مبحث ۱۶ — تأسیساتِ بهداشتی (سریِ دوم)
درسنامه — فصلِ دوم — لوازمِ بهداشتی
خلاصه‌یِ بندهایِ ۲-۱۶، مستقیماً از متنِ رسمیِ مبحث.
۴-۲-۲-۱۶ جدولِ استانداردهایِ ساختِ لوازمِ بهداشتی
•دستشویی و توالتِ غربی/شرقی، همگی از جنسِ چینی، باید طبقِ استانداردِ ملیِ ایران ISIRI ۶۹۶ ساخته شوند.
نکته‌یِ کلیدی: فلاش‌تانک باید طبقِ استانداردِ BS ۱۱۲۵ و شیرِ فلوتوری (شناور) طبقِ استانداردِ BS ۱۲۱۲ باشد — این دو قلم در جدولِ استانداردها فاقدِ معادلِ ISIRI اختصاصی‌اند.
•زیردوشی: پلاستیکی، ISIRI ۳۶۴۷؛ سردوش: برنجی با روکشِ نیکل‌کرم یا ABS، ISIRI ۶۶۸۰؛ شیلنگِ دوش: پلی‌اتیلنِ مشبک (PEX)، ISIRI ۶۶۸۱.
•وان: پلاستیکی (ISIRI ۳۲۶۱) یا چدنی/فولادیِ لعاب‌دار (DIN-EN ۲۳۲، بدونِ معادلِ ISIRI)؛ یورینال: چینی (ISIRI ۶۹۶) یا فولادیِ زنگ‌ناپذیر (BS ۴۸۸۰-۱، بدونِ معادلِ ISIRI).
•شیرِ مخلوطِ کلاسیک: ISIRI ۱۵۴۶؛ شیرِ مخلوطِ اهرمی: ISIRI ۶۶۷۹؛ شیرِ قطعِ خودکار (فشاریِ زمان‌دار): ISIRI ۱۳۷۶۶؛ شیرِ الکترونیکی: ISIRI ۱۴۱۲۲؛ انتخابِ لوازم از استانداردهایِ دیگر فقط با تأیید و مشابهتِ کامل با این جدول مجاز است.
۱۶-۲-۳-۲ جدولِ حداقلِ تعدادِ لوازم — کاربری‌هایِ دیگر
نکته‌یِ کلیدی: ورزشگاه/استخر (بدونِ تفکیکِ جنسیت در جدول): ۱ توالت/۷۵ نفر، ۱ دستشویی/۱۰۰ نفر، ۱ وان‌ودوش/۱۵ نفرِ ورزشکار، ۱ آب‌خوری/۵۰۰ نفر.
•تئاتر/سینما/سالنِ اجتماعات (هر جنس): ۱ توالت/۶۵ نفر، ۱ دستشویی/۲۰۰ نفر؛ اماکنِ مذهبی سخت‌گیرتر است: ۱ توالت/۵۰ نفر، ۱ دستشویی/۱۰۰ نفر.
•ساختمانِ صنعتی: ۱ توالت/۵۰ نفر، ۱ دستشویی/۵۰ نفرِ مردانه یا ۴۰ نفرِ زنانه، ۱ وان‌ودوش/۳۵ نفر — در ساختمان‌هایِ مرتبط با نگهداری/کاربریِ موادِ شیمیایی، پیش‌بینیِ دست‌کم یک دوشِ اضطراری و یک چشم‌شوی الزامی است.
•بیمارستان: بخشِ بیماران ۱ توالت/۸ نفر، ۱ دستشویی/۱۰ نفر، ۱ وان‌ودوش/۱۵ نفر؛ کارکنان ۱ توالت/۲۵ نفر، ۱ دستشویی/۳۵ نفر؛ مراجعان ۱ توالت/۷۵ نفر، ۱ دستشویی/۱۰۰ نفر — توالتِ بیماران و کارکنان باید کاملاً جدا باشد.
•زندان: زندانیان ۱ توالت/۱۵ نفر، ۱ دستشویی/۲۵ نفر، ۱ وان‌ودوش/۱۵ نفر؛ زندان‌بانان ۱ توالت/۲۵ نفر، ۱ دستشویی/۳۵ نفر؛ هتل‌ومتل و خوابگاه (استفاده‌یِ عمومی): ۱ توالت/۱۰ نفر، ۱ دستشویی/۱۰ نفر، ۱ وان‌ودوش/۸ نفر — جدا از این ارقام، هر اتاقِ خوابِ هتل (یک/دو/سه‌تختی) باید یک دستشویی، یک توالت و یک دوشِ اختصاصیِ خودش را داشته باشد.
•انبار: ۱ توالت/۱۰۰ نفر، ۱ دستشویی/۱۰۰ نفر، ۱ وان‌ودوش/۱۵ نفر، ۱ آب‌خوری/۱۰۰۰ نفر؛ ترمینال‌هایِ مسافری (هوایی/دریایی/اتوبوس، هر جنس): ۱ توالت/۷۵ نفر، ۱ دستشویی/۲۰۰ نفر، ۱ آب‌خوری/۱۰۰۰ نفر.
