مطالعه و خودآزمونِ مباحث‹مبحث ۱۴ — تأسیساتِ مکانیکیِ ساختمان (سریِ دوم)‹فصلِ سوم — مقرراتِ کلی (سریِ دوم)‹درسنامه
مبحث ۱۴ — تأسیساتِ مکانیکیِ ساختمان (سریِ دوم)
درسنامه — فصلِ سوم — مقرراتِ کلی (سریِ دوم)
خلاصه‌یِ بندهایِ ۳-۱۴، مستقیماً از متنِ رسمیِ مبحث.
ارجاع به سایرِ مباحث و شرایطِ محیطی
•تأسیساتِ مکانیکی باید با رعایتِ صرفه‌جویی در مصرفِ انرژی طبقِ مبحثِ نوزدهم طراحی/نصب شود؛ تغذیه‌یِ برق و کنترل‌هایِ برقیِ دستگاه‌ها طبقِ مبحثِ سیزدهم؛ تغذیه‌یِ آب و تخلیه‌یِ فاضلاب طبقِ مبحثِ شانزدهم؛ تغذیه‌یِ دستگاه‌هایِ گازسوز طبقِ مبحثِ هفدهم.
•دستگاه‌هایِ با سوختِ مایع یا گاز باید با توجه به سوختِ مصرفی و ارتفاعِ محلِ نصب از سطحِ دریا طراحی/ساخته/آزمایش شده باشند؛ در صورتِ تغییرِ نوعِ سوخت، تغییراتِ لازم باید طبقِ توصیه‌یِ سازنده انجام و تأیید شود.
نکته‌یِ کلیدی: اگر دستگاهی در محلِ زلزله‌خیز نصب می‌شود، تکیه‌گاهِ آن باید طبقِ مبحثِ ششم (بارهایِ واردِ بر ساختمان) طراحی و نصب شود؛ اگر دستگاه لرزش دارد، باید با قطعاتِ مهارکننده‌یِ ارتعاش کاملاً مستقر شود؛ اگر در معرضِ سیل است، باید بالاتر از ترازِ سیل نصب یا از نفوذِ آب حفاظت شود.
•دریچه‌هایِ ورود/خروجِ هوا در بیرونِ ساختمان باید با توریِ فلزیِ مقاوم در برابرِ خوردگی و نفوذِ جوندگان/حشرات حفاظت شوند.
•در صورتِ تعویضِ اجزایِ معیوب/آسیب‌دیده‌یِ دستگاه، اجزایِ جایگزین باید دقیقاً با همان مشخصاتِ تأییدشده‌یِ اجزایِ اولیه باشند — نه صرفاً «مشابه».
پلاک‌گذاری و گواهیِ آزمایش
•دستگاه‌هایِ تأسیساتِ مکانیکی باید پلاکِ مشخصاتِ گواهی‌شده توسطِ یک مؤسسه‌یِ دارایِ صلاحیتِ قانونی داشته باشند؛ آن مؤسسه باید نمونه‌یِ دستگاه را طبقِ یکی از استانداردهایِ معتبر آزمایش کند و مدارکِ روندِ آزمایش را نگهداری کند.
•مؤسسه‌یِ گواهی‌کننده باید شخصیتِ حقوقی داشته باشد، به تمامِ ابزار/تجهیزاتِ لازم مجهز باشد و نیرویِ انسانیِ کارآزموده و آموزش‌دیده در اختیار داشته باشد؛ همچنین باید در صورتِ لزوم، کارِ دستگاه را در محلِ نصب به‌طورِ ادواری بازرسی و گواهیِ آزمایش صادر کند.
•پلاکِ دستگاه باید فلزی یا از انواعِ بادوامِ دیگر، به‌طورِ ثابت به دستگاه متصل و با حروفِ خوانا (برجسته یا مهرِ پاک‌نشدنی) باشد؛ حداقل باید نام/علامتِ تجاریِ سازنده، مدل، شماره‌یِ سری و مهرِ مؤسسه‌یِ گواهی‌کننده رویش درج شود.
