مطالعه و خودآزمونِ مباحث‹مبحث ۱۶ — تأسیساتِ بهداشتی (سریِ دوم)‹فصلِ سوم — توزیعِ آبِ مصرفی در ساختمان‹درسنامه
مبحث ۱۶ — تأسیساتِ بهداشتی (سریِ دوم)
درسنامه — فصلِ سوم — توزیعِ آبِ مصرفی در ساختمان
خلاصه‌یِ بندهایِ ۳-۱۶، مستقیماً از متنِ رسمیِ مبحث.
۳-۳-۱۶ طراحی — نقشه‌ها، مسیر و اندازه‌یِ لوله‌ها
•نقشه‌هایِ اجراییِ لوله‌کشیِ توزیعِ آب باید پیش از اجرا به تأییدِ ناظر برسد و شاملِ پلانِ محوطه، پلانِ طبقات، دیاگرامِ لوله‌کشی، قطرِ لوله‌ها، فشارِ کارِ طراحی و مشخصاتِ مصالح باشد؛ مقیاسِ نقشه‌ها نباید کوچک‌تر از ۱ به ۱۰۰ باشد (جز نقشه‌یِ محوطه، با تأیید).
نکته‌یِ کلیدی: لوله‌ای که به هر دستشویی، فلاش‌تانک یا سینک آب می‌رساند باید تا نزدیکِ نقطه‌یِ اتصال ادامه یابد ولی مستقیماً به دستگاه متصل نشود؛ فاصله‌یِ انتهایِ این لوله تا نقطه‌یِ اتصال نباید بیش از ۷۵۰ میلی‌متر باشد و اتصال باید با یک لوله‌یِ قابلِ‌انحنایِ موردِتأیید و با قطرِ کوچک‌تر صورت گیرد.
•مسیرِ لوله‌ها باید با هماهنگیِ کاملِ تأسیسات/معماری/سازه طراحی شود تا دسترسی به لوله‌ها همه‌جا فراهم باشد؛ لوله‌هایِ آبِ مصرفیِ هر واحدِ ساختمانی فقط در محدوده‌یِ همان واحد یا مشاعات نصب می‌شوند — عبورِ لوله‌یِ اختصاصیِ یک واحد از ملکِ خصوصیِ واحدِ دیگر مجاز نیست.
•لوله‌هایِ قائم ممکن است روکار باشند یا داخلِ شفت قرار گیرند، به‌شرطِ دسترسیِ آسان؛ لوله‌هایِ افقی ممکن است روکار، داخلِ سقفِ کاذب، کانالِ آدم‌رو/خزیده‌رو یا داخلِ ترنچ باشند — در هر حالت دسترسی و تعمیرِ آن‌ها باید آسان بماند.
۱-۶-۳-۱۶ ذخیره‌سازیِ آب — محل و اتصالات
•مخزنِ ذخیره نباید در معرضِ نفوذِ سیل/آبِ زیرزمینی باشد و نباید زیرِ مسیرِ عبورِ لوله‌یِ فاضلاب یا آبِ غیرِبهداشتی قرار گیرد؛ اتاقِ نصبِ مخزن باید تعویضِ هوا و کف‌شوی داشته باشد.
نکته‌یِ کلیدی: لبه‌یِ زیرِ دهانه‌یِ لوله‌یِ ورودِ آب به مخزن باید دست‌کم ۱۰۰ میلی‌متر از رویِ دهانه‌یِ لوله‌یِ سرریز بالاتر باشد (فاصله‌یِ هوایی)؛ قطرِ نامیِ لوله‌یِ سرریز باید دست‌کم دو برابرِ قطرِ لوله‌یِ ورودِ آب باشد و رویِ آن هیچ شیری نصب نمی‌شود.
•انتهایِ لوله‌یِ سرریز و لوله‌یِ تخلیه، هر دو باید دست‌کم ۱۵۰ میلی‌متر بالاترِ کف‌شوی یا هر نقطه‌یِ تخلیه‌یِ دیگر باشند، نباید قابلِ‌اتصال به شیلنگ باشند، باید توریِ مقاومِ خوردگی داشته باشند و نباید از جنسِ قابلِ‌انعطاف باشند.
•قطرِ نامیِ لوله‌یِ تخلیه‌یِ مخزن باید دست‌کم برابرِ جدولِ (۱-۶-۳-۱۶) «ث»(۵) باشد: تا ۲۵۰۰ لیتر → ۲۵ میلی‌متر؛ ۲۵۰۱ تا ۵۰۰۰ لیتر → ۴۰ میلی‌متر؛ ۵۰۰۱ تا ۱۰۰۰۰ لیتر → ۵۰ میلی‌متر؛ ۱۰۰۰۱ تا ۲۰۰۰۰ لیتر → ۶۵ میلی‌متر؛ ۲۰۰۰۱ تا ۳۰۰۰۰ لیتر → ۸۰ میلی‌متر؛ بیش از ۳۰۰۰۰ لیتر → ۱۰۰ میلی‌متر.
