مطالعه و خودآزمونِ مباحث‹مبحث ۱۴ — تأسیساتِ مکانیکیِ ساختمان (سریِ دوم)‹فصلِ پانزدهم — کاهشِ فاصله‌یِ مجاز (سریِ دوم)‹درسنامه
مبحث ۱۴ — تأسیساتِ مکانیکیِ ساختمان (سریِ دوم)
درسنامه — فصلِ پانزدهم — کاهشِ فاصله‌یِ مجاز (سریِ دوم)
خلاصه‌یِ بندهایِ ۱۵-۱۴، مستقیماً از متنِ رسمیِ مبحث.
دامنه‌یِ کاربرد و استثناها
•کمینه‌یِ فاصله‌هایِ مجازِ مقررشده در فصل‌هایِ این مبحث، بینِ موادِ سوختنی و اجزایِ تأسیساتِ مکانیکی (دودکش، رابطِ دودکش، سیستمِ تعویضِ هوا، هودِ آشپزخانه، دستگاه‌هایِ سوختِ جامد/مایع/گاز)، می‌تواند طبقِ این فصل کاهش یابد.
نکته‌یِ کلیدی (دو قاعده‌یِ سازنده): اگر سازنده حداقلِ فاصله‌یِ مجازِ دستگاهِ سوختِ جامد را ۳۰۰ میلی‌متر یا کمتر تعیین کرده باشد، الزاماتِ این فصل اصلاً دربابِ آن اعمال نمی‌شود؛ اگر سازنده بیش از ۳۰۰ میلی‌متر تعیین کرده باشد، این فصل نمی‌تواند آن فاصله را به کمتر از ۳۰۰ میلی‌متر کاهش دهد — یعنی ۳۰۰mm یک سقفِ پایینیِ مطلق است.
نکته‌یِ کلیدی (سه استثنایِ کاملِ غیرِقابلِ‌کاهش): الزاماتِ این فصل هرگز برایِ کاهشِ فاصله‌یِ دودکش‌هایِ قائمِ بامصالحِ بنایی، شومینه‌هایِ بامصالحِ بنایی، یا کانال‌هایِ تخلیه‌یِ هوایِ آشپزخانه‌یِ واقع در شافتِ بسته، به کار نمی‌رود.
کلیاتِ قطعاتِ محافظ
•قطعاتِ محافظ و پایه/تکیه‌گاهشان باید از موادِ غیرسوختنی ساخته شوند؛ حایل‌هایی که برایِ ایجادِ فاصله‌یِ هوایی بینِ قطعه‌یِ محافظ و موادِ سوختنی به کار می‌روند هم باید غیرسوختنی باشند.
نکته‌یِ کلیدی: فاصله‌یِ حایل‌ها و قطعاتِ محافظ با سطوحِ گرمِ دستگاه، در هر صورت نباید کمتر از ۲۵ میلی‌متر (۱ اینچ) باشد.
•اگر فضایِ خالی/هوایی بینِ قطعه‌یِ محافظ و سطحِ سوختنیِ حفاظت‌شده وجود دارد، باید همین فضا در اطراف و لبه‌هایِ قطعه‌یِ محافظ هم پیش‌بینی شود، به‌طوری‌که هوا بتواند به‌صورتِ وزش در آن جریان یابد — یعنی فضایِ هوایی باید «باز» باشد، نه محصور.
جدول: ورقِ فولادیِ تک‌لایه (باعایق و بی‌عایق)
نکته‌یِ کلیدی (ورقِ تک‌لایه رویِ عایقِ پشم‌شیشه/سنگِ ۲۵mm، فاصله‌یِ ۲۵mm از سوختنی): برایِ سطوحِ افقیِ بالایِ سطحِ گرم، فاصله‌هایِ بدونِ محافظ ۹۰۰/۴۵۰/۲۳۰/۱۵۰ میلی‌متر، با این محافظ به ترتیب به ۴۵۰/۲۳۰/۱۲۰/۸۰ میلی‌متر کاهش می‌یابند — یعنی تقریباً نصف می‌شوند.
•برایِ سطوحِ زیرِ سطحِ گرم یا سطوحِ قائمِ مجاور، همین نوعِ محافظ فاصله‌هایِ ۹۰۰/۴۵۰/۲۳۰/۱۵۰ را به ۳۰۰/۱۵۰/۸۰/۸۰ میلی‌متر کاهش می‌دهد — کاهشِ نسبیِ این حالت (زیر/قائم) بیشتر از حالتِ بالایِ سطحِ گرم است.
