مبحث ۱۴ — تأسیساتِ مکانیکیِ ساختمان
درسنامه — فصلِ یازدهم — دودکش
خلاصه‌یِ بندهایِ ۱۱-۱۴، مستقیماً از متنِ رسمیِ مبحث.
۱-۱۱-۱۴ کلیات و دامنه‌یِ کاربرد
نکته‌یِ کلیدی: این فصل فقط دودکشِ دستگاه‌هایِ با سوختِ مایع/گاز و «دمایِ پایین» را پوشش می‌دهد. دودکشِ دمایِ متوسط/بالا، دودکشِ سوختِ جامد، دستگاهِ زباله‌سوز و دستگاه‌هایِ صنعتی خارج از حدودِ این فصل‌اند.
•پنج نوع دستگاهِ خانگی معاف از الزامِ دودکش‌اند: اجاق‌گاز/گرم‌کنِ خوراکِ خانگی، دستگاه‌هایِ کوچکِ رومیزی، بخاریِ قابلِ‌حمل، یخچالِ نفتی، و شعله‌هایِ کوچکِ گاز (مثلِ چراغِ آزمایشگاه).
•سیستمِ دودکش باید از نقطه‌یِ اتصال تا انتهایِ بیرونی، یکپارچه و کاملاً درزبند باشد — هیچ نشتی به داخلِ ساختمان مجاز نیست؛ هر دهانه‌یِ بازِ اضافی باید با دریچه‌یِ فلزیِ مقاوم مسدود شود.
•هیچ جزئی از دودکش نباید از داخلِ کانال یا پلنومِ هوا عبور کند؛ اگر از فضایِ دیگری غیر از محلِ نصبِ دستگاه عبور کند، باید داخلِ محفظه‌یِ حداقل ۲ ساعت مقاوم در برابرِ آتش باشد.
۲-۱۱-۱۴ دودکش با مکشِ طبیعی
نکته‌یِ کلیدی: سطحِ مقطعِ دودکشِ طبیعی در هیچ حالتی نباید کمتر از ۷۸۵۰ میلی‌مترمربع (۱۲ اینچ‌مربع) باشد (و حداقل برابرِ سطحِ مقطعِ دهانه‌یِ خروجیِ دستگاه).
•مسیر باید تا حدِ ممکن قائم باشد؛ اگر دو-خم لازم شود، انحراف از خطِ قائم حداکثر ۳۰ درجه؛ تعدادِ زانوها حداکثر ۴ عدد.
نکته‌یِ کلیدی (لوله‌یِ رابط): شیبِ حداقلِ ۲٪ به‌سمتِ دستگاه؛ طولِ حداکثر ۴۵ سانتی‌متر به ازایِ هر ۲٫۵ سانتی‌متر قطر، و در هر حال حداکثر ۷۵٪ ارتفاعِ دودکشِ قائم.
•دودکشِ با مکشِ طبیعی هرگز نباید به بخشِ تحتِ‌فشارِ یک دودکشِ با مکشِ مکانیکیِ فشارِ-مثبت متصل شود.
۳-۱۱-۱۴ دودکش با مکش/رانشِ مکانیکی
•کارِ مشعلِ اصلی باید با کارِ هواکشِ دودکش هم‌بند باشد (با از کار افتادنِ هواکش، مشعل خودکار خاموش شود).
نکته‌یِ کلیدی (فاصله‌یِ دهانه‌یِ خروجی): حداقل ۳ متر از حریمِ ملک/ساختمانِ مجاور. در ویلایِ مستقل با همین فاصله، شرایطِ اضافی: پایینِ دهانه ≥ ۳۰۰mm بالایِ سطح؛ اگر مسیرِ پیاده باشد ≥ ۲۲۰۰mm بالایِ سطحِ عبور؛ ≥ ۱ متر بالاترِ هر دهانه‌یِ مکشِ مکانیکیِ هوا در شعاعِ ۳ متری؛ ≥ ۱۲۰۰mm زیر/افقی یا ≥ ۳۰۰mm بالایِ هر در/پنجره؛ ≥ ۱ متر از گوشه‌یِ داخلیِ دو دیوارِ عمود؛ ≥ ۱ متر از کنتور/منبعِ سوخت.
