مبحث ۱۵ — آسانسورها و پلکان‌برقی
درسنامه — کلیات
خلاصه‌یِ بندهایِ ۱-۱-۱۵، مستقیماً از متنِ رسمیِ مبحث.
هدف از تدوینِ مبحثِ ۱۵
•این مبحث حداقلِ ضوابطِ لازم را برایِ جانمایی، طراحی، تأمینِ پیش‌نیازهایِ نصب، بهره‌برداریِ ایمن و بهینه از آسانسور، پلکان‌برقی و پیاده‌رو متحرک وضع می‌نماید.
•بدین منظور سه دسته مطلب در این مبحث لحاظ شده: الف) ارائه‌یِ راهکارهایِ طراحی و انتخابِ مناسب‌ترین آسانسور، پلکان‌برقی و پیاده‌رو متحرک با قابلیتِ بهره‌برداریِ مناسب از لحاظِ موقعیت، تعداد، نوع، سرعت، ظرفیت و سایر موارد؛ ب) ارائه‌یِ مقررات و ضوابطِ لازم در انتخاب و جانماییِ (محل و تعداد) آسانسور، پلکان‌برقی و پیاده‌رو متحرک؛ پ) ارائه‌یِ ضوابطِ مربوط به بالا بردنِ کیفیتِ اجرا و بهره‌برداری.
•تبصره: جانمایی، طراحی، محاسبه، تأمینِ پیش‌نیازهایِ نصب، اجرا، بهره‌برداری و نگهداریِ آسانسورها، پلکان‌هایِ برقی و پیاده‌روهایِ متحرک باید طبقِ مقرراتِ این مبحث انجام گیرد؛ این امر نافیِ نوآوری، ابتکار و فناوریِ جدید نخواهد بود، مگر آنکه با اهدافِ مقررات شاملِ ایمنی، بهداشت، آسایش و صرفه‌یِ اقتصادی مغایرت داشته باشد.
حدود و دامنه‌یِ کاربرد
•طبقِ بندِ ۱-۱-۱۵، این مبحث کلیه‌یِ ضوابطِ مربوط به انتخابِ موقعیت، جانمایی، تعیینِ تعداد، نوع، طراحی، ضوابطِ تأمینِ پیش‌نیازهایِ نصب، اجرایِ محلِ نصب، چگونگیِ لحاظ‌نمودنِ نیروهایِ وارده، مشخصاتِ فنی، حفاظت‌ها، ایمنی، نظارتِ عمومی بر نصب، آزمایش و تحویلِ انواعِ آسانسور، پلکان‌برقی و پیاده‌رو متحرک را شامل می‌شود.
•انواع و کاربردِ موضوعِ این مبحث (بندِ ۲-۱-۱۵) عبارت‌اند از: آسانسورهایِ کششی و آسانسورهایِ هیدرولیکی برایِ حملِ بار، مسافر، تختِ بیمار یا برانکارد و اتومبیل؛ آسانسورهایِ کششی یا هیدرولیکیِ نماباز، پانوراما و مسافربر؛ انواعِ پلکان‌برقی با پله‌هایِ فلزی با زاویه‌یِ شیب تا ۳۵ درجه؛ و پیاده‌روهایِ متحرک با پله‌هایِ فلزی یا تسمه‌ای.
دستگاه‌ها و بالابرهایِ خارج از شمولِ این مبحث
•طبقِ بندِ ۳-۱-۱۵، دستگاه‌ها و بالابرهایِ زیر مشمولِ مقرراتِ این مبحث نیستند و ضوابطِ ساخت و به‌کارگیریِ آن‌ها باید طبقِ استانداردهایِ معتبرِ بین‌المللی صورت گیرد.
•الف) بالابرهایِ ساختمانی نظیرِ وینچ‌هایِ بالابر، جرثقیلِ برجی (تاورکرین) و غیره؛ ب) بالابرهایی که در خارجِ ساختمان‌ها کاربرد دارند و کلیه‌یِ دستگاه‌هایِ بالابر که به‌عنوانِ معبرِ دائمیِ ساختمان تلقی نمی‌شوند (مانندِ بالابرهایِ دنده‌شانه‌ای هنگامِ اجرایِ ساختمان)؛ پ) بالابرهایِ ضربدری یا قیچی (عموماً کاربردِ صنعتی).
