مطالعه و خودآزمونِ مباحث‹مبحث ۱۴ — تأسیساتِ مکانیکیِ ساختمان (سریِ دوم)‹فصلِ ششم — کانال‌کشی (سریِ دوم)‹درسنامه
مبحث ۱۴ — تأسیساتِ مکانیکیِ ساختمان (سریِ دوم)
درسنامه — فصلِ ششم — کانال‌کشی (سریِ دوم)
خلاصه‌یِ بندهایِ ۶-۱۴، مستقیماً از متنِ رسمیِ مبحث.
دامنه‌یِ کاربرد و پلنوم
•کانال‌کشیِ این فصل شاملِ شش کاربرد است: هوایِ رفت/برگشت/تخلیه در تعویضِ هوا، همان سه‌گانه در تهویه‌یِ مطبوع، دریافتِ هوایِ بیرون برایِ احتراق، و هدایتِ هوایِ خنک‌کننده‌یِ تبخیری (مانندِ کولرِ آبی).
•پله‌ها، راه‌هایِ فرار و راهروهایِ دسترسیِ آن‌ها نباید به‌عنوانِ کانال یا پلنوم به کار روند، مگر در مواردِ استثنایی مثلِ راهرویِ داخلیِ یک واحدِ آپارتمانِ مسکونی که می‌تواند جایِ پلنومِ هوایِ برگشت باشد.
نکته‌یِ کلیدی: در داخلِ پلنوم نباید دستگاهِ با سوختِ جامد/مایع/گاز نصب شود؛ هر پلنوم باید به یک منطقه‌یِ آتش محدود بماند.
•اگر سطحِ داخلیِ جدارهایِ پلنوم گچ‌اندود باشد، می‌توان از آن برایِ عبورِ هوا استفاده کرد، فقط اگر دمایِ هوا از ۵۲ درجه‌یِ سلسیوس (۱۲۵ درجه‌ی فارنهایت) بیشتر نشود؛ چنین پلنومی هرگز نباید برایِ سیستم‌هایِ خنک‌کننده‌یِ تبخیری (مانندِ کولرِ آبی) به کار رود.
طبقه‌بندیِ فشار و ضخامتِ ورقِ کانال
نکته‌یِ کلیدی (جدولِ کلاسِ فشار): پنج کلاس داریم — ۱۲۵ پاسکال (۰٫۵ اینچ)، ۲۵۰ پاسکال (۱ اینچ)، ۵۰۰ پاسکال (۲ اینچ)، ۷۵۰ پاسکال (۳ اینچ)، و ۱۰۰۰ پاسکال (۴ اینچ) — فقط برایِ کلاسِ آخر مقدارِ مکش در جدول مشخص نشده است (یعنی این کلاس صرفاً فشارِ مثبت دارد).
•برایِ کانالِ مربعی با کلاسِ فشارِ حداکثر ۵۰۰ پاسکال: بزرگ‌ترین بعدِ مقطع تا ۷۵۰ میلی‌متر ← فولاد ۰٫۶۰mm / آلومینیوم ۱mm؛ بینِ ۷۵۰ تا ۱۵۰۰ میلی‌متر ← فولاد ۰٫۷۵mm / آلومینیوم ۱٫۲۵mm؛ بینِ ۱۵۰۰ تا ۲۲۵۰ میلی‌متر ← فولاد ۱mm / آلومینیوم ۱٫۵mm؛ بزرگ‌تر از ۲۲۵۰ میلی‌متر ← فولاد ۱٫۲۵mm / آلومینیوم ۱٫۷۵mm.
•برایِ کانالِ گرد (فولادی) با همان سقفِ فشار: قطرِ تا ۲۰۰mm ← درزِ طولی ۰٫۶۰mm / درزِ اسپیرال ۰٫۵۰mm؛ قطرِ ۲۰۰ تا ۶۰۰mm ← درزِ طولی ۰٫۷۵mm / اسپیرال ۰٫۶۰mm؛ قطرِ ۶۰۰ تا ۹۰۰mm ← درزِ طولی ۱mm / اسپیرال ۰٫۷۵mm.
