مطالعه و خودآزمونِ مباحث‹مبحث ۱۳ — طرح و اجرایِ تأسیساتِ برقیِ ساختمان‌ها (سریِ دوم)‹مدارها (کابل‌کشی - سیم‌کشی)‹درسنامه
مبحث ۱۳ — طرح و اجرایِ تأسیساتِ برقیِ ساختمان‌ها (سریِ دوم)
درسنامه — مدارها (کابل‌کشی - سیم‌کشی)
خلاصه‌یِ بندهایِ ۱۳-۷، مستقیماً از متنِ رسمیِ مبحث.
اجزایِ دیاگرامِ افتِ ولتاژ (SP–D–DB–F–E)
•طبقِ ردیفِ ۱۳-۷-۱-۵، دیاگرامِ افتِ ولتاژ از سه بخشِ اصلی تشکیل شده: SP «تابلویِ برقِ ترانسفورماتورِ توزیع» (نقطه‌یِ شروعِ افتِ ولتاژ در سیستمِ فشارضعیف، اگر ترانسفورماتور اختصاصی باشد)؛ DB «نقطه‌یِ تغذیه» (ورودیِ سرویسِ مشترک یا تابلویِ اصلیِ ساختمان)؛ و E «تجهیزاتِ مصرف» (چراغ‌ها، پریزها).
•مسیرِ رابطِ بینِ SP و DB با حرفِ D «شبکه‌یِ توزیع» مشخص می‌شود؛ مسیرِ رابطِ بینِ DB و E با حرفِ F «مدارِ داخلی» مشخص می‌شود که از تابلویِ اصلیِ ساختمان تا مصرف‌کننده‌ها امتداد دارد و مدارِ نهایی، آخرین جزءِ آن است.
•اگر ترانسفورماتور اختصاصی باشد، افتِ ولتاژِ D طبقِ جدولِ ۱۳-۷-۱-۵-۱ محاسبه می‌شود؛ در ترانسفورماتورهایِ شبکه‌یِ توزیعِ عمومی، افتِ ولتاژ تا سرویسِ مشترک (کنتورِ برق) تابعِ مقرراتِ شرکتِ برق است.
فرمولِ شعاعِ خمشِ کابل، و حفاظت در برابرِ تابشِ آفتاب
•طبقِ ردیفِ ۱۳-۷-۲-۱، در روابطِ شعاعِ خمشِ کابل، نمادها به این شرح‌اند: r = شعاعِ خمشِ کابل؛ D = قطرِ خارجیِ کابل؛ d = قطرِ هادیِ بزرگ‌ترین رشته‌یِ کابل؛ A = سطحِ مقطعِ هادی؛ در موردِ هادی‌هایِ به‌شکلِ قطاع (سکتور)، قطرِ هادیِ معادل از رابطه‌ای مبتنی بر A محاسبه می‌شود.
نکته‌یِ کلیدی: طبقِ ردیفِ ۱۳-۷-۲-۴، کابل‌ها باید در برابرِ تابشِ مستقیمِ آفتاب دارایِ حفاظِ مناسب باشند.
اتصالِ سرسیم، لوله‌یِ محافظِ زیرِ جاده، و درزِ انبساط
•طبقِ ردیفِ ۱۳-۷-۲-۵-۱۰، در اتصالِ کابل‌هایِ فشارضعیف باید از ترمینال‌هایِ پیچی یا کابلشو استفاده شود؛ کابلشوها باید حداقل دو پیچ داشته باشند یا اتصالشان با پرسِ مناسب انجام شود؛ ⚠️ استفاده از کابلشوهایی که اتصالشان فقط به‌کمکِ لحیم (قلع‌وسرب) انجام می‌شود، به‌طورِ کلی ممنوع است.
•طبقِ ردیفِ ۱۳-۷-۲-۵-۱۱، اگر کابل از زیرِ جاده‌ها یا محوطه‌هایِ مفروش عبور کند، باید برایِ کلِ طولِ کابل یک لوله‌یِ محافظ از جنسِ پلاستیکِ صلبِ فشارقوی پیش‌بینی شود؛ نسبتِ قطرِ لوله به قطرِ کابل نباید از حدودِ ۱٫۳ کمتر باشد.