۲-۴-۲-۱۶ و ۳-۴-۲-۱۶ دسترسی به اتصالاتِ توکار و سرریز
•لوازمِ بهداشتی باید طوری نصب شوند که تمیزکردنِ سطوحِ خودشان و کفودیوارِ اطرافشان به‌آسانی ممکن باشد.
نکته‌یِ کلیدی: اگر اتصالِ لوله‌هایِ لوازمِ بهداشتی از نوعِ فشاری (با واسطه‌یِ لاستیک یا خمیرِ آب‌بند) باشد، باید برایِ دسترسی یک صفحه‌یِ بازشدنی رویِ دیوارِ پشت یا فضایِ سرویس پیش‌بینی شود؛ اگر این دسترسی ممکن نباشد، اتصالِ فشاری مطلقاً مجاز نیست و باید از نوعِ صُلب (لحیمی، جوشی، دنده‌ای) باشد.
•لوازمی که ممکن است دهانه‌یِ تخلیه‌یِ فاضلابشان با درپوشِ موقتی مسدود شود، باید سرریز داشته باشند؛ سرریز باید در ارتفاعی باشد که، هنگامِ بسته‌بودنِ درپوش، سطحِ آب هرگز از ترازِ سرریز بالاتر نرود و، هنگامِ بازشدنِ درپوش و تخلیه‌یِ آب، هیچ آبی در مجاریِ سرریز باقی نماند.
•لوله‌یِ تخلیه‌یِ آبِ سرریز باید به لوله‌یِ فاضلابِ خروجیِ لوازمِ بهداشتی، پیش از سیفون، متصل شود؛ سرریزِ فلاش‌تانکِ توالت یا یورینال باید داخلِ همان لوازمِ بهداشتی بریزد که فلاش‌تانک برایِ شست‌وشویِ آن نصب شده است.
۵-۲-۱۶-۵ و ۶ جزئیاتِ معلول‌پسند — دوش و وان
•کفِ اتاقکِ دوش/زیردوشی باید کاملاً بدونِ درز، آب‌بند و مقاومِ نفوذِ رطوبت باشد؛ لبه‌هایِ زیردوشی در همه‌طرف دست‌کم ۵۰ میلی‌متر بالاترِ کف.
نکته‌یِ کلیدی: قطرِ نامیِ لوله‌یِ تخلیه‌یِ کف‌شویِ اتاقکِ دوش یا زیردوشی نباید از ۵۰ میلی‌متر کمتر باشد؛ رویِ دهانه باید شبکه‌ای مقاومِ خوردگی و قابلِ‌برداشتن، با قطرِ دست‌کم ۷۶ میلی‌متر و سوراخ‌هایِ حداکثر ۶ میلی‌متر، نصب شود.
•اگر چند اتاقکِ دوش با فقط یک دهانه‌یِ تخلیه پیش‌بینی شده باشد، شیب‌بندیِ کف باید طوری باشد که فاضلابِ یک اتاقک از داخلِ اتاقکِ دیگر عبور نکند.
•وانِ معلول: یک صندلیِ داخلِ وان یا یک محلِ نشیمنِ ثابت در انتهایِ بالایِ وان لازم است. با صندلیِ ثابتِ در ابتدایِ وان، فضایِ آزادِ کفِ کنارِ وان باید دست‌کم به پهنایِ ۱۹۰۵ و عمقِ ۷۶۰ میلی‌متر باشد؛ با صندلیِ نشیمنِ داخلِ وان، پهنایِ دست‌کم ۱۵۲۵ و عمقِ ۷۶۰ میلی‌متر کافی است.
•اگر راهِ دسترسی به وان از روبرویِ آن (عمود بر درازایِ وان) باشد، عمقِ فضایِ آزادِ کف باید دست‌کم ۱۲۲۰ میلی‌متر باشد (به‌جایِ ۷۶۰ میلی‌متر)؛ پنجره و درهایِ شیشه‌ایِ کابینِ دوش/وان باید طبقِ استانداردهایِ ایمنی باشند.
۵-۲-۱۶-۷ و ۸ جزئیاتِ معلول‌پسند — آب‌خوری و سینک
•آب‌خوری نباید در فضایِ توالت یا حمام نصب شود؛ دهانه‌یِ خروجِ آب باید بالاترِ ترازِ سرریزِ آبِ داخلِ تشتکِ رویه باشد تا آب پس از ریزش به رویِ دهانه برنگردد و آن را آلوده نکند.
نکته‌یِ کلیدی: دست‌کم ۵۰ درصد از آب‌خوری‌هایِ پیش‌بینی‌شده در هر طبقه باید معلول‌پسند باشند — ارتفاعِ حداکثر ۹۱۵ میلی‌متر از کف، فضایِ آزادِ زانویِ جلو به پهنایِ دست‌کم ۷۶۰ و عمقِ ۴۳۰ میلی‌متر و ارتفاعِ دست‌کم ۶۸۵ میلی‌متر، و امکانِ قرارگرفتنِ یک فنجان/لیوان تا ارتفاعِ ۱۰۰ میلی‌متر زیرِ جریانِ آب.