نکته‌یِ کلیدی (سرعتِ هوا برحسبِ کلاس): کلاسِ ۰٫۵ ← حداکثر ۱۰ متر بر ثانیه؛ کلاس‌هایِ ۱ و ۲ ← حداکثر ۱۲٫۷ متر بر ثانیه؛ کلاس‌هایِ ۳ و ۴ ← حداکثر ۲۰ متر بر ثانیه.
•میزانِ نشتِ کانال در هر سیستمِ هوارسانی نباید از ۵ درصدِ مقدارِ هوا بیشتر باشد.
کانالِ غیرفلزی و قابلِ‌انعطاف
•استفاده از کانالِ غیرفلزیِ ساخته‌شده از موادِ سوختنی مطلقاً مجاز نیست؛ کانال‌هایِ پلاستیکی باید از جنسِ PVC باشند، فقط برایِ کاربردهایِ مدفون در زمین، با حداکثر دمایِ طرحِ ۶۶ درجه‌یِ سلسیوس (۱۵۰ درجه‌ی فارنهایت).
نکته‌یِ کلیدی: استفاده از کانالِ ساخته‌شده از پانل‌هایِ گچی، فقط برایِ هوایِ برگشت مجاز است (نه هوایِ رفت یا تخلیه)، با دمایِ حداکثرِ ۵۲ درجه‌یِ سلسیوس، و هرگز برایِ سیستم‌هایِ خنک‌کننده‌یِ تبخیری.
•طولِ کانالِ انشعابِ قابلِ‌انعطاف (فلزی یا غیرفلزی) برایِ اتصال به دریچه‌یِ هوا، نباید از ۴٫۲۵ متر (۱۴ فوت) بیشتر باشد؛ دمایِ هوایِ داخلِ کانالِ قابلِ‌انعطاف نباید از ۱۲۰ درجه‌یِ سلسیوس (۲۵۰ درجه‌ی فارنهایت) بیشتر باشد.
•طولِ اتصالِ لرزه‌گیرِ کانال (در محلِ اتصال به دستگاه‌ها یا عبور از درزِ انبساط) نباید کمتر از ۱۰ سانتی‌متر و بیشتر از ۲۵ سانتی‌متر باشد.
نصبِ زیرِزمینی و دریچه‌یِ بازدید
•اگر کانالِ فلزیِ هوا بدونِ پوششِ حفاظت‌کننده زیرِ زمین کار گذاشته شود، باید در داخلِ غلافِ بتنی با ضخامتِ دست‌کم ۵۰ میلی‌متر (۲ اینچ) قرار گیرد؛ کانالِ زیرِزمینی باید به سمتِ نقطه‌یِ تخلیه شیب داشته باشد.
نکته‌یِ کلیدی: دریچه‌یِ بازدید باید از همان جنس و دست‌کم همان ضخامتِ ورقِ کانال باشد و بدونِ نیاز به ابزار، باز و بسته شود؛ فقط در نقاطی لازم است که دسترسی از راهِ دریچه‌هایِ هوایِ رفت/برگشت/تخلیه ممکن نباشد.
•طولِ کانالِ فلزیِ سیستم‌هایِ خنک‌کننده‌یِ تبخیری (مانندِ کولرِ آبی) که در معرضِ تابشِ مستقیمِ آفتاب است، نباید بیش از یک متر باشد — مگر با عایقِ حرارتی یا سایه‌بانِ مناسب.
•دمپرِ دریچه‌یِ هوا باید از نوعِ «تیغه‌هایِ متقابل» باشد؛ جنسِ دریچه و پوششِ رنگِ آن باید تا دمایِ ۷۴ درجه‌یِ سلسیوس (۱۶۵ درجه‌ی فارنهایت) مقاوم باشد.
