مبحث ۱۵ — آسانسورها و پلکان‌برقی
درسنامه — تعاریف
خلاصه‌یِ بندهایِ ۲-۱-۱۵، مستقیماً از متنِ رسمیِ مبحث.
تعریفِ کلیِ آسانسور و انواعِ دستگاه‌ها
•آسانسور: وسیله‌ای است متشکل از کابین، معمولاً وزنه‌یِ تعادل و اجزایِ دیگر که با روش‌هایِ مختلف، مسافر، بار یا هر دو را در مسیرِ بینِ طبقاتِ ساختمان جابه‌جا می‌کند.
•آسانسورِ کششی: آسانسوری است که حرکتِ آن بر اثرِ ایجادِ نیرویِ اصطکاک بینِ سیم‌بکسل و شیارِ فلکه‌یِ کشش، به‌هنگامِ چرخشِ آن، توسطِ سیستمِ محرکه به وجود می‌آید.
•آسانسورِ هیدرولیکی: در این نوع آسانسور، سیلندر و پیستونِ هیدرولیکی عاملِ حرکتِ کابین بوده و ممکن است دارایِ وزنه‌یِ تعادل نیز باشد.
•پلکان‌برقی: وسیله‌ای است که در مسیرِ حرکتِ افرادِ پیاده جهتِ بالا یا پایین‌بردنِ آن‌ها در دو طبقه‌یِ غیرهم‌سطح به کار می‌رود و به‌وسیله‌یِ پله که توسطِ نیرویِ محرکه‌یِ برقی به حرکت درمی‌آید سببِ جابه‌جاییِ افراد می‌گردد؛ در اماکنِ عمومی نظیرِ فرودگاه‌ها، مترو، پایانه‌ها، ساختمان‌هایِ تجاری و فروشگاه‌هایِ بزرگ به کار می‌رود.
•پیاده‌رو متحرک: وسیله‌ای جهتِ انتقالِ افراد در سطوحِ هم‌تراز یا سطوح با اختلافِ ارتفاعِ کم؛ به انواعی از آن که با سطحِ افق زاویه دارد رمپِ برقی نیز می‌گویند.
•پله: قسمتی از پلکان‌برقی یا پیاده‌رو متحرک که افراد رویِ آن می‌ایستند؛ معمولاً جنسِ آن‌ها از آلومینیوم با سطحِ شیاردار در جهتِ حرکت است.
اجزایِ سازه‌ایِ کابین و آویز
•کابین: جزیی از آسانسور است که مسافر، بار یا هر دو را در خود جای می‌دهد؛ دارایِ کف برایِ ایستادن، دیواره‌هایی برایِ حفاظتِ مسافران یا بار، سقف و در می‌باشد.
•کابینِ دو در: کابینی است که دو در دارد؛ اگر دو در در دو ضلعِ روبه‌رویِ هم باشند، کابینِ دو درِ روبه‌رو، و اگر در دو ضلعِ مجاور باشند، کابینِ دو درِ مجاور نامیده می‌شود.
•یوکِ کابین: قابِ نگهدارنده‌ای است که کفِ کابین، ترمزهایِ ایمنی، کفشک‌ها و سیم‌بکسل‌ها به آن متصل می‌شوند.
•وزنه‌یِ تعادل: وزنه یا ترکیبی از وزنه‌ها که برایِ متعادل‌کردنِ وزنِ کابین و بخشی از ظرفیتِ آسانسور به کار می‌رود.
•زنجیرِ جبران (سیم‌بکسلِ جبران): در ساختمان‌هایِ مرتفع، برایِ کنترلِ وزنِ متغیرِ طناب، از تیرِ پایینِ یوکِ کابین به تیرِ پایینِ وزنه‌یِ تعادل، هم‌وزنِ سیم‌بکسل‌ها متصل می‌شود تا اضافه‌وزنِ به‌وجودآمده توسطِ سیم‌بکسل‌ها را جبران نماید.
•ریل‌هایِ راهنما: اجزایِ فلزی با مقطعِ T که برایِ هدایتِ کابین یا وزنه‌یِ تعادل (در صورتِ وجود) به کار می‌روند؛ نگهدارنده‌یِ ریل‌ها، رابطی است که ریل‌ها را به سازه و دیواره‌یِ چاهِ آسانسور متصل می‌کند.
سیستم‌هایِ ایمنی و کنترل
•سیستمِ ترمزِ ایمنی (سیستمِ پاراشوت): سیستمِ مکانیکی که ترجیحاً در قسمتِ زیرین یا بالایِ چهارچوبِ (یوکِ) کابین و وزنه‌یِ تعادل قرار می‌گیرد و در مواقعِ اضطراری، با افزایشِ غیرعادیِ سرعت، فعال شده و سببِ توقفِ کابین یا وزنه‌یِ تعادل (با قفل‌شدن روی ریل‌ها) می‌شود.