•سینکِ ظرفشوییِ معلول‌پسند: ارتفاعِ لبه حداکثر ۸۶۵ میلی‌متر از کف؛ فضایِ آزادِ زانو زیرِ سینک دست‌کم ۶۸۵ میلی‌متر ارتفاع، ۷۶۰ میلی‌متر پهنا، ۴۸۵ میلی‌متر عمق؛ عمقِ لگن حداکثر ۱۶۵ میلی‌متر؛ فضایِ آزادِ جلو دست‌کم ۷۶۰×۱۲۲۰ میلی‌متر؛ شیرها باید اهرمی، فشاری یا چشمیِ الکترونیکی باشند.
•کف‌شوی باید شبکه‌یِ قابلِ‌برداشتن داشته باشد؛ دهانه‌یِ خروجی و سیفونِ آن باید قابلِ‌دسترسی باشد تا به‌سهولت تمیز شود.
۱۲-۵-۲-۱۶ فلاش‌تانک و فلاش‌والو — جزئیاتِ اجرایی
•هر توالت یا یورینال باید یک فلاش‌والو یا فلاش‌تانکِ مخصوصِ خود داشته باشد، مگر آن‌که سیستمِ شست‌وشو خودکار و به‌صورتِ مرکزی باشد.
نکته‌یِ کلیدی: فلاش‌تانکِ با فرمانِ دستی باید پس از هر بار ریزشِ آب، به کمکِ شیرِ شناور یا مکانیسمِ دیگر، دوباره تا ترازِ معینی پر شود و سپس ورودِ آب کاملاً بسته شود؛ فلاش‌تانکِ خودکار باید وسیله‌ای داشته باشد که، پس از فاصله‌یِ زمانیِ معین یا با فرمانِ حسگر، ریزشِ آب را به‌طورِ کامل انجام دهد.
•هر فلاش‌تانک باید یک شیرِ شناورِ ضدِجریانِ سیفونی داشته باشد؛ دهانه‌یِ ورودِ آب به تانک باید دست‌کم ۲۵ میلی‌متر بالاترِ لبه‌یِ رویِ دهانه‌یِ سرریز باشد؛ همه‌یِ اجزایِ فلاش‌تانک باید برایِ تعمیر و تعویض قابلِ‌دسترسی باشند.
•فلاش‌والو باید یک سیکلِ کاملِ ریزشِ آب و بازوبسته‌شدنِ جریان را به‌طورِ خودکار و بر اثرِ فشارِ آبِ ورودی انجام دهد، باید وسیله‌یِ تنظیمِ مقدارِ آبِ ریزشی داشته باشد، و انتخابش باید با رعایتِ صرفه‌جویی در مصرفِ آب صورت گیرد.
۱۰-۵-۲-۱۶ و ۱۱-۵-۲-۱۶ ماشینِ رخت‌شویی و ظرف‌شویی
•اتصالِ لوله‌یِ آب از شبکه‌یِ آبِ آشامیدنی به ماشینِ رخت‌شویی یا ظرف‌شویی باید با فاصله‌یِ هوایی یا لوازمِ جلوگیری از برگشتِ جریان صورت گیرد؛ اگر این لوازم داخلِ خودِ ماشین پیش‌بینی شده باشد، نصبِ جداگانه‌یِ آن‌ها رویِ لوله‌یِ انشعاب لازم نیست.
نکته‌یِ کلیدی: فاضلابِ خروجی از هر دو دستگاه باید با اتصالِ غیرِمستقیم به لوازمِ بهداشتیِ دیگر، کف‌شوی یا علمِ فاضلاب بریزد — اتصالِ مستقیم به شبکه‌یِ فاضلاب برایِ این دستگاه‌ها مطلقاً مجاز نیست.
جدولِ مرورِ سریع
استانداردِ فلاش‌تانک / شیرِ شناورBS ۱۱۲۵ / BS ۱۲۱۲
استانداردِ دستشویی و توالتِ چینیISIRI ۶۹۶
حداقلِ وان‌ودوش در ورزشگاه‌واستخر۱ عدد برایِ ۱۵ نفرِ ورزشکار
جداییِ توالتِ بیماران و کارکنانِ بیمارستانالزامی و کاملاً جدا
حداقلِ دستشویی/وان‌ودوشِ هرِ اتاقِ خوابِ هتلیک دستشویی + یک توالت + یک دوش، مستقل از جدول
قطرِ لوله‌یِ تخلیه‌یِ کف‌شویِ اتاقکِ دوشدست‌کم ۵۰ میلی‌متر (شبکه دست‌کم ۷۶ میلی‌متر)
فضایِ آزادِ کنارِ وانِ معلول (صندلیِ ثابتِ ابتدا)پهنایِ دست‌کم ۱۹۰۵ میلی‌متر، عمقِ ۷۶۰ میلی‌متر
نسبتِ آب‌خوریِ معلول‌پسند در هر طبقهدست‌کم ۵۰ درصد
عمقِ مجازِ لگنِ سینکِ ظرفشوییِ معلول‌پسندحداکثر ۱۶۵ میلی‌متر
برو به آزمونِ همین فصل