نکته‌یِ کلیدی (اطلاعاتِ تکمیلیِ پلاک بر اساسِ نوعِ دستگاه): دستگاهِ الکتریکی → ولت/آمپر/فاز و فاصله‌هایِ دسترسی/حفاظت؛ دستگاهِ با سوختِ مایع یا گاز → نوعِ سوخت، ظرفیتِ گرمایی و فاصله‌هایِ دسترسی/حفاظت؛ دستگاهِ با ماشینِ مبردِ جذبی → نوع/مقدارِ انرژیِ گرماییِ مصرفی، حداقلِ مصرفِ انرژی، ظرفیتِ سرمایی و کاهشِ ظرفیتِ چندمرحله‌ای.
حفاظتِ ساختمان در برابرِ اجرا
•لوله‌کشی، کانال‌کشی و نصبِ دستگاه‌ها باید به ترتیبی انجام شود که به ایستاییِ اجزایِ ساختمان یا مقاومتِ جدارهایِ مناطقِ آتش آسیب نرساند.
•اگر برایِ اجرا/تعمیرِ تأسیسات نیاز به تغییر در اجزایِ ساختمان باشد، این کار باید با تأییدِ ناظرِ ساختمان انجام و اجزایِ آسیب‌دیده به‌طورِ مقاوم و ایمن بازسازی شود.
نکته‌یِ کلیدی: ایجادِ شکاف/برش/سوراخ در دیوار، سقف یا کفِ یک «منطقه‌یِ آتش» باید طبقِ مبحثِ سوم (حفاظتِ ساختمان‌ها در مقابلِ حریق) باشد؛ اما ایجادِ سوراخ/شکاف/برش در تیرها، ستون‌ها و دیگر اجزایِ باربرِ سازه برایِ عبورِ تأسیسات، اصلاً مجاز نیست — مگر آنکه از پیش در طراحیِ سازه پیش‌بینی شده باشد.
محل‌هایِ ممنوعه برایِ نصبِ دستگاه
•دستگاه‌هایِ تأسیساتِ مکانیکی نباید در فضاهایِ «با خطر» نصب شوند.
نکته‌یِ کلیدی: دستگاه‌هایِ با سوختِ مایع یا گاز نباید در اتاق‌خواب، حمام، توالت یا انباری نصب شوند یا هوایِ احتراق را از این فضاها بگیرند — استثنایِ تنها: بخاریِ دودکش‌دارِ با سوختِ مایع/گاز در اتاق‌خواب، فقط اگر تمامِ هوایِ احتراقش را مستقیماً از خارج بگیرد و تمامِ محصولاتِ احتراق را مستقیماً به خارج بفرستد.
•دستگاه‌هایِ مکانیکی نباید در معرضِ ضرباتِ مکانیکی/فیزیکی نصب شوند، مگر با حفاظِ مناسب؛ همچنین نباید در چاهِ آسانسور قرار گیرند.
•اتاقِ محلِ نصبِ دستگاه‌ها باید روشناییِ دایمی داشته باشد و کلیدِ چراغش نزدیکِ ورودی و در دسترسِ محلِ دستگاه باشد.
•نصبِ دستگاه در فضایِ آزاد فقط در صورتی مجاز است که دستگاه مخصوصِ نصب در فضایِ آزاد طراحی/ساخته و توسطِ مؤسسه‌یِ دارایِ صلاحیتِ قانونی تأیید شده باشد.
نصبِ عمومی و دستورالعملِ سازنده
•دستگاه‌ها باید طبقِ دستورالعملِ کارخانه‌یِ سازنده و الزاماتِ این مبحث نصب شوند؛ در صورتِ مغایرت، حکمِ سخت‌گیرانه‌تر باید اجرا شود؛ دستورالعملِ نصب/راهبری باید هنگامِ بازرسی در محل در دسترس باشد.
