مطالعه و خودآزمونِ مباحث‹مبحث ۱۴ — تأسیساتِ مکانیکیِ ساختمان (سریِ دوم)‹فصلِ دوازدهم — ذخیره‌سازی و لوله‌کشیِ سوختِ مایع (سریِ دوم)‹درسنامه
مبحث ۱۴ — تأسیساتِ مکانیکیِ ساختمان (سریِ دوم)
درسنامه — فصلِ دوازدهم — ذخیره‌سازی و لوله‌کشیِ سوختِ مایع (سریِ دوم)
خلاصه‌یِ بندهایِ ۱۲-۱۴، مستقیماً از متنِ رسمیِ مبحث.
دامنه‌یِ کاربرد
•این فصل فقط مخازنِ اتمسفریک (با فشارِ جو) را پوشش می‌دهد؛ ⚠️ نکته‌یِ کلیدی: مخازنِ سوختِ مایعِ تحتِ‌فشار کاملاً خارج از حدودِ این فصل‌اند، و نیز ذخیره‌سازی/لوله‌کشیِ سوختِ مایع در تأسیساتِ سوخت‌رسانیِ عمومی و صنعتی.
•اگر مخزنِ سوختِ مایع بدونِ استفاده رها شود یا منتقل شود، تمامِ لوله‌کشی‌هایِ آن باید بالایِ سطحِ زمین جمع‌آوری و انتهایِ لوله‌هایِ مدفون درپوش شود؛ جابه‌جایی/استفاده‌یِ دوباره باید طبقِ مقرراتِ شرکتِ ملیِ نفتِ ایران انجام شود.
ظرفیتِ ذخیره و محدودیتِ فشارِ داخلِ مخزن
•اگر تنها منبعِ انرژیِ گرماییِ ساختمان سوختِ مایع باشد، گنجایشِ مخزنِ ذخیره باید دست‌کم معادلِ ۲۰ درصدِ مصرفِ سالانه‌یِ سوخت باشد.
نکته‌یِ کلیدی (سه آستانه‌یِ فشار): فشارِ بالایِ مخزن در کارِ عادی نباید از ۶٫۹ کیلوپاسکالِ نسبی (۱ psi) تجاوز کند؛ در شرایطِ اضطراری نباید از ۱۷٫۲ کیلوپاسکالِ نسبی (۲٫۵ psi) تجاوز کند؛ فشارِ استاتیکیِ کفِ مخزن (هنگامِ پرشدنِ لوله‌یِ هواکش/پرکن) نباید از ۶۹ کیلوپاسکالِ نسبی (۱۰ psi) بیشتر شود.
•مخزنِ ذخیره/تغذیه باید دریچه‌یِ بازدیدِ آب‌بند در بالا داشته باشد؛ مخزنِ غیرفلزی باید به‌صورتِ یک‌تکه (با اتصالات و دریچه) ساخته شده باشد.
نصبِ مخزنِ دفنی
•زیرِ مخزنِ دفنی باید خارج از خطِ ۴۵ درجه‌ای که از سطحِ باربرِ پیِ ساختمان می‌گذرد باشد؛ فاصله‌یِ هیچ قسمتی از مخزن تا دیوارهایِ زیرزمین، حوضچه‌ها یا خطِ محدوده‌یِ ملک نباید کمتر از ۵۰۰ میلی‌متر (۲۰ اینچ) باشد.
نکته‌یِ کلیدی (پوششِ خاکِ رویِ مخزن): اطرافِ مخزن باید با موادِ غیرخورنده به ضخامتِ دست‌کم ۱۵۰ میلی‌متر پر شود؛ رویِ مخزن دست‌کم ۶۰۰ میلی‌متر خاک (یا ۳۰۰ میلی‌متر خاک + ۱۰۰ میلی‌متر بتنِ مسلح)؛ اگر احتمالِ عبورِ وسایلِ نقلیه برود، این مقدار به دست‌کم ۹۰۰ میلی‌متر خاک (یا ۴۵۰ میلی‌متر خاک + ۱۵۰ میلی‌متر بتنِ مسلح) می‌رسد.