•طبقِ ردیفِ ۱۳-۷-۲-۵-۱۲، کابل‌ها و سایرِ هادی‌هایِ الکتریکی در عبور از درزِ انبساطِ ساختمان باید طوری اجرا شوند که حرکتِ درزِ انبساط به آن‌ها آسیب نرساند.
فاصله‌یِ ۳۰ سانتی‌متریِ عمومیِ کابل‌ها، و عایق‌بندیِ لوله‌یِ گاز در کانالِ کابل
نکته‌یِ کلیدی: طبقِ ردیفِ ۱۳-۷-۲-۷، حداقل فاصله‌یِ کابل‌هایِ فشارمتوسط/فشارضعیف/جریانِ ضعیف که مدفون یا رویِ رک/سینی/شفت/رایزر/سقفِ کاذب/دیوار نصب می‌شوند، از یکدیگر و از لوله‌هایِ تأسیساتِ مکانیکی/آب/بخار/سوختِ مایع، حداقل ۳۰ سانتی‌متر است.
•چنانچه کابل‌هایِ فشارمتوسط در جوارِ کابل‌ها/لوله‌هایِ فوق روی سینی نصب شوند، علاوه بر فاصله‌یِ ۳۰ سانتی‌متر، باید در سینیِ کابلِ فلزی با درپوشِ فلزی نصب گردند و از یک دیوار یا جداکننده‌یِ مناسب نیز برایِ جداسازی استفاده شود (ردیفِ ۱۳-۷-۲-۷).
•طبقِ ردیفِ ۱۳-۷-۲-۸، نصب و اجرایِ لوله‌هایِ خطوطِ شبکه‌یِ گازِ طبیعی در کانال‌هایِ کابلِ برق فقط در صورتی امکان‌پذیر است که این لوله‌ها در مقابلِ انتقالِ حرارت یا اتصالِ الکتریکی، توسطِ عایقِ مناسب محافظت شوند.
•طبقِ ردیفِ ۱۳-۷-۲-۱۱، در ساختمان‌هایِ ویژه‌یِ حیاتی و بسیار زیاد حساس، در فضایِ خالیِ محلِ ورودِ کابل‌هایِ تأسیساتِ برق به ساختمان باید از موادِ ضدِحریقِ مناسب استفاده شود.
ممنوعیت‌هایِ اجراییِ لوله‌کشی
•طبقِ ردیفِ ۱۳-۷-۳-۲-۲، استفاده از لوله‌هایِ پلی‌آمید یا سایرِ لوله‌هایِ پلاستیکی که در معرضِ آتش مشتعل شده و می‌سوزند، به‌طورِ کلی ممنوع است.
•طبقِ ردیفِ ۱۳-۷-۳-۴، لوله‌ها باید در هنگامِ نصب خالی باشند؛ سیم‌ها یا کابل‌ها فقط پس از تکمیل و پایانِ لوله‌کشی (اتمامِ نازک‌کاری) به داخلِ آن‌ها هدایت می‌شوند.
•طبقِ ردیفِ ۱۳-۷-۳-۵، مدارهایِ زیرِ کف‌ها باید فقط با لوله‌هایِ فولادی یا پلاستیکِ صلب اجرا شوند و در برابرِ ضرباتِ مکانیکی محافظت شوند؛ ⚠️ طبقِ تبصره‌یِ ۲ از همین ردیف، لوله‌کشی به‌صورتِ موربِ در دیوارها به‌طورِ کلی ممنوع است.
•طبقِ ردیفِ ۱۳-۷-۳-۶، بست‌هایِ لوله‌هایِ روکار باید دوپیچه باشند و از انواعی که لوله با دیوار یا سقف تماس پیدا نکند و حدودِ ۶ میلی‌متر با آن‌ها فاصله داشته باشد.
سایرِ ممنوعیت‌هایِ اجرایی: بوشینگ، لوله‌بُر، تغییرِ جنسِ لوله، اتصالِ لرزشی
•طبقِ ردیفِ ۱۳-۷-۳-۸، در محلِ ورودِ لوله به جعبه‌تقسیم/تابلو باید از بوشینگِ مناسب استفاده شود تا از زخمی‌شدنِ سیم/کابل جلوگیری شود.
نکته‌یِ کلیدی: طبقِ ردیفِ ۱۳-۷-۳-۹، استفاده از لوله‌بُر در لوله‌کشی‌هایِ فولادی ممنوع است؛ لوله‌ها باید با اره بریده شده و لبه‌هایِ تیزِ محلِ برش نیز صاف شوند.