نکته‌یِ کلیدی (اعدادِ پی و آویختن): اگر دستگاه رویِ کف نصب شود، پیِ آن باید دست‌کم ۸۰ میلی‌متر (۳ اینچ) ارتفاع داشته باشد؛ اگر رویِ پیِ غیرسوختنی باشد، پی باید از هر طرف دست‌کم ۳۰۰ میلی‌متر (۱۲ اینچ) و از سمتِ مشعل دست‌کم ۹۰۰ میلی‌متر (۳۶ اینچ) ادامه یابد؛ اگر دستگاه به سقف آویخته شود، فاصله‌ی زیرِ آن تا کف نباید کمتر از ۱۵۰ میلی‌متر (۶ اینچ) باشد.
•قسمت‌هایِ متحرکِ دستگاه (بادزن، پولی، تسمه، چرخِ طیار) باید با حفاظِ فلزیِ مقاوم پوشانده شوند؛ اگر دمایِ سطوحِ گرمِ در دسترس بیش از ۹۰ درجه‌یِ سلسیوس (۱۹۴ درجه‌ی فارنهایت) باشد، باید در برابرِ تماسِ مستقیم حفاظت شوند.
•دستگاه‌هایِ با سوختِ مایع یا گاز مطلقاً نباید در فضاهایِ «با خطر» نصب شوند.
نصب در گاراژ، تعمیرگاه و پارکینگ
نکته‌یِ کلیدی (ارتفاعِ وسیله‌یِ احتراق): در گاراژهایِ عمومی/خصوصی، تعمیرگاه‌ها و پارکینگ‌ها، وسیله‌یِ احتراقِ دستگاهِ با سوختِ مایع/گاز باید دست‌کم ۴۵۰ میلی‌متر (۱۸ اینچ) بالاترِ کف نصب شود (یا ارتفاعِ توصیه‌شده‌یِ سازنده، هرکدام بیشتر باشد).
•این دستگاه‌ها هرگز نباید در فضایِ حمل‌ونقل یا استفاده از موادِ سوختنی/قابلِ‌اشتعال/قابلِ‌انفجار نصب شوند.
•در مسیرِ عبورِ مکررِ خودرو: اگر رویِ کف نصب شود، باید بالاترِ مسیرِ خودرو یا پشتِ دیوارِ حائل باشد؛ اگر در ارتفاع نصب شود، زیرِ آن باید دست‌کم ۲۴۰۰ میلی‌متر (۸ فوت) بالاترِ کف باشد؛ اگر ارتفاعِ خودروی عبوری بیش از ۱۸۰۰ میلی‌متر (۶ فوت) است، زیرِ دستگاه باید دست‌کم ۶۰۰ میلی‌متر (۲ فوت) بالاترِ رویِ خودرو باشد.
•در گاراژِ خصوصی، دستگاهِ با سوختِ مایع/گاز باید دست‌کم در ارتفاعِ ۱۸۰۰ میلی‌متر (۶ فوت) بالاترِ کف نصب شود.
نصب در ارتفاع و رویِ بام
•اگر دستگاه رویِ بام و با فاصله‌یِ کمتر از ۳ متر (۱۰ فوت) از لبه‌یِ بام، یا رویِ سطحی با ارتفاعِ بیش از ۷۵۰ میلی‌متر (۳۰ اینچ) از زمینِ اطراف نصب شود، فضایِ سرویسِ اطرافش باید با نرده حفاظت شود: ارتفاعِ نرده ≥ ۱۰۰۰ میلی‌متر (۴۲ اینچ)، اندازه‌یِ سطوحِ بازِ نرده < ۴۰۰ میلی‌متر (۱۶ اینچ)، و مقاوم در برابرِ بارها.