۴-۱۱-۱۴ دودکشِ مشترک برایِ چند دستگاه
•اتصالِ چند دستگاه به یک دودکشِ مشترک، فقط با این شرایط: هرکدام کنترلِ ایمنیِ خودش را دارد؛ همه در یک طبقه‌اند؛ هر رابط با دوخم متصل می‌شود (رودرروی هم نباشند)؛ هر رابط بیشترین شیبِ ممکن را دارد.
نکته‌یِ کلیدی: دستگاه‌هایِ طبقاتِ مختلف فقط با سه شرطِ هم‌زمان می‌توانند دودکشِ مشترک داشته باشند: اتاقِ هر دستگاه فقط از بیرون دسترسی دارد؛ هر دستگاه هوایِ احتراقش را مستقیماً از بیرون می‌گیرد؛ اتاقِ هر دستگاه با فضاهایِ دیگرِ همان طبقه ارتباط ندارد.
•دستگاهِ سوختِ جامد هرگز نباید دودکشِ مشترک با دستگاهِ مایع/گاز داشته باشد؛ دیگِ دیواریِ تیپِ C هم هرگز دودکشِ مشترک ندارد.
۵-۱۱-۱۴ دودکشِ قائمِ فلزی
•پایه: مصالحِ نسوختنیِ حداقل ۳ ساعت مقاومِ‌آتش؛ انتهایِ بالا: کلاهکِ ضدِ باران/برف؛ انتهایِ پایین: دریچه‌یِ بازدیدِ گازبند.
نکته‌یِ کلیدی (جدولِ ضخامتِ ورق برحسبِ قطر): تا ۳۵۶mm → ۱٫۵mm؛ ۳۵۷-۴۰۶mm → ۲mm؛ ۴۰۷-۴۵۷mm → ۲٫۵mm؛ بالایِ ۴۵۷mm → ۳٫۵mm.
•اگر دمایِ محصولاتِ احتراق در ورودِ دودکش کمتر از ۱۶۵°C باشد، سطحِ داخلی باید با موادِ مقاومِ چگالش (مثلِ فولادِ زنگ‌ناپذیر) حفاظت شود.
نکته‌یِ کلیدی (دهانه‌یِ خروجیِ دمایِ‌پایین): حداقل ۱ متر بالاترِ بالاترین نقطه‌یِ بام؛ حداقل ۶۰۰mm بالاترِ هر نقطه در شعاعِ ۳ متری؛ حداقل ۳ متر بالاترِ ترازِ پیاده‌رو؛ حداقل ۱ متر بالاترِ هر دهانه‌یِ مکشِ مکانیکی در فاصله‌یِ ۳ متر یا کمتر.
•فاصله‌یِ دودکشِ فلزیِ خارجِ ساختمان از موادِ سوختنی: حداقل ۴۵۰mm؛ از موادِ نسوختنی: ۵۰mm (قطر ≤ ۴۵۰mm) یا ۱۰۰mm (قطر > ۴۵۰mm).
نکته‌یِ کلیدی (شفتِ داخلِ ساختمان): دیوارهایِ شفت باید مقاومتِ آتشِ حداقل ۱ ساعت (ساختمانِ ۱ تا ۳ طبقه) یا ۲ ساعت (۴ طبقه و بالاتر) داشته باشند.
•عبور از بامِ سوختنی: غلافِ فولادیِ گالوانیزه که ۲۲۰mm بالا و ۲۲۰mm پایینِ بام ادامه یابد؛ فاصله از سطحِ دودکش ≥۲۲۰mm؛ فاصله‌یِ غلاف از موادِ سوختنیِ بام ≥۳۰mm.
۶-۱۱-۱۴ دودکشِ قائم با مصالحِ بنایی
•پایه: مصالحِ نسوختنیِ حداقل ۳ ساعت مقاومِ‌آتش، جدا از اجزایِ ساختمان.