•ت) آسانسورهایِ سرویسِ خاص (کتاب‌بر، غذابر و ...)؛ ث) سکوهایِ بالابرِ صندلیِ چرخ‌دار و معلول‌بر با حرکتِ قائم یا مایل؛ ج) پارکینگ‌هایِ طبقاتی و بالابرهایِ مکانیزه‌یِ خودروبر که عملکردی شبیه به آسانسور دارند؛ چ) نوار نقاله‌هایِ باربر.
الزاماتِ اجرایی، اداری و مستندسازی
•مقرراتِ این مبحث از تاریخِ ابلاغِ آن قابلِ اجرا و الزامی بوده و کلیه‌یِ طراحان، مهندسان، مجریان، مالکان و مراجعِ کنترل و بازرسی موظف به رعایتِ آن‌اند؛ رعایتِ این مبحث برایِ کلیه‌یِ ساختمان‌هایی که فرآیندِ اخذِ پروانه‌یِ ساختمانِ آن‌ها تا تاریخِ ابلاغِ این مقررات آغاز نشده، الزامی است.
•در صورتِ ایجادِ هرگونه تغییرِ اساسی در ساختمان که منجر به توسعه‌یِ سطح، افزایشِ تعدادِ طبقات، تغییرِ کاربری یا تغییرِ محلِ آسانسورها گردد، لازم است محاسبات با در نظر گرفتنِ کلیه‌یِ مقرراتِ این مبحث تکرار شود؛ تغییراتِ اساسی در خودِ آسانسور که منجر به تغییرِ محل، ظرفیت یا سرعت گردد نیز باید با رعایتِ این مقررات انجام گیرد.
•کلیه‌یِ اسناد، مدارکِ فنی و نقشه‌هایِ ساختمانی، شاملِ جزییاتِ کاملِ موقعیت، اطلاعات و مشخصاتِ فنیِ آسانسور، پلکان‌برقی یا پیاده‌رو متحرک باید در اختیارِ کارفرما یا بهره‌بردار قرار گیرد و ایجادِ هر تغییر پس از تحویل باید در نقشه‌ها اعمال و مدارک به‌روز شوند.
•در صورتِ تفاوتِ ضوابطِ این مبحث با سایرِ مباحث، ضابطه‌ای که محدودیتِ بیشتری در راستایِ تأمینِ ایمنی ایجاد نماید ملاکِ عمل قرار می‌گیرد. آسانسور، پلکان‌برقی یا پیاده‌رو متحرک باید دارایِ شناسنامه‌یِ فنی و اطلاعاتی باشد که فروشنده آن را همراهِ تجهیزات تحویل می‌دهد؛ لوازم، تجهیزات و سیستم‌هایِ ایمنیِ آن‌ها باید مطابق با استانداردهایِ ملیِ مربوطه یا استانداردهایِ معتبرِ بین‌المللی باشند.
جدولِ مرورِ سریع
هدفِ اصلیِ مبحثِ ۱۵حداقلِ ضوابطِ جانمایی، طراحی، پیش‌نیازهایِ نصب و بهره‌برداریِ ایمن آسانسور/پلکان‌برقی/پیاده‌رو متحرک
انواعِ موضوعِ این مبحثآسانسورهایِ کششی و هیدرولیکی، پلکان‌برقی (شیب تا ۳۵ درجه)، پیاده‌رو متحرک
نمونه‌هایِ خارج از شمولبالابرهایِ ساختمانی (وینچ/تاورکرین)، بالابرهایِ ضربدری/قیچی، آسانسورهایِ سرویسِ خاص، پارکینگ‌هایِ طبقاتی، نوار نقاله‌هایِ باربر
مرجعِ ترجیح در تعارضِ مقررات با سایرِ مباحثضابطه‌ای که محدودیتِ بیشتری برایِ ایمنی ایجاد کند
زمانِ شروعِ الزامِ رعایتِ مبحثاز تاریخِ ابلاغ، برایِ ساختمان‌هایِ فاقدِ فرآیندِ اخذِ پروانه تا آن تاریخ
مسئولِ نگهداریِ شناسنامه‌یِ فنی و مدارککارفرما یا بهره‌بردار (یا هر دو)
برو به آزمونِ همین فصل