صافی‌هایِ هوا و آشکارسازهایِ دود
نکته‌یِ کلیدی: نقطه‌یِ اشتعالِ پوششِ چسبنده‌یِ رویِ صافی‌هایِ هوا نباید کمتر از ۱۶۳ درجه‌یِ سلسیوس (۳۲۵ درجه‌ی فارنهایت) باشد؛ صافی‌هایِ Media type باید طبقِ UL 900 و صافی‌هایِ الکترواستاتیک طبقِ UL 867 (یا استانداردِ معتبرِ مشابه) باشند.
•صافی‌هایِ مسکونی از الزامِ داشتنِ تأییدیه/پلاکِ مؤسسه‌یِ دارایِ صلاحیتِ قانونی معاف‌اند — برخلافِ صافی‌هایِ الکترواستاتیک و Media type در سایرِ کاربری‌ها.
نکته‌یِ کلیدی (دو آستانه‌یِ آشکارسازِ دود): در سیستمِ هوایِ برگشتِ با ظرفیتِ بیش از ۰٫۹ مترمکعب بر ثانیه (۲۰۰۰ فوتِ مکعب در دقیقه)، نصبِ آشکارسازِ دود الزامی است؛ برایِ رایزرهایِ هوایِ برگشتی که دو یا چند طبقه را سرویس می‌دهند، این آستانه به ۷ مترمکعب بر ثانیه (۱۵۰۰۰ فوتِ مکعب در دقیقه) می‌رسد.
•آشکارسازِ دودِ نوعِ کانالی باید طبقِ UL268A و انواعِ دیگر طبقِ UL268 باشد؛ نصب باید طبقِ استانداردِ NFPA72 انجام شود؛ با فعال‌شدنِ آشکارساز، تمامِ دستگاه‌هایِ سیستمِ توزیعِ هوا که می‌توانند دود را منتقل کنند باید متوقف شوند.
جدولِ مقاومتِ حرارتیِ عایقِ کانال
نکته‌یِ کلیدی (عایقِ کانالِ بیرونِ ساختمان، بر مبنایِ روز-درجه با پایه‌یِ ۱۸٫۳°C): تأسیساتِ گرمایی با ADDH زیرِ ۱۵۰۰ ← R=۳٫۳؛ ADDH از ۱۵۰۱ تا ۴۵۰۰ ← R=۵٫۰؛ ADDH از ۴۵۰۱ تا ۷۵۰۰ ← R=۶٫۵؛ ADDH بالایِ ۷۵۰۱ ← R=۸٫۰ (واحدِ h·ft²·°F/BTU).
•عایقِ کانالِ داخلِ ساختمان بر اساسِ اختلافِ دما تعیین می‌شود: اختلافِ دما ≤ ۸٫۳°C ← عایق لازم نیست؛ بینِ ۸٫۳ تا ۲۲٫۲°C ← R=۳٫۳؛ بیشتر از ۲۲٫۲°C ← R=۵٫۰ — این جدول برایِ تأسیساتِ گرمایی و سرمایی یکسان است.
•کانال‌هایِ رفت/برگشتی که اختلاف‌دمایشان با فضایِ اطراف کمتر از ۸ درجه‌یِ سلسیوس است، یا کانالِ تخلیه‌یِ هوا، یا کانالِ سیستمِ خنک‌کننده‌یِ تبخیری، نیازی به عایق ندارند — مگر برایِ جلوگیری از چگالشِ بخارِ آب.
•دمایِ سطحِ خارجیِ کانال نباید بیش از ۴۹ درجه‌یِ سلسیوس (۱۲۰ درجه‌ی فارنهایت) باشد؛ همچنین نباید کمتر از دمایِ نقطه‌یِ شبنمِ هوایِ محیط باشد (برایِ جلوگیری از تعرق).
دمپرِ آتش: الزام و استثناها
•دمپرِ آتش در عبورِ کانال از دیوار/سقف/کفی که یک منطقه‌یِ آتش را از منطقه‌یِ مجاور جدا می‌کند، یا از دیوار/شفتِ مقاومِ‌آتشِ یک‌ساعته یا بیشتر عبور می‌کند، الزامی است.