•کنترل‌کننده‌یِ مکانیکیِ سرعت (گاورنر): وسیله‌یِ مکانیکی که از طریقِ سیم‌بکسل یا زنجیر به سیستمِ ترمزِ ایمنی متصل است تا در موقعِ افزایشِ سرعتِ بیش از حد، قفل شده و ضمنِ فرمانِ قطعِ برقِ موتور، سیستمِ ترمزِ ایمنی را فعال نماید.
•سیستمِ اضافه‌بار: در برخی آسانسورها، برایِ جلوگیری از اضافه‌بار، حسگری تعبیه می‌کنند تا هنگامِ سوارشدنِ مسافر یا گذاشتنِ بار بیش از ظرفیتِ پیش‌بینی‌شده، ضمنِ اعلامِ خبر، تا تخلیه‌یِ بارِ اضافی از حرکتِ آسانسور جلوگیری شود.
•شیرِ اطمینان: شیرِ هیدرولیکی است که برایِ جلوگیری از سقوط یا افزایشِ ناگهانیِ سرعتِ کابین در آسانسورهایِ هیدرولیک به کار می‌رود.
•کلیدِ آتش‌نشان: کلیدی است که در مواقعِ ضروری (از جمله تخلیه‌یِ افرادِ مسن، معلول و غیره) توسطِ آتش‌نشان فعال شده و کنترلِ آسانسور فقط توسطِ آن (راهبرِ داخلِ کابین) صورت می‌گیرد.
•تابلوِ کنترلِ آسانسور: مجموعه‌ای شاملِ مدارهایِ فرمان و قدرت که وظیفه‌یِ کنترلِ حرکتِ کابین و پاسخ‌گویی به احضار را به‌عهده دارد.
•ضربه‌گیر (بافر): وسیله‌یِ ارتجاعی که برایِ جلوگیری از برخوردِ کنترل‌نشده‌یِ کابین یا وزنه‌یِ تعادل به کفِ چاهک به کار می‌رود و بخشی از انرژیِ جنبشیِ کابین را مستهلک می‌کند؛ توجه: ضربه‌گیر برایِ متوقف‌کردنِ کابین هنگامِ سقوطِ آزادِ آن طراحی نشده است.
فضاهایِ فیزیکیِ آسانسور
•چاه: فضایی است که ریل‌ها و برخی تجهیزاتِ دیگرِ آسانسور در آن نصب می‌شوند و کابین و وزنه‌یِ تعادل در این مکان حرکت می‌نمایند.
•چاهک: فاصله‌یِ قائمِ بینِ کفِ پایین‌ترین محلِ توقف تا کفِ چاهِ آسانسور (به ابعادِ چاهِ آسانسور) را چاهک می‌گویند.
•بالاسری: فاصله‌یِ قائمِ بینِ کفِ بالاترین محلِ توقفِ کابین تا زیرِ سقفِ چاهِ آسانسور را بالاسری گویند.
•موتورخانه: فضایی است که موتور، گیربکس یا سیستمِ محرکه‌یِ آسانسور، تابلوِ کنترل و غیره را در خود جای می‌دهد.
•طولِ مسیرِ حرکت: ارتفاع بینِ کفِ پایین‌ترین طبقه‌یِ توقفِ آسانسور تا کفِ بالاترین طبقه‌یِ توقفِ آسانسور، طولِ مسیرِ حرکت نامیده می‌شود.
درها و اجزایِ ورودی/طبقات
•درهایِ طبقات: درهایی هستند که در محلِ ورودیِ طبقات به کابین قرار می‌گیرند. درِ کابین: دری است که در ورودیِ کابین قرار دارد و معمولاً به‌طورِ خودکار باز و بسته می‌شود.
•تراز طبقه‌شدن: منظور هم‌ترازشدنِ کفِ کابین با کفِ تمام‌شده‌یِ طبقه در محلِ ورودی به آسانسور است.
•طبقه‌یِ اصلیِ ورودی: طبقه‌ای است که ورودِ افرادِ پیاده به ساختمان از آن طریق انجام می‌شود و معمولاً هم‌ترازِ سطحِ خیابان است؛ چنانچه دسترسی‌هایِ اصلیِ مختلفی به یک آسانسور وجود داشته باشد، پایین‌ترینِ آن‌ها طبقه‌یِ اصلی محسوب می‌شود.