•اگر حجمِ موردِنیازِ ذخیره‌یِ آب بیش از ۴۰۰۰ لیتر باشد، باید دست‌کم دو مخزنِ موازی و کاملاً مستقل (هرکدام با شیرها و لوله‌هایِ خودش) نصب شود؛ اگر حجمِ یک مخزن بیش از ۱۰۰۰ لیتر باشد، دهانه‌یِ ورود و خروج باید در دو سمتِ مقابلِ هم قرار گیرند تا از راکدماندنِ آب جلوگیری شود.
•مخزنِ فولادی باید سطوحِ داخلی/خارجیِ گالوانیزه یا زنگ‌ناپذیر داشته باشد؛ اندودِ داخلیِ مخزنِ غیرِفولادی نباید موادِ سربی داشته باشد؛ لوله‌یِ هواکشِ مخزن باید قطرِ نامیِ دست‌کم برابرِ لوله‌یِ خروجِ آب داشته باشد و دهانه‌اش توریِ مقاومِ خوردگی داشته باشد.
۲-۶-۳-۱۶ تنظیمِ فشارِ آب
•برایِ تأمین یا تنظیمِ فشار می‌توان از این سیستم‌ها (یا ترکیبی از آن‌ها) استفاده کرد: پمپ‌ومخزنِ ذخیره‌یِ مرتفع، پمپ‌ومخزنِ تحتِ‌فشارِ بدونِ دیافراگم، پمپ‌ومخزنِ تحتِ‌فشارِ دیافراگمی، سیستمِ افزایشِ فشارِ بدونِ مخزنِ تحتِ‌فشار، یا شیرِ فشارشکنِ قابلِ‌تنظیم.
نکته‌یِ کلیدی: در سیستمِ پمپ‌ومخزنِ تحتِ‌فشار (با یا بدونِ دیافراگم)، رویِ کلکتورِ خروجیِ پمپ باید شیرِ اطمینانِ موردِتأیید نصب شود که در فشاری برابرِ حداکثرِ فشارِ کارِ مجازِ مخزن باز شود و آب را تخلیه کند.
•لوله‌یِ تخلیه‌یِ این شیرِ اطمینان نباید از جنسِ قابلِ‌انعطاف باشد و تخلیه باید به‌طورِ ثقلی صورت گیرد؛ انتهایِ این لوله باید تا نزدیکِ یک نقطه‌یِ تخلیه‌یِ مناسب (کف‌شوی یا یکی از لوازمِ بهداشتی) ادامه یابد و هرگز نباید مستقیماً به لوله‌یِ فاضلاب متصل شود.
•همه‌یِ قسمت‌هایِ پمپ که با آب در تماس‌اند باید از نظرِ ترکیباتِ سرب و موادِ مضرِ بهداشتی، با استانداردهایِ آبِ آشامیدنی مطابقت داشته باشند.
•اگر فشارِ ورودی به لوله‌کشی یا قسمتی از آن بیش از ارقامِ مقررشده باشد، باید شیرِ فشارشکنِ قابلِ‌تنظیم یا سیستمِ موردِتأیید دیگری برایِ کاهشِ فشار نصب شود؛ رویِ لوله‌یِ خروجی از این شیر یا سیستمِ کاهشِ فشار، باید یک شیرِ اطمینانِ فشاری هم نصب شود.
۳-۷-۳-۱۶ و ۴-۷-۳-۱۶ حفاظتِ آبِ آشامیدنی — جدولِ فاصله‌یِ هوایی
•اگر در ساختمان، غیر از شبکه‌یِ آبِ آشامیدنی، شبکه‌یِ دیگری برایِ آب/مایعاتِ غیرِآشامیدنی وجود داشته باشد، هر دو شبکه باید با رنگ یا برچسبِ فلزیِ موردِتأیید، به‌آسانی قابلِ‌شناسایی باشند.
•اتصالِ مستقیم در چهار حالت مطلقاً ممنوع است (مگر با لوازمِ موردِتأییدِ ضدِبرگشت): بینِ آبِ آشامیدنی و غیرِآشامیدنی، بینِ آبِ سرد و گرمِ مصرفی، بینِ آبِ شهری و آبِ خصوصی، و بینِ آبِ آشامیدنی و فاضلاب/آبِ باران.
