مطالعه و خودآزمونِ مباحث‹مبحث ۱۴ — تأسیساتِ مکانیکیِ ساختمان (سریِ دوم)‹فصلِ یازدهم — دودکش (سریِ دوم)‹درسنامه
مبحث ۱۴ — تأسیساتِ مکانیکیِ ساختمان (سریِ دوم)
درسنامه — فصلِ یازدهم — دودکش (سریِ دوم)
خلاصه‌یِ بندهایِ ۱۱-۱۴، مستقیماً از متنِ رسمیِ مبحث.
دامنه‌یِ کاربرد
•این فصل فقط الزاماتِ دودکشِ دستگاه‌هایِ با سوختِ مایع/گاز با دمایِ پایین را پوشش می‌دهد؛ دودکشِ دمایِ متوسط/بالا و دودکشِ دستگاهِ با سوختِ جامد، خارج از حدودِ این فصل‌اند.
نکته‌یِ کلیدی (پنج دستگاهِ معافِ از دودکش): اجاقِ گاز و گرم‌کنِ خوراکِ خانگی، دستگاه‌هایِ کوچکِ رومیزی، بخاریِ قابلِ‌حمل، یخچالِ نفتی، و شعله‌هایِ کوچکِ گاز (مانندِ شعله‌یِ آزمایشگاه) — این‌ها هستند که نیازی به اتصال به سیستمِ دودکش ندارند.
•اگر بینِ الزاماتِ مبحثِ ۱۴ و مبحثِ هفدهم درباره‌یِ دودکشِ دستگاه‌هایِ گازسوز تفاوت باشد، حکمِ سخت‌گیرانه‌تر باید رعایت شود؛ دودکشِ دیگ‌هایِ چگالشی و دستگاه‌هایِ گرماییِ ویژه باید طبقِ دستورالعملِ سازنده طرح شود.
الزاماتِ عمومیِ طراحی
•سیستمِ دودکش باید از نقطه‌یِ اتصال تا انتهایِ بیرونی، کاملاً به‌هم‌پیوسته و درزبندی باشد؛ هر دهانه‌یِ باز در طولِ آن باید با دریچه‌یِ فلزیِ مقاوم در برابرِ دمایِ کارِ دودکش مسدود شود.
نکته‌یِ کلیدی: هیچ‌یک از اجزایِ دودکش نباید از داخلِ کانال یا پلنومِ هوا عبور کند؛ اگر دودکش یا لوله‌یِ رابط از فضایی غیر از فضایِ نصبِ دستگاه عبور کند، باید در محفظه‌ای با مقاومتِ آتشِ دست‌کم ۲ ساعت قرار گیرد.
•دودکشِ قائم باید بر رویِ پایه‌ای از مصالحِ مقاومِ در برابرِ وزنِ خودش و دست‌کم ۳ ساعت مقاوم در برابرِ آتش قرار گیرد؛ قسمتِ پایینِ دودکش، زیرِ پایین‌ترین اتصالِ رابط، باید دست‌کم تا ۳۰۰ میلی‌متر (۱۲ اینچ) ادامه یابد.
•دهانه‌یِ دودکش (یا رابطِ آن) که به دستگاه متصل می‌شود، باید دست‌کم برابرِ دهانه‌یِ خروجیِ دستگاه باشد؛ دودکش‌هایِ بنایی باید دریچه‌یِ بازدیدی با ارتفاعِ حداقلِ ۱۵۰ میلی‌متر داشته باشند (مگر شومینه‌هایِ بنایی با دسترسیِ لازم از دهانه‌یِ خودِ شومینه).
دودکش با مکشِ طبیعی
نکته‌یِ کلیدی: سطحِ مقطعِ دودکشِ با مکشِ طبیعی باید دست‌کم برابرِ سطحِ مقطعِ دهانه‌یِ خروجیِ دستگاه باشد، ولی در هیچ حالتی نباید از ۷۸۵۰ میلی‌مترمربع (۱۲ اینچِ مربع) کمتر باشد.
•دودکش تا حدِ ممکن باید قائم باشد؛ اگر دو خم در مسیرِ قائم لازم باشد، شیبِ قسمتِ دوخم نباید از ۳۰ درجه نسبت به خطِ قائم بیشتر باشد؛ تعدادِ زانوها حداکثر ۴ عدد است.