•اگر دستگاه رویِ بام یا اسکلتی با ارتفاعِ بیش از ۴٫۸ متر (۱۶ فوت) نصب شود، باید فضایِ سرویسِ دایمی طبقِ دستورِ سازنده پیش‌بینی شود؛ راهِ دسترسی نباید مستلزمِ بالارفتن از مانعِ بالاترِ ۷۵۰ میلی‌متر یا عبور از بامِ شیب‌دارِ با شیبِ بیش از ۳۳ درصد باشد.
نکته‌یِ کلیدی (دو آستانه‌یِ شیب): اگر دستگاه رویِ بامِ شیب‌دار با شیبِ بیش از ۲۵ درصد نصب شود و لبه‌یِ بام بیش از ۷۵۰ میلی‌متر بالاترِ محوطه باشد، باید سکویِ افقیِ دسترسی (هر طرف ≥ ۷۵۰ میلی‌متر) به‌همراهِ نرده‌ی حفاظ پیش‌بینی شود — یعنی آستانه‌یِ «سکو» ۲۵٪ و آستانه‌یِ «راهِ دسترسیِ بدونِ محدودیتِ شیب» ۳۳٪ است؛ این دو عدد را نباید با هم اشتباه گرفت.
فضاهایِ دسترسی پس از نصب
•دستگاه‌ها پس از نصب باید قابلِ‌دسترسی باشند تا بازرسی/سرویس/تعمیر/تعویض بدونِ تخریبِ اجزایِ دایمیِ ساختمان (از جمله دیوارهایِ آتش) امکان‌پذیر باشد؛ کنترل‌هایِ خودکار، لوازمِ اندازه‌گیری، مشعل، فیلتر و موتورهایِ محرک باید به‌آسانی در دسترس باشند.
•اتاقِ محلِ نصب باید معبرِ بدونِ مانع و درِ ورودی با پهنایِ دست‌کم ۱۰۰۰ میلی‌متر (۴۰ اینچ) و ارتفاعِ دست‌کم ۲۰۰۰ میلی‌متر (۸۰ اینچ) داشته باشد؛ موتورخانه‌یِ دیگِ بخار باید دو در با فاصله‌یِ مناسب داشته باشد.
نکته‌یِ کلیدی (اتاقکِ زیرِ کف): مسیرِ بدونِ مانع تا دریچه باید پیش‌بینی شود؛ اندازه‌یِ دریچه دست‌کم ۷۵۰×۷۵۰ میلی‌متر (۳۰×۳۰ اینچ)، طولِ مستقیمِ معبر تا دستگاه حداکثر ۶ متر (۲۰ فوت)، و جلویِ دستگاه باید دست‌کم ۷۵۰×۷۵۰ میلی‌متر فضایِ دسترسی داشته باشد؛ اگر گودالِ نصب عمقش بیش از ۳۰۰ میلی‌متر باشد، دیواره‌یِ آن باید تا ۱۰۰ میلی‌متر بالاترِ ترازِ کفِ مجاور با بتن/مصالحِ بنایی حفاظت شود.
تخلیه‌یِ چگالیده و تأمینِ دما
•چگالیده‌یِ دستگاه‌هایِ گرماییِ چگالشی و چگالیده‌یِ کویل‌هایِ سرمایی/اواپراتور باید به نقطه‌یِ تخلیه‌یِ مناسب و موردِ تأیید جریان یابد؛ لوله‌یِ تخلیه نباید مستقیماً به شبکه‌یِ فاضلاب متصل شود و باید به سیفون مجهز باشد.
نکته‌یِ کلیدی (اعداد): شیبِ لوله‌یِ افقیِ تخلیه باید دست‌کم ۱ درصد و یکنواخت باشد؛ قطرِ لوله‌یِ تخلیه‌یِ کویل/اواپراتور نباید کمتر از ۲۰ میلی‌متر (۳/۴ اینچ) باشد و در طولِ مسیر نباید کم شود.
