیرد و بینِ جریانِ نامیِ آن‌ها هماهنگی وجود داشته باشد (ردیف‌هایِ ۱۳-۶-۲-۳-۱ و ۱۳-۶-۲-۳-۳).
•کلیدِ مغناطیسی (کنتاکتور) همراه با رله‌یِ حرارتی می‌تواند به‌عنوانِ حفاظتِ اضافه‌بار عمل کند؛ برایِ حفاظت در برابرِ اتصالِ کوتاه، بایستی فیوز یا کلیدِ خودکار در طرفِ ورودیِ کنتاکتور نصب شود (ردیفِ ۱۳-۶-۲-۴-۱).
•کلیه‌یِ مدارهایِ خروجیِ تابلو باید به کلیدِ مجزاکننده‌یِ زیربار مجهز باشند تا جریانِ نامیِ خود (که کمتر از جریانِ نامیِ مدار نباشد) را قطع‌ووصل کند؛ پیش‌بینیِ کلیدِ مجزاکننده برایِ دستگاه‌هایِ رویِ پشت‌بام (هواکش، کولر و غیره) الزامی است (ردیف‌هایِ ۱۳-۶-۲-۵-۱ و تبصره‌یِ ۱۳-۶-۲-۵-۴).
کلید یا وسیله‌یِ حفاظتیِ جریانِ باقیمانده (RCD)
•RCD می‌تواند مدار را در صورتِ تماسِ هادیِ برق‌دار با بدنه‌هایِ هادی، هادی‌هایِ بیگانه‌یِ در تماس با زمین، یا هرگونه نشتِ جریان به زمین قطع کند (ردیفِ ۱۳-۶-۲-۶-۱).
نکته‌یِ کلیدی: RCDِ با جریانِ باقیمانده‌یِ عامل حداکثر ۳۰ میلی‌آمپر، در شرایطِ عادی به‌عنوانِ وسیله‌یِ حفاظتی در برابرِ برق‌گرفتگیِ ناشی از تماسِ غیرمستقیم قابلِ استفاده است؛ در تماسِ مستقیم فقط به‌عنوانِ حفاظتِ اضافی (نه جایگزینِ سایرِ الزامات) کاربرد دارد (ردیف‌هایِ ۱۳-۶-۲-۶-۲ و ۱۳-۶-۲-۶-۳).
•RCD در سیستم‌هایِ TN-S، TN-C-S، TT و IT قابلِ استفاده است، اما بدونِ هادیِ حفاظتی به‌طورِ کلی ممنوع است؛ در سیستمِ TN-C استفاده از RCD فقط با افزودنِ هادیِ حفاظتی به بخشِ تحتِ پوششِ آن (تبدیلِ آن بخش به TN-S) ممکن است (ردیفِ ۱۳-۶-۲-۶-۴).
•RCD باید آخرین وسیله‌ای باشد که در طرفِ مصرفِ مدار، یعنی بعد از کلیدِ مجزاکننده/فیوز/کلیدِ خودکار نصب می‌شود (ردیفِ ۱۳-۶-۲-۶-۶).
جدولِ مرورِ سریع
جریانِ نامیِ فیوزِ بالادستِ کلیدهایِ مینیاتوری با قطعِ اتصالِ کوتاه تا ۱٫۵ کیلوآمپرحداکثر ۶۳ آمپر
جریانِ نامیِ فیوزِ بالادستِ کلیدهایِ مینیاتوری با قطعِ اتصالِ کوتاه ۳ تا ۱۰ کیلوآمپرحداکثر ۱۰۰ آمپر
علامت‌گذاریِ شینه/ترمینالِ تابلوفازها L1,L2,L3؛ خنثی N؛ حفاظتی-خنثی PEN؛ حفاظتی PE
حداقل فاصله‌یِ تابلویِ نصب‌شده در فضایِ عمومی از لوله‌هایِ آب/تأسیساتِ مکانیکی۳۰ سانتی‌متر
حداقل فاصله‌یِ کنتورِ گاز از کنتورِ برق/تابلویِ برق در فضایِ عمومی۵۰ سانتی‌متر
جریانِ باقیمانده‌یِ RCD برایِ حفاظت در برابرِ تماسِ غیرمستقیمحداکثر ۳۰ میلی‌آمپر
سیستمِ نیرویی که RCD بدونِ اصلاح در آن قابلِ‌استفاده نیستTN-C (باید بخشِ موردِنظر به TN-S تبدیل شود)
جایگاهِ نصبِ RCD در زنجیره‌یِ حفاظتیآخرین وسیله در طرفِ مصرف، بعد از جداکننده/فیوز/کلیدِ خودکار
برو به آزمونِ همین فصل