•مخزنِ فولادیِ دفنی باید سطحِ خارجیِ محافظت‌شده در برابرِ رطوبت/خوردگی داشته باشد و اتصالِ زمین داشته باشد؛ اگر خطرِ شناورشدن (آبِ‌زیرزمینیِ بالا یا سیل) باشد، باید با مهارِ رویِ پیِ بتنیِ یکپارچه از شناورشدن جلوگیری شود.
نصبِ مخزن رویِ زمین
نکته‌یِ کلیدی (سقفِ ظرفیت): مخزنِ رویِ زمین حداکثر ۲۵۰۰ لیتر (۶۶۰ گالن)؛ اگر چند مخزنِ موازی باشند، مجموعِ ظرفیتشان هم حداکثر ۲۵۰۰ لیتر؛ مخزنِ رویِ بامِ زیرزمین یا پایین‌ترین طبقه حداکثر فقط ۲۴۰ لیتر.
•مخزن یا مجموعه‌یِ مخازن باید داخلِ حوضچه‌ای به گنجایشِ دست‌کم برابرِ بزرگ‌ترین مخزن قرار گیرند؛ فاصله‌یِ دیواره‌یِ داخلیِ حوضچه از مخازن دست‌کم ۵۰۰ میلی‌متر (۲۰ اینچ) باید باشد.
نکته‌یِ کلیدی (جدولِ فاصله از ساختمان/ملک): مخزنِ تا ۱۰۰۰ لیتر ← فاصله از ساختمان/راهِ عمومی و از محدوده‌یِ ملک، هر دو ۳ متر؛ مخزنِ ۱۰۰۱ تا ۲۵۰۰ لیتر ← از ساختمان/راهِ عمومی همچنان ۳ متر، ولی از محدوده‌یِ ملک ۵ متر (نه ۳ متر) — این عددِ دوم با افزایشِ ظرفیت افزایش می‌یابد.
•فاصله‌یِ مخزنِ سوختِ مایع از مخزنِ گاز نباید کمتر از ۶ متر (۲۰ فوت) باشد؛ اگر دو مخزن به‌صورتِ موازی نصب شوند، فاصله‌یِ آن‌ها نباید کمتر از ۹۰۰ میلی‌متر (۳ فوت) باشد.
نصبِ مخزن داخلِ ساختمان: محصور و غیرمحصور
•مخزنِ محصور یعنی مخزنی در فضایِ بسته‌یِ جداگانه با جدارهایِ دست‌کم ۳ ساعت مقاومِ‌آتش؛ ⚠️ نکته‌یِ کلیدی (سقف‌هایِ ظرفیتِ غیرمحصور): در طبقه‌یِ غیرِپایین با جدارِ غیرِمقاومِ‌آتش ← حداکثر ۴۰ لیتر؛ در طبقه‌یِ غیرِپایین با جدارِ دست‌کم ۲ساعته ← حداکثر ۲۴۰ لیتر؛ در پایین‌ترین طبقه با جدارِ دست‌کم ۲ساعته ← حداکثر ۲۵۰۰ لیتر.
•مخزنِ سوختِ مایعِ بیش از ۲۵۰۰ لیتر که داخلِ ساختمان است، باید محصور نصب شود؛ دیوار/کف/سقف/درِ اتاقکِ آن دست‌کم ۳ ساعت مقاومِ‌آتش باشد و درِ ورودی به خارج از ساختمان باز شود؛ اتاقک نباید به فضایِ داخلیِ ساختمان راه داشته باشد.
•فاصله‌یِ مخزنِ تغذیه‌یِ غیرمحصور از هر منبعِ گرمازا دست‌کم ۲ متر باید باشد؛ اتاقکِ مخزنِ محصور باید درِ ضدِآتشِ خودبسته‌شوِ طبقِ NFPA 80 داشته باشد، با آستانه‌ای دست‌کم ۱۵۰ میلی‌متر بالاترِ کفِ اتاقک.
•اندازه‌گیریِ سطحِ مایعِ مخزنِ داخلِ ساختمان با میله‌یِ مدرج مجاز نیست؛ سطح‌نمایِ مخزنِ مرتبطِ مستقیم با مشعل نباید از نوعِ لوله‌یِ شیشه‌ای/پلاستیکی باشد.