نکته‌یِ کلیدی (تفاوتِ ظریف با/بدونِ عایقِ زیرِ ورق): اگر همان ورقِ فولادیِ تک‌لایه بدونِ عایقِ پشم‌شیشه/سنگ زیرش (فقط با فاصله‌یِ ۲۵mm از سوختنی) به کار رود، نتایج برایِ سطوحِ بالایِ سطحِ گرم دقیقاً یکسان می‌ماند (۹۰۰→۴۵۰ و...)، ولی برایِ فاصله‌یِ ۱۵۰mm در حالتِ زیر/قائم، نتیجه به ۵۰ میلی‌متر می‌رسد (نه ۸۰ میلی‌متر مثلِ حالتِ باعایق) — یعنی نبودِ عایق در این یک ردیف، کاهشِ بیشتری ثبت شده است.
جدول: ورقِ فولادیِ دولایه (با فاصله‌یِ هوایی یا با عایقِ میانی)
•دولایه ورقِ فولادیِ گالوانیزه با فاصله‌یِ هوایِ ۲۵mm بینِ دو لایه (و ۲۵mm از سوختنی): برایِ سطوحِ بالایِ سطحِ گرم، همان کاهش‌هایِ ۹۰۰→۴۵۰/۴۵۰→۲۳۰/۲۳۰→۱۲۰/۱۵۰→۸۰ را می‌دهد؛ برایِ زیر/قائم: ۹۰۰→۳۰۰/۴۵۰→۱۵۰/۲۳۰→۸۰/۱۵۰→۸۰.
نکته‌یِ کلیدی: اگر بینِ دو لایه‌یِ ورق، به‌جایِ فاصله‌یِ هوایی، عایقِ پشم‌شیشه‌یِ ۲۵mm گذاشته شود، نتایجِ عددیِ جدول دقیقاً همان است — یعنی طبقِ این جدول، جایگزینیِ فاصله‌یِ هوایی با عایقِ پشم‌شیشه در دولایه، کاهشِ اضافه‌ای به همراه ندارد (برخلافِ انتظارِ رایج).
جدول: عایقِ تخته‌ایِ غیرسوختنی رویِ پشم‌شیشه/سنگ
نکته‌یِ کلیدی: عایقِ تخته‌ایِ ۱۲mm که رویِ عایقِ پشم‌شیشه/سنگِ ۲۵mm قرار گیرد و بلافاصله (بدونِ فاصله‌یِ هوایی) به موادِ سوختنی نصب شود، کاهشِ به‌مراتب ضعیف‌تری نسبت به ورقِ فولادی دارد: برایِ سطوحِ بالایِ سطحِ گرم، ۹۰۰→۶۰۰/۴۵۰→۳۰۰/۲۳۰→۱۵۰/۱۵۰→۱۰۰.
•برایِ سطوحِ زیرِ سطحِ گرم یا قائمِ مجاور با همین نوعِ محافظِ تخته‌ای: ۹۰۰→۴۵۰/۴۵۰→۲۳۰/۲۳۰→۱۲۰/۱۵۰→۸۰ — جالب اینجاست که این مقادیر دقیقاً با مقادیرِ «ورقِ فولادیِ تک‌لایه در حالتِ بالایِ سطحِ گرم» یکسان است، نه با مقادیرِ زیر/قائمِ همان ورق.
جدول: تیغه‌یِ آجری (با فاصله و بلافاصله) — نکته‌یِ غافلگیرکننده
•تیغه‌یِ آجریِ ۹۰mm که با فاصله‌یِ ۲۵mm از دیوارِ سوختنی نصب شود (فقط برایِ زیر/قائم کاربرد دارد): ۹۰۰→۳۰۰، ۴۵۰→۱۵۰، ۲۳۰→۱۵۰، ۱۵۰→۱۵۰.
نکته‌یِ کلیدیِ غافلگیرکننده: در همین جدول، اگر فاصله‌یِ ابتداییِ موردِ محاسبه ۱۵۰ میلی‌متر باشد، تیغه‌یِ آجریِ «بافاصله» هیچ کاهشی نمی‌دهد (۱۵۰→۱۵۰ یعنی خروجی برابرِ ورودی)! درحالی‌که همان تیغه‌یِ آجری وقتی «بلافاصله» (بدونِ فاصله‌یِ هوایی) به دیوار نصب شود، همین ۱۵۰mm را به ۱۲۰mm کاهش می‌دهد.