نکته‌یِ کلیدی (پنج استثنایی که دمپرِ آتش لازم نیست): (۱) دو فضایِ مجاور در یک منطقه‌یِ آتش؛ (۲) کانالِ فولادیِ تخلیه با جریانِ پیوسته به‌سمتِ بالا که در شفت دست‌کم ۶۰۰ میلی‌متر ادامه یابد؛ (۳) عبور به راهرو در ساختمانِ کاملاً مجهز به آب‌فشانِ خودکار؛ (۴) کانالِ جزوِ سیستمِ تخلیه‌یِ خودکارِ دود؛ (۵) عبور از بامِ ساختمان به هوایِ آزاد.
•دمپرِ آتش باید طبقِ استانداردِ ملیِ ۷۶۹۶ (بخش‌هایِ ۱، ۳ و ۵) یا ANSI/UL 555S یا ISO 10294 ساخته و آزمایش شود؛ در دمایِ ۷۴ درجه‌یِ سلسیوس (۱۶۵ درجه‌ی فارنهایت) باید با بازشدنِ فیوز یا محرکِ برقی، به‌طورِ خودکار بسته شود.
•دریچه‌یِ دسترسیِ دمپرِ آتش باید از جنسِ ورقِ کانال و دست‌کم همان ضخامت باشد، هیچ عایقی نداشته باشد، و رویِ آن برچسبِ دائمیِ «دمپرِ آتش» با خطِ درشت و خوانا نصب شود.
جدولِ مرورِ سریع
کلاسِ فشارِ میانیِ کانال (۲۵۰ پاسکال)معادلِ ۱ اینچ ستونِ آب، فشار و مکش هر دو ±۱ اینچ
ضخامتِ کانالِ مربعیِ تا ۷۵۰mm (کلاسِ ≤۵۰۰Pa)فولاد ۰٫۶۰mm / آلومینیوم ۱mm
ضخامتِ کانالِ گردِ تا ۲۰۰mm — درزِ اسپیرال۰٫۵۰mm (نازک‌ترینِ کلِ جدول)
محدودیتِ دماییِ کانالِ گچیفقط هوایِ برگشت، حداکثر ۵۲ درجه‌یِ سلسیوس
محدودیتِ کاربردِ کانالِ PVCفقط مدفون در زمین، حداکثر دمایِ طرح ۶۶ درجه‌یِ سلسیوس
دمایِ حداکثرِ کانالِ قابلِ‌انعطاف۱۲۰ درجه‌یِ سلسیوس (۲۵۰ درجه‌ی فارنهایت)
طولِ مجازِ اتصالِ لرزه‌گیربینِ ۱۰ تا ۲۵ سانتی‌متر
غلافِ بتنیِ کانالِ زیرِزمینیِ بدونِ پوششدست‌کم ۵۰ میلی‌متر
طولِ کانالِ کولرِ آبی در تابشِ مستقیمِ آفتابحداکثر ۱ متر بدونِ عایق/سایه‌بان
نقطه‌یِ اشتعالِ پوششِ چسبنده‌یِ صافیِ هوا≥ ۱۶۳ درجه‌یِ سلسیوس
آستانه‌یِ آشکارسازِ دود — سیستمِ معمولی / رایزرِ چندطبقه۰٫۹ m³/s / ۷ m³/s
مقاومتِ حرارتیِ عایقِ کانالِ بیرونی — ADDH زیرِ ۱۵۰۰R = ۳٫۳
مقاومتِ حرارتیِ عایقِ کانالِ بیرونی — ADDH بالایِ ۷۵۰۱R = ۸٫۰
آستانه‌یِ نیازِ به عایقِ داخلی (اختلافِ دما)≤۸٫۳°C بدونِ عایق؛ >۲۲٫۲°C نیازمندِ R=۵٫۰
ادامه‌یِ کانالِ تخلیه در شفت برایِ معافیت از دمپرِ آتشدست‌کم ۶۰۰ میلی‌متر (۲ فوت)
استانداردِ ساختِ دمپرِ آتشاستانداردِ ملیِ ۷۶۹۶ (بخش‌هایِ ۱،۳،۵)
برو به آزمونِ همین فصل