•طبقِ ردیفِ ۱۳-۷-۳-۱۰، تغییرِ نوعِ لوله از فولادی به پلاستیکی بدونِ تعبیه‌یِ جعبه‌تقسیمِ مناسب در محلِ تغییر، ممنوع است.
•طبقِ ردیفِ ۱۳-۷-۳-۱۳، اتصالِ لوله به دستگاه‌هایِ دارایِ لرزش (موتورها و غیره) باید به‌کمکِ لوله‌هایِ فولادیِ خرطومی با بوشینگ‌هایِ مناسب انجام شود که حداقل طولِ آن ۲۰ سانتی‌متر باشد.
ممنوعیت‌هایِ اتصالِ سیم و سیم‌کشیِ روکار/زیرگچی
•طبقِ ردیفِ ۱۳-۷-۳-۱۶، اتصالاتِ سیم‌ها به همدیگر و انشعابات از سیم‌ها باید با استفاده از ترمینال‌هایِ پیچی انجام شود؛ ⚠️ طبقِ تبصره‌یِ ۲ همین ردیف، پیچیدنِ سیم‌ها به دورِ هم برایِ ایجادِ اتصالِ الکتریکی و عایق‌بندیِ محلِ اتصال با نوارچسبِ الکتریکی ممنوع است.
•طبقِ ردیفِ ۱۳-۷-۳-۱۷، برایِ هر محلِ انشعاب یا اتصالِ سیم‌کشی به چراغ/پریز/کلید/دستگاه، باید از نوعی جعبه یا وسیله‌یِ انتهایی مانندِ آن استفاده شود؛ استفاده از سرچپقی و نظایرِ آن ممنوع است.
•طبقِ ردیفِ ۱۳-۷-۳-۱۸، انجامِ سیم‌کشی‌هایِ نوعِ روکار با استفاده از سیم‌هایِ چندلا و همچنین بست‌هایِ میخی یا میخِ معمولی، اکیداً ممنوع است.
•طبقِ ردیفِ ۱۳-۷-۳-۱۹، از سیم‌ها و کابل‌هایِ مخصوص (زیرگچی) فقط در مواردی می‌توان استفاده کرد که طولِ انشعاب از محلِ سیم‌کشیِ ثابت تا محلِ مصرف‌کننده (چراغ) بیش از ۱٫۵ متر نباشد؛ در سایرِ موارد استفاده از این نوع سیم‌کشی/کابل‌کشی در تأسیسات اکیداً ممنوع است.
جدولِ مرورِ سریع
SP در دیاگرامِ افتِ ولتاژتابلویِ برقِ ترانسفورماتورِ توزیع
DB در دیاگرامِ افتِ ولتاژنقطه‌یِ تغذیه (ورودیِ سرویسِ مشترک/تابلویِ اصلی)
نمادهایِ فرمولِ شعاعِ خمشِ کابلr=شعاعِ خمش، D=قطرِ خارجی، d=قطرِ هادیِ بزرگ‌ترین رشته، A=سطحِ مقطعِ هادی
کابلشوهایِ فقط لحیمیبه‌طورِ کلی ممنوع
نسبتِ قطرِ لوله‌یِ محافظِ زیرِ جاده به قطرِ کابلحداقل ۱٫۳
فاصله‌یِ عمومیِ کابل از لوله‌هایِ تأسیساتِ مکانیکی/آب/بخار/سوختحداقل ۳۰ سانتی‌متر
لوله‌یِ پلی‌آمید/پلاستیکِ مشتعل‌شوندهاستفاده به‌طورِ کلی ممنوع
لوله‌کشیِ موربِ درونِ دیواربه‌طورِ کلی ممنوع
فاصله‌یِ بستِ لوله‌یِ روکار از دیوار/سقفحدودِ ۶ میلی‌متر
ابزارِ مجازِ برشِ لوله‌یِ فولادیاره (نه لوله‌بُر)
حداقل طولِ لوله‌یِ خرطومیِ اتصال به دستگاهِ لرزان۲۰ سانتی‌متر
پیچشِ سیم + نوارچسبِ الکتریکیممنوع
سرچپقیممنوع؛ باید از جعبه/وسیله‌یِ انتهایی استفاده شود
حداکثر طولِ مجازِ انشعابِ سیمِ زیرگچی۱٫۵ متر
برو به آزمونِ همین فصل