نکته‌یِ کلیدی (طولِ لوله‌یِ رابط): حداکثر ۴۵ سانتی‌متر (۱۸ اینچ) به‌ازایِ هر ۲٫۵ سانتی‌متر (۱ اینچ) قطرِ لوله؛ اگر بیشتر باشد، باید با افزایشِ قطر یا ارتفاعِ کلِ دودکش جبران شود؛ در هر حال طولِ لوله‌یِ رابط نباید از ۷۵ درصدِ ارتفاعِ دودکشِ قائم بیشتر باشد. شیبِ لوله‌یِ رابط به‌سویِ دستگاه دست‌کم باید ۲ درصد باشد.
•دودکشِ با مکشِ طبیعی نباید به بخشِ تحتِ‌فشارِ یک دودکشِ با مکشِ مکانیکیِ دارایِ فشارِ مثبت متصل شود.
دودکش با مکش یا رانشِ مکانیکی
•قسمتی از دودکشِ رانشِ اجباری که فشارِ استاتیکِ مثبت دارد باید کاملاً گازبند باشد؛ کارِ مشعلِ اصلی باید با کارِ هواکشِ دودکش مرتبط باشد تا با ازکارافتادنِ هواکش، مشعل هم خودکار خاموش شود.
نکته‌یِ کلیدی (هشت شرطِ فاصله‌یِ خروجیِ دودکشِ مکانیکی در ساختمانِ ویلایی): پایینِ دهانه ≥ ۳۰۰mm بالایِ سطحِ خروج؛ در مسیرِ عبورِ پیاده ≥ ۲۲۰۰mm بالایِ سطح؛ ≥ ۱ متر بالاترِ هر دهانه‌یِ مکشِ اجباریِ هوا با فاصله‌یِ ≤۳m؛ ≥ ۱۲۰۰mm زیر و افقاً از در/پنجره یا ≥ ۳۰۰mm بالایِ آن‌ها؛ ≥ ۱ متر از گوشه‌یِ داخلیِ دو دیوارِ عمود؛ هرگز مستقیماً بالا یا در فاصله‌یِ کمتر از ۱ متر از منبعِ سوخت/کنتورِ گاز؛ ≥ ۱ متر از اجزایِ سقف (اگر زیرِ آن باشد)؛ درپوش باید مانعِ ورودِ بارانِ به دودکش شود.
•دهانه‌یِ خروجیِ دودکشِ مکانیکی باید دست‌کم ۳ متر (۱۰ فوت) از مرزِ ملک یا ساختمانِ مجاور فاصله داشته باشد؛ اگر دودکشِ مکانیکی از نوعِ القایی باشد، لوله‌یِ رابط باید در نقطه‌ای که سمتِ ورود به هواکش است متصل شود.
دودکشِ مشترک برایِ چند دستگاه
•چند دستگاه می‌توانند به یک دودکشِ مشترک وصل شوند اگر: هرکدام کنترل‌هایِ ایمنیِ خود را داشته باشند، در یک طبقه واقع باشند، رابط‌هایشان با دوخم (نه روبه‌رویِ هم) به دودکش وصل شود، و شیبِ لوله‌یِ رابط تا حدِ ممکن زیاد باشد.
نکته‌یِ کلیدی (استثنایِ طبقاتِ مختلف): دستگاه‌هایِ طبقاتِ مختلف فقط اگر هر سه شرط برقرار باشد می‌توانند دودکشِ مشترک داشته باشند: اتاقِ نصب فقط از خارج دسترسی داشته باشد، هر دستگاه هوایِ احتراقش را مستقیماً از خارج بگیرد، و اتاقِ نصب با فضاهایِ دیگرِ همان طبقه ارتباط نداشته باشد.
•دستگاهِ با سوختِ جامد هرگز نباید دودکشِ مشترک با دستگاهِ سوختِ مایع/گاز داشته باشد؛ دیگِ دیواریِ آبِ‌گرمِ تیپِ «C» هم نباید دودکشِ مشترک با دستگاهِ سوختِ مایع/گاز داشته باشد.