نکته‌یِ کلیدی (ضخامتِ دیوار): ۲۰۰mm برایِ آجری/بتنی (با پوششِ داخلیِ نسوزِ ۱۶mm)؛ ۳۰۰mm برایِ سنگی (همان پوششِ ۱۶mm).
•اگر چند معبرِ دودِ جداگانه در یک دودکشِ بنایی باشد: فاصله‌یِ دو معبرِ مجاور حداقل ۱۵۰mm؛ برایِ بیش از دو معبر، تیغه‌یِ جداکننده‌یِ حداقل ۱۰۰mm با فاصله‌یِ حداقل ۱۰۰mm از هر معبر.
•فاصله‌یِ سطحِ خارجیِ دودکشِ بنایی از موادِ سوختنی: حداقل ۱۰۰mm.
۸-۱۱-۱۴ لوله‌یِ رابطِ دودکش
•لوله‌یِ رابط باید در همان فضایِ دستگاه نصب شود؛ نباید از کف/سقف عبور کند؛ عبور از دیوارِ مقاومِ‌آتش ممنوع است؛ باید کوتاه و مستقیم باشد (بدونِ زانویِ کوتاه/خمِ تند).
نکته‌یِ کلیدی: نصبِ دمپرِ دستی در لوله‌یِ رابط همیشه ممنوع است؛ دمپرِ خودکار فقط اگر با مشعل هم‌بند باشد مجاز است. قطرِ لوله‌یِ رابط حداقل برابرِ دهانه‌یِ خروجیِ دستگاه.
نکته‌یِ کلیدی (جدولِ ضخامتِ ورقِ گالوانیزه): تا ۱۲۰mm قطر → ۰٫۶mm؛ ۱۳۰-۲۲۰mm → ۰٫۷mm؛ ۲۳۰-۴۰۰mm → ۰٫۹mm؛ بالایِ ۴۰۰mm → ۱٫۵mm.
•شیبِ نصب: حداقل ۲٪، به‌سمتِ دستگاه (از دودکشِ قائم به‌طرفِ دستگاه)؛ فاصله از موادِ سوختنی حداقل ۴۵۰mm.
•لوله‌یِ رابطِ دستگاهِ با مکشِ طبیعی هرگز نباید مستقیماً به بخشِ فشارِ-منفیِ نامناسبِ دودکشِ مکانیکی وصل شود؛ و هرگز به دودکشِ متصل به شومینه وصل نمی‌شود.
جدولِ مرورِ سریع
دامنه‌یِ این فصلفقط دودکشِ دمایِ‌پایینِ سوختِ مایع/گاز
سطحِ مقطعِ حداقلِ دودکشِ طبیعی۷۸۵۰ میلی‌مترمربع (۱۲ اینچ‌مربع)
حداکثر تعدادِ زانو / انحرافِ دوخم۴ زانو / حداکثر ۳۰ درجه از قائم
طولِ حداکثرِ لوله‌یِ رابط۴۵cm به ازایِ هر ۲٫۵cm قطر؛ ≤۷۵٪ ارتفاعِ دودکش
فاصله‌یِ دهانه‌یِ خروجیِ دودکشِ مکانیکی از حریمِ ملکحداقل ۳ متر
ارتفاعِ دهانه‌یِ خروجی از بام (دمایِ‌پایین)حداقل ۱ متر
مقاومتِ آتشِ شفتِ داخلِ ساختمان۱ ساعت (۱-۳ طبقه) / ۲ ساعت (۴+ طبقه)
ضخامتِ دیوارِ دودکشِ بنایی (آجری / سنگی)۲۰۰mm / ۳۰۰mm
فاصله‌یِ لوله‌یِ رابط از موادِ سوختنیحداقل ۴۵۰ میلی‌متر
دمپرِ دستی در لوله‌یِ رابطهمیشه ممنوع
دودکشِ مشترکِ سوختِ جامد+مایع/گازهمیشه ممنوع
برو به آزمونِ همین فصل