مخزنِ کمکی و وسیله‌یِ اندازه‌گیریِ سطح
نکته‌یِ کلیدی: مخزنِ کمکی باید بالاترِ مخزنِ ذخیره‌ای باشد که آن را پر می‌کند (برایِ امکانِ سرریزِ ثقلی)؛ باید اتصالِ سرریز داشته باشد که به مخزنِ اصلی برمی‌گردد؛ باید توسطِ پمپِ انتقالِ سوخت از طریقِ یک مسیرِ یکپارچه پر شود.
•هر مخزنی که سطحِ مایعش با پمپِ خودکار ثابت نگه‌داشته نمی‌شود، باید وسیله‌یِ اندازه‌گیریِ تراز داشته باشد؛ اگر میله‌یِ مدرج باشد، باید تا کفِ مخزن ادامه یابد و اطرافِ آن با سرپوشِ موردِ تأیید حفاظت شود — ولی این روش فقط برایِ مخزنِ خارج از ساختمان مجاز است.
•وسایلِ نشان‌دهنده/اعلام‌کننده‌یِ سطح باید طوری باشند که بخارِ سوخت وارد ساختمان نشود و باید مطابقِ استانداردِ UL 180 باشند؛ هر مخزنِ داخلِ ساختمان با لوله‌یِ پرکن/هواکش باید وسیله‌یِ هشدارِ شنیداری/دیداریِ رسیدن به سطحِ ایمن داشته باشد.
لوله‌یِ هواکش و لوله‌یِ پرکنِ مخزن
•لوله‌یِ هواکش باید از بالاترین قسمتِ مخزن وارد شود و حداکثر تا ۲۵ میلی‌متر (۱ اینچ) داخلِ مخزن ادامه یابد، با شیب به‌سمتِ مخزن؛ هرگز نباید شیر یا مانعی رویِ آن نصب شود.
نکته‌یِ کلیدی (جدولِ ۵ رده‌ایِ قطرِ هواکش بر اساسِ گنجایشِ مخزن): تا ۲۰۰۰ لیتر ← ۳۲mm؛ ۲۰۰۱ تا ۱۱۳۵۰ لیتر ← ۴۰mm؛ ۱۱۳۵۱ تا ۳۷۸۰۰ لیتر ← ۵۰mm؛ ۳۷۸۰۱ تا ۷۵۶۰۰ لیتر ← ۶۵mm؛ ۷۵۶۰۱ تا ۱۳۲۳۰۰ لیتر ← ۸۰mm. اگر لوله‌یِ هواکش بینِ چند مخزن مشترک باشد، باید یک اندازه بزرگ‌تر از بزرگ‌ترینِ موردِ نیازِ جداگانه انتخاب شود.
•دهانه‌یِ انتهایِ لوله‌یِ هواکش باید دست‌کم ۳ متر از هر بازشو و دست‌کم ۳ متر بالاترِ ترازِ زمینِ مجاور باشد؛ دهانه‌یِ هواکش باید دست‌کم ۵۰۰ میلی‌متر (۲۰ اینچ) بالاترِ دهانه‌یِ انتهایِ لوله‌یِ پرکن باشد؛ کلاهکِ توریِ آن باید سوراخ‌هایِ دست‌کم ۵ میلی‌متری داشته باشد.
•لوله‌یِ پرکن باید از بالاترین قسمتِ مخزن وارد شود و تا ۱۰۰ میلی‌متر بالاترِ کفِ مخزن ادامه یابد؛ دهانه‌یِ انتهایِ آن دست‌کم ۶۰۰ میلی‌متر از هر بازشو فاصله دارد و باید درپوشِ مناسب داشته باشد که در دسترسِ افرادِ غیرمسئول نباشد.
لوله‌یِ رفت/برگشت و انتخابِ مصالح
نکته‌یِ کلیدی: جنسِ لوله و فیتینگِ سوختِ مایع باید فولادیِ سیاه یا مسی باشد — لوله/فیتینگِ گالوانیزه مطلقاً ممنوع است (مشابهِ قاعده‌یِ فصلِ ۱۰ برایِ آب‌گرم‌کننده/بخار).