دودکشِ قائمِ فلزی
نکته‌یِ کلیدی (جدولِ ضخامتِ ورقِ دودکشِ فلزی): قطرِ تا ۳۵۶ میلی‌متر ← ۱٫۵mm؛ قطرِ ۳۵۷ تا ۴۰۶ ← ۲mm؛ قطرِ ۴۰۷ تا ۴۵۷ ← ۲٫۵mm؛ قطرِ بزرگ‌تر از ۴۵۷ ← ۳٫۵mm — هرچه دودکش عریض‌تر، ورق ضخیم‌تر.
•اگر دمایِ محصولاتِ احتراق در نقطه‌یِ ورود به دودکش کمتر از ۱۶۵ درجه‌یِ سلسیوس باشد، سطوحِ داخلیِ دودکشِ فلزی باید با موادِ مقاوم در برابرِ چگالش و اسید (مانندِ فولادِ زنگ‌ناپذیر) حفاظت شود.
نکته‌یِ کلیدی (فاصله از موادِ خارجِ ساختمان): از موادِ سوختنی دست‌کم ۴۵۰ میلی‌متر (۱۸ اینچ)؛ از موادِ نسوختنی، برایِ دودکشِ ≤۴۵۰mm قطر ← ۵۰mm، برایِ قطرِ بزرگ‌تر ← ۱۰۰mm؛ از در/پنجره/معابرِ عبورِ افراد دست‌کم ۶۰۰ میلی‌متر (مگر عایق‌کاریِ خارجیِ تأییدشده).
•دودکش در شفت باید با دیوارهایِ مقاومِ‌آتشِ دست‌کم ۱ ساعت (ساختمانِ ۱ تا ۳ طبقه) یا ۲ ساعت (۴ طبقه و بالاتر) قرار گیرد؛ در عبور از بامِ سوختنی، غلافِ فولادیِ گالوانیزه باید دست‌کم ۲۲۰ میلی‌متر بالا و ۲۲۰ میلی‌متر پایینِ بام ادامه یابد و فاصله‌یِ غلاف تا موادِ سوختنیِ بام دست‌کم ۳۰ میلی‌متر باشد.
دودکشِ قائم با مصالحِ بنایی
نکته‌یِ کلیدی (ضخامتِ دیوار): دودکشِ آجری/بتنی با پوششِ داخلیِ نسوزِ ۱۶ میلی‌متری ← ضخامتِ دیوار دست‌کم ۲۰۰ میلی‌متر (۸ اینچ)؛ دودکشِ سنگی با همان پوشش ← ضخامتِ دیوار دست‌کم ۳۰۰ میلی‌متر (۱۲ اینچ).
•معبرِ دود باید لوله‌ای از موادِ نسوزِ مقاوم تا ۵۳۸ درجه‌یِ سلسیوس، به ضخامتِ دست‌کم ۱۶ میلی‌متر باشد؛ فاصله‌یِ میانِ سطحِ خارجیِ معبرِ دود و سطحِ داخلیِ دودکشِ ساختمانی نباید پر شود و دست‌کم ۱۰۰ میلی‌متر (۴ اینچ) باید باشد.
نکته‌یِ کلیدی: اگر دو معبرِ دودِ جداگانه در یک دودکش باشند، فاصله‌یِ سطحِ خارجیِ آن‌ها از هم دست‌کم ۱۵۰ میلی‌متر (۶ اینچ) است؛ اگر بیش از دو معبر باشد، بینِ هر گروهِ دوتایی باید تیغه‌یِ جداکننده‌ای به ضخامتِ دست‌کم ۱۰۰ میلی‌متر قرار گیرد، با فاصله‌یِ دست‌کم ۱۰۰ میلی‌متر از معبرهایِ مجاور.
•میانِ سطحِ خارجیِ دودکشِ بنایی و موادِ سوختنیِ ساختمان، دست‌کم ۱۰۰ میلی‌متر (۴ اینچ) فاصله لازم است.
لوله‌یِ رابطِ دودکش
•لوله‌یِ رابط باید در همان فضایِ نصبِ دستگاه باشد و هرگز نباید از کف/سقف عبور کند؛ عبور از دیوارِ مقاومِ‌آتش هم مجاز نیست؛ در لوله‌یِ رابط، دمپرِ دستی ممنوع است — دمپرِ خودکار فقط اگر با مشعل مرتبط باشد (تا با بسته‌شدنش مشعل هم خاموش شود) مجاز است.