•تیغه‌یِ آجریِ بلافاصله (بدونِ فاصله‌یِ هوایی) برایِ مقادیرِ بزرگ‌تر قوی‌تر عمل می‌کند: ۹۰۰→۶۰۰، ۴۵۰→۳۰۰، ۲۳۰→۱۵۰، ۱۵۰→۱۲۰ — یعنی برایِ ۹۰۰ و ۴۵۰ میلی‌متر، نصبِ «بافاصله» کاهشِ بیشتری می‌دهد (۳۰۰ و ۱۵۰ در برابرِ ۶۰۰ و ۳۰۰)، ولی برایِ ۱۵۰ میلی‌متر، نصبِ «بلافاصله» بهتر عمل می‌کند — نتیجه‌یِ بهترین روش به مقدارِ اولیه‌یِ فاصله بستگی دارد.
مشخصاتِ موادِ عایقیِ جدول
•عایقِ پشم‌سنگِ به‌کاررفته در جدول (پتویی یا تخته‌ای) باید وزنِ مخصوصِ ۱۲۸ کیلوگرم بر مترمکعب (۸ پوند بر فوتِ مکعب) و دمایِ ذوبِ ۸۱۶ درجه‌یِ سلسیوس (۱۵۰۰ درجه‌ی فارنهایت) داشته باشد.
نکته‌یِ کلیدی: عایقِ پشم‌شیشه‌یِ به‌کاررفته در جدول باید ضریبِ هدایتِ گرماییِ حداکثرِ ۰٫۰۳۶ وات بر متر-کلوین داشته باشد — اگر عایقِ مصرفی ضریبِ هدایتِ بالاتری داشته باشد، نمی‌توان از مقادیرِ همین جدول استفاده کرد.
•عایقِ تخته‌ایِ به‌کاررفته در ساختارِ محافظ باید از جنسِ غیرسوختنی باشد.
جدولِ مرورِ سریع
سقفِ پایینیِ مطلقِ کاهشِ فاصله (دستگاهِ سوختِ جامد)۳۰۰ میلی‌متر، هرگز کمتر
سه استثنایِ کاملاً غیرِقابلِ‌کاهشدودکشِ بنایی، شومینه‌یِ بنایی، کانالِ آشپزخانه در شافتِ بسته
حداقلِ فاصله‌یِ حایل/قطعه‌یِ محافظ از سطحِ گرم۲۵ میلی‌متر (۱ اینچ)، بدونِ استثنا
ورقِ تک‌لایه‌یِ باعایق — ۹۰۰mm بالایِ سطحِ گرمکاهش به ۴۵۰mm
ورقِ تک‌لایه‌یِ باعایق — ۹۰۰mm زیر/قائمکاهش به ۳۰۰mm (کاهشِ نسبیِ بیشتر از حالتِ بالا)
تفاوتِ ورقِ تک‌لایه بی‌عایق در ۱۵۰mm (زیر/قائم)کاهش به ۵۰mm، نه ۸۰mm (حالتِ باعایق)
دولایه ورق با فاصله‌یِ هوایی یا عایقِ میانینتایجِ عددیِ کاملاً یکسان در جدول
عایقِ تخته‌ایِ ۱۲mm — ۹۰۰mm بالایِ سطحِ گرمکاهشِ ضعیف‌تر: فقط به ۶۰۰mm
تیغه‌یِ آجریِ بافاصله در ۱۵۰mmهیچ کاهشی (۱۵۰→۱۵۰)
تیغه‌یِ آجریِ بلافاصله در ۱۵۰mmکاهش به ۱۲۰mm
بهترینِ تیغه‌یِ آجری برایِ ۹۰۰mmبافاصله (→۳۰۰mm) بهتر از بلافاصله (→۶۰۰mm)
وزنِ مخصوصِ عایقِ پشم‌سنگِ جدول۱۲۸ کیلوگرم بر مترمکعب
دمایِ ذوبِ عایقِ پشم‌سنگِ جدول۸۱۶ درجه‌یِ سلسیوس
حداکثرِ ضریبِ هدایتِ گرماییِ عایقِ پشم‌شیشه‌یِ جدول۰٫۰۳۶ وات بر متر-کلوین
برو به آزمونِ همین فصل