نکته‌یِ کلیدی: جدولِ ۴-۷-۳-۱۶«ب» — حداقلِ فاصله‌یِ هوایی برایِ دهانه‌هایِ خروجِ آب: شیرِ دستشویی/آب‌خوری (دهانه ≤۱۵ میلی‌متر) → ۲۵ میلی‌متر دورِ دیوار / ۴۰ میلی‌متر نزدیکِ دیوار؛ شیرِ گردن‌غازیِ سینک‌ها (دهانه ≤۲۰ میلی‌متر) → ۴۰ / ۶۵ میلی‌متر؛ شیرِ پرکنِ وان (دهانه ≤۲۵ میلی‌متر) → ۵۰ / ۸۰ میلی‌متر؛ دهانه‌هایِ بزرگ‌تر از ۲۵ میلی‌متر → دو برابر / سه برابرِ قطرِ مؤثرِ دهانه.
•دهانه‌یِ خروجِ آبی که به کف‌شوی یا هر دهانه‌یِ آزادِ فاضلاب/آبِ باران می‌ریزد باید دست‌کم ۱۵۰ میلی‌متر فاصله‌یِ هوایی قائم از آن دهانه داشته باشد؛ شیرِ برداشت/تخلیه‌ای که زیرِ ترازِ خاک قرار گیرد باید داخلِ حوضچه‌یِ موردِتأیید با کفِ تخلیه‌دار نصب شود.
•شیرِ سرشیلنگی یا هر شیرِ برداشتِ قابلِ‌اتصال به شیلنگ (از جمله دوشِ شیلنگی) باید با یک خلأشکن (اتمسفریک یا فشاری) و یک شیرِ یک‌طرفه حفاظت شود؛ استثنا: شیرِ تخلیه‌یِ آب‌گرم‌کن/دیگِ آبِ‌گرم، و شیرِ سرشیلنگیِ ماشینِ رخت‌شویی/ظرف‌شویی که خودشان مانعِ برگشتِ جریان دارند.
۵-۷-۳-۱۶ و ۷-۶-۳-۱۶ اتصال به لوازمِ بهداشتی و مصارفِ دیگر
•اتصالِ لوله‌کشیِ آبِ آشامیدنی به نوعی از بیده که آب‌فشانِ مغروق دارد، مطلقاً ممنوع است؛ تغذیه‌یِ بیده فقط با آبِ یک تانکِ جداگانه‌یِ مخصوصِ همان بیده مجاز است، به‌شرطِ فاصله‌یِ هوایی بینِ آن تانک و شبکه‌یِ توزیعِ ساختمان.
نکته‌یِ کلیدی: شیرِ مخلوطِ آبِ سردوگرم رویِ لوازمِ بهداشتی باید مجهز به شیرِ یک‌طرفه در مسیرِ ورودِ هم آبِ سرد و هم آبِ گرم باشد؛ استفاده از شیرِ مخلوطِ فاقدِ شیرِ یک‌طرفه فقط زمانی مجاز است که رویِ اتصالِ آبِ سرد یک شیرِ یک‌طرفه نصب باشد و دهانه‌یِ مشترکِ خروجی قابلِ‌مسدودشدن نباشد.
•انشعابِ آب برایِ تغذیه‌یِ تأسیساتِ گرمایی/سرمایی (با آبِ گرم‌کننده، بخار یا آبِ سردکننده) باید با فاصله‌یِ هوایی، شیرِ یک‌طرفه‌یِ دوتایی یا شیرِ اطمینانِ اختلافِ‌فشار حفاظت شود؛ همین الزام برایِ تغذیه‌یِ لوله‌کشیِ آبِ آتش‌نشانی هم برقرار است.
•انشعابِ آب برایِ تغذیه‌یِ سختی‌گیر باید با فاصله‌یِ هوایی یا یک شیرِ یک‌طرفه‌یِ دوتایی حفاظت شود؛ انشعاب برایِ دستگاه‌هایِ تصفیه‌یِ آب باید با فاصله‌یِ هوایی یا یک شیرِ اطمینانِ اختلافِ‌فشار بینِ دو شیرِ یک‌طرفه حفاظت شود.
۴-۸-۳-۱۶ و ۳-۸-۳-۱۶ عایق‌کاری و حفظِ دمایِ آبِ گرم
نکته‌یِ کلیدی: جدولِ ۴-۸-۳-۱۶«ب» — حداقلِ ضخامتِ عایقِ لوله‌هایِ آبِ گرمِ مصرفی (برایِ دمایِ طراحیِ تا ۶۰ درجه، دمایِ محیطِ ۲۴ درجه، عایق با ضریبِ هدایتِ گرماییِ ۰٫۰۳۴): قطرِ نامی تا ۲۵ میلی‌متر → ۱۵ میلی‌متر عایق؛ ۳۲ تا ۵۰ میلی‌متر → ۲۵ میلی‌متر؛ ۶۵ میلی‌متر و بیشتر → ۴۰ میلی‌متر (انشعابِ تا ۵۰ میلی‌متر با طولِ حداکثر ۲٫۶ متر هم