•اگر خطرِ سرریز/گرفتگیِ سینیِ قطره‌گیر برود، باید یا یک دهانه‌یِ سرریزِ بالاتر اضافه شود، یا یک حسگر در نقطه‌ای بالاترِ دهانه‌یِ تخلیه نصب شود تا در صورتِ بالارفتنِ سطحِ چگالیده، دستگاه را خودکار خاموش کند.
•هر فضایِ محلِ سکونت/استراحت/کار باید به سیستمِ گرمایی و تعویضِ هوایی مجهز باشد که بتواند دمایِ فضا را دست‌کم ۲۰ درجه‌یِ سلسیوس نگه دارد و هوایِ تازه‌یِ متناسب با کاربری را تأمین کند.
جدولِ مرورِ سریع
انرژی / برق / آب‌فاضلاب / گازِ دستگاه‌هابه‌ترتیب طبقِ مباحثِ ۱۹ / ۱۳ / ۱۶ / ۱۷
زلزله‌خیزی — تکیه‌گاهِ دستگاهطبقِ مبحثِ ششم (بارهایِ واردِ بر ساختمان)
شکاف/سوراخ در منطقه‌یِ آتشطبقِ مبحثِ سوم؛ در اجزایِ باربر اصلاً مجاز نیست مگر پیش‌بینی‌شده در طراحیِ سازه
پیِ دستگاهِ رویِ کفارتفاعِ دست‌کم ۸۰ میلی‌متر (۳ اینچ)
پیِ غیرسوختنی از هر طرف / سمتِ مشعل۳۰۰ میلی‌متر (۱۲ اینچ) / ۹۰۰ میلی‌متر (۳۶ اینچ)
فاصله‌یِ زیرِ دستگاهِ آویخته از سقف تا کفحداقل ۱۵۰ میلی‌متر (۶ اینچ)
حفاظتِ سطوحِ گرمِ در دسترسدمایِ بیش از ۹۰ درجه‌یِ سلسیوس (۱۹۴ درجه‌ی فارنهایت)
ارتفاعِ وسیله‌یِ احتراق در گاراژ/پارکینگدست‌کم ۴۵۰ میلی‌متر (۱۸ اینچ) بالاترِ کف
دستگاهِ در ارتفاع در مسیرِ خودروزیرِ آن دست‌کم ۲۴۰۰ میلی‌متر (۸ فوت) بالاترِ کف
دستگاه در گاراژِ خصوصیدست‌کم ۱۸۰۰ میلی‌متر (۶ فوت) بالاترِ کف
ارتفاعِ نردهٔ حفاظِ بام / بازِ نرده≥ ۱۰۰۰ میلی‌متر / < ۴۰۰ میلی‌متر
آستانهٔ فضایِ سرویسِ دایمی رویِ بامارتفاعِ بیش از ۴٫۸ متر (۱۶ فوت)
آستانهٔ سکویِ دسترسی / آستانهٔ محدودیتِ شیبِ مسیرشیبِ ۲۵٪ / شیبِ ۳۳٪ (دو عددِ متفاوت)
درِ ورودیِ اتاقِ دستگاهپهنا ≥ ۱۰۰۰ میلی‌متر، ارتفاع ≥ ۲۰۰۰ میلی‌متر
دریچهٔ اتاقکِ زیرِ کف / حداکثر طولِ معبر۷۵۰×۷۵۰ میلی‌متر / حداکثر ۶ متر (۲۰ فوت)
گودالِ نصبِ عمیق‌تر از ۳۰۰ میلی‌مترحفاظتِ دیواره تا ۱۰۰ میلی‌متر بالاترِ ترازِ کفِ مجاور
شیبِ حداقلِ لوله‌یِ تخلیه‌یِ چگالیدهدست‌کم ۱ درصد، یکنواخت
قطرِ حداقلِ لوله‌یِ تخلیه‌یِ کویل/اواپراتور۲۰ میلی‌متر (۳/۴ اینچ)
حداقلِ دمایِ فضاهایِ اشغال‌شدهدست‌کم ۲۰ درجه‌یِ سلسیوس
برو به آزمونِ همین فصل