•سطحِ مفیدِ کابین: سطحی است که برایِ ایستادنِ مسافر یا گذاشتنِ بار به کار گرفته می‌شود و مقدارِ آن متناسب با ظرفیتِ بار یا مسافر محاسبه می‌شود (جداولِ ۱۵-۲-۲-۲-۱ الف و ب).
پارامترهایِ پلکان‌برقی و پیاده‌رو متحرک
•زاویه‌یِ شیب: حداکثر زاویه‌ای است که پله یا تسمه نسبت به سطحِ افق می‌سازد.
•سرعتِ اسمیِ پلکان‌برقی (پیاده‌رو متحرک): سرعتِ خطی در جهتِ حرکتِ پله یا تسمه، هنگامی‌که باری رویِ آن‌ها وجود ندارد.
•دستگیره: از جنسِ لاستیک با الیافِ مخصوص که متحرک بوده و سرعتِ آن با سرعتِ حرکتِ پله یکسان است؛ افراد هنگامِ بالارفتن یا پایین‌آمدن از آن استفاده می‌کنند.
•شانه‌یِ ثابت: قطعه‌یِ ثابتی در دو انتهایِ پله که دارایِ دندانه‌هایِ متناسب با شیارهایِ رویِ پله یا تسمه است و از ورودِ اشیایِ خارجی و پایِ مسافران به داخلِ شیارِ پله جلوگیری می‌کند.
طبقه‌بندیِ ساختمان‌ها از نظرِ ترددِ جمعیت و سایرِ تعاریف
•طبقه‌بندیِ ساختمان‌ها از نظرِ میزانِ ترددِ جمعیت — دسته‌یِ اول: ترافیکِ سبک بدونِ زمانِ اوجِ ترافیک، شاملِ کاربری‌هایِ صنعتی، انبار و مخاطره‌آمیز. دسته‌یِ دوم: ترافیکِ متوسط بدونِ زمانِ اوجِ ترافیک، شاملِ کاربری‌هایِ مسکونی، هتل، خوابگاه و اداریِ دارایِ واحدهایِ جدا از هم.
•دسته‌یِ سوم: ترافیکِ سنگین با زمانِ اوجِ ترافیک، شاملِ کاربری‌هایِ آموزشی-تربیتی، اداری-حرفه‌ای، کسبی-تجاری، تجمعی (سالنِ اجتماعات، سینما، تئاتر) و آن دسته از کاربری‌هایِ درمانی-مراقبتیِ پرتردد (مانندِ بیمارستان‌ها). دسته‌یِ چهارم: ترافیکِ خاص، شاملِ کاربریِ درمانی-مراقبتی (درمانگاه‌ها، کلینیک‌ها، بازداشتگاه‌ها و ...).
•سرعتِ اسمیِ آسانسور: حداکثر سرعتِ کابین هنگامِ حرکتِ عادی را سرعتِ اسمی می‌گویند.
•سیستم‌هایِ فراخوانیِ آسانسور: نحوه‌یِ پاسخ به احضارِ مسافران که با توجه به نوعِ کاربریِ ساختمان می‌تواند متفاوت باشد؛ انتخابِ صحیحِ این سیستم اهمیتِ زیادی دارد.
•تعمیرکار: فردِ مجاز و متخصصِ صاحبِ صلاحیت که وظیفه‌یِ سرویس یا تعمیرِ آسانسور را به‌عهده دارد.
جدولِ مرورِ سریع
مرجعِ محاسبه‌یِ سطحِ مفیدِ کابینجداولِ ۱۵-۲-۲-۲-۱ الف (بر اساسِ ظرفیت) و ب (بر اساسِ تعدادِ نفرات)
چهار دسته‌یِ ترافیکیِ ساختماناول: سبک (صنعتی/انبار)؛ دوم: متوسط (مسکونی/هتل/اداری)؛ سوم: سنگین (آموزشی/تجاری/تجمعی)؛ چهارم: خاص (درمانی-مراقبتی)
تفاوتِ چاه و چاهکچاه: کلِ فضایِ حرکتِ کابین و وزنه؛ چاهک: فاصله‌یِ قائمِ زیرِ پایین‌ترین توقف تا کفِ چاه
کارکردِ گاورنرتشخیصِ افزایشِ سرعتِ بیش‌ازحد و فعال‌سازیِ سیستمِ ترمزِ ایمنی (پاراشوت)
محدودیتِ کارکردیِ ضربه‌گیر (بافر)برایِ سقوطِ آزادِ کابین طراحی نشده؛ فقط بخشی از انرژیِ جنبشی را مستهلک می‌کند
برو به آزمونِ همین فصل