نکته‌یِ کلیدی (جدولِ ضخامتِ ورقِ لوله‌یِ رابط): قطرِ تا ۱۲۰mm ← ۰٫۶mm؛ قطرِ ۱۳۰ تا ۲۲۰mm ← ۰٫۷mm؛ قطرِ ۲۳۰ تا ۴۰۰mm ← ۰٫۹mm؛ قطرِ بزرگ‌تر از ۴۰۰mm ← ۱٫۵mm.
•شیبِ لوله‌یِ رابط، از دودکشِ قائم به‌سویِ دستگاه، نباید کمتر از ۲ درصد باشد؛ لوله‌یِ رابط با دمایِ پایین باید دست‌کم ۴۵۰ میلی‌متر (۱۸ اینچ) از موادِ سوختنی فاصله داشته باشد.
نکته‌یِ کلیدی: اگر عبورِ لوله‌یِ رابط از دیوارِ سوختنی اجتناب‌ناپذیر باشد، یکی از دو روش لازم است — روشِ اول: دیوارِ آجریِ ۱۰۰ میلی‌متری با غلافِ نسوزِ ۱۶ میلی‌متری که فاصله‌اش از موادِ سوختنی دست‌کم ۳۰۰ میلی‌متر باشد؛ روشِ دوم: غلافِ فولادیِ تهویه‌شونده با دو کانالِ هوایی که فاصله‌یِ سطحِ غلاف از موادِ سوختنی دست‌کم ۱۵۰ میلی‌متر باشد.
جدولِ مرورِ سریع
پنج دستگاهِ معافِ از دودکشاجاقِ گاز، دستگاهِ رومیزی، بخاریِ قابلِ‌حمل، یخچالِ نفتی، شعله‌یِ کوچکِ آزمایشگاهی
محفظه‌یِ عبورِ دودکش از فضایِ دیگرمقاومتِ آتشِ دست‌کم ۲ ساعت
پایه‌یِ دودکشِ قائممقاومتِ آتشِ دست‌کم ۳ ساعت
ادامه‌یِ دودکش زیرِ پایین‌ترین اتصالِ رابطدست‌کم ۳۰۰ میلی‌متر
سطحِ مقطعِ حداقلِ دودکشِ مکشِ طبیعی۷۸۵۰ میلی‌مترمربع (۱۲ اینچِ مربع)
حداکثر تعدادِ زانوهایِ دودکشِ مکشِ طبیعی۴ عدد
طولِ لوله‌یِ رابط نسبت به ارتفاعِ دودکشحداکثر ۷۵٪ ارتفاعِ دودکشِ قائم
فاصله‌یِ خروجیِ دودکشِ مکانیکی از مرزِ ملکدست‌کم ۳ متر (۱۰ فوت)
فاصله‌یِ خروجیِ دودکشِ ویلایی از مسیرِ پیادهدست‌کم ۲۲۰۰ میلی‌متر (۷ فوت)
شرطِ سه‌گانه‌یِ دودکشِ مشترکِ چندطبقهدسترسیِ فقط از خارج، هوایِ احتراقِ مستقیم، بدونِ ارتباط با فضایِ دیگر
ضخامتِ ورقِ دودکشِ فلزیِ قطرِ ≤۳۵۶mm۱٫۵ میلی‌متر
آستانه‌یِ دمایی برایِ نیازِ فولادِ زنگ‌ناپذیرکمتر از ۱۶۵ درجه‌یِ سلسیوس
مقاومتِ آتشِ دیوارِ شفتِ دودکش (۱-۳ طبقه / ۴+طبقه)۱ ساعت / ۲ ساعت
ضخامتِ دیوارِ دودکشِ آجری/بتنی در برابرِ سنگی۲۰۰mm / ۳۰۰mm
فاصله‌یِ دو معبرِ دودِ جداگانه در یک دودکشدست‌کم ۱۵۰ میلی‌متر
ضخامتِ ورقِ لوله‌یِ رابطِ قطرِ ≤۱۲۰mm۰٫۶ میلی‌متر
حداقلِ شیبِ لوله‌یِ رابط به‌سویِ دستگاه۲ درصد
فاصله‌یِ لوله‌یِ رابط از موادِ سوختنیدست‌کم ۴۵۰ میلی‌متر (۱۸ اینچ)
برو به آزمونِ همین فصل