•قطرِ لوله‌یِ رفت و برگشتِ تغذیه‌یِ مشعل دست‌کم باید ۲۰ میلی‌متر (۳/۴ اینچ) باشد؛ رویِ لوله‌یِ اصلیِ برگشتِ سوخت به مخزن هرگز نباید شیر نصب شود؛ به‌کاربردنِ هوا یا گازهایِ دیگر برایِ تحتِ‌فشارقراردادنِ مخازن مطلقاً ممنوع است.
•لوله‌یِ زیرزمینیِ انتقالِ سوخت باید دست‌کم در عمقِ ۴۵۰ میلی‌متر (۱۸ اینچ) از سطحِ زمین باشد و دست‌کم ۵۰۰ میلی‌متر (۲۰ اینچ) از اسکلتِ ساختمان فاصله داشته باشد.
•در شرایطِ دشوار (محیطِ خورنده، ضرباتِ فیزیکی، یا نیازِ خم‌کاری)، لوله‌یِ فولادیِ سیاه باید از نوعِ بی‌درز باشد؛ شیلنگ/اتصالاتِ قابلِ‌انعطاف باید طبقِ UL 536 انتخاب شوند.
جدولِ مرورِ سریع
مخازنِ خارج از حدودِ این فصلمخازنِ تحتِ‌فشار؛ و سوخت‌رسانیِ عمومی/صنعتی
گنجایشِ حداقلِ مخزنِ ذخیره (تنها منبعِ گرمایی)دست‌کم ۲۰٪ مصرفِ سالانه‌یِ سوخت
فشارِ بالایِ مخزن — عادی / اضطراری≤۶٫۹ kPa / ≤۱۷٫۲ kPa نسبی
حداکثر فشارِ استاتیکیِ کفِ مخزن۶۹ کیلوپاسکالِ نسبی (۱۰ psi)
پوششِ خاکِ مخزنِ دفنی — مسیرِ عادی/خودرو۶۰۰mm (یا ۳۰۰+۱۰۰بتن) / ۹۰۰mm (یا ۴۵۰+۱۵۰بتن)
سقفِ ظرفیتِ مخزنِ رویِ زمین۲۵۰۰ لیتر؛ رویِ بامِ زیرزمین فقط ۲۴۰ لیتر
فاصله‌یِ مخزنِ سوختِ مایع از مخزنِ گازدست‌کم ۶ متر (۲۰ فوت)
فاصله‌یِ دو مخزنِ موازیِ رویِ زمیندست‌کم ۹۰۰ میلی‌متر (۳ فوت)
سقفِ ظرفیتِ مخزنِ غیرمحصورِ داخلِ ساختمان (سه رده)۴۰L (بدونِ مقاومتِ آتش) / ۲۴۰L (۲ساعته) / ۲۵۰۰L (پایین‌ترین طبقه، ۲ساعته)
مقاومتِ آتشِ اتاقکِ مخزنِ محصوردست‌کم ۳ ساعت، درِ رو به خارج
فاصله‌یِ مخزنِ غیرمحصور از منبعِ گرمازادست‌کم ۲ متر
حدِ مجازِ لوله‌یِ هواکش داخلِ مخزنحداکثر ۲۵ میلی‌متر (۱ اینچ) درونِ مخزن
جدولِ قطرِ هواکش — تا ۲۰۰۰L / ۷۵۶۰۱ تا ۱۳۲۳۰۰L۳۲mm / ۸۰mm
فاصله‌یِ دهانه‌یِ هواکش از دهانه‌یِ پرکندست‌کم ۵۰۰ میلی‌متر (۲۰ اینچ)
لوله‌یِ پرکن — ارتفاعِ داخلِ مخزنتا ۱۰۰ میلی‌متر بالاترِ کفِ مخزن
قطرِ حداقلِ لوله‌یِ رفت/برگشتِ مشعل۲۰ میلی‌متر (۳/۴ اینچ)
عمقِ حداقلِ لوله‌یِ زیرزمینیِ سوختدست‌کم ۴۵۰ میلی‌متر (۱۸ اینچ)
جنسِ ممنوعِ لوله/فیتینگِ سوختِ مایعفولادیِ گالوانیزه
برو به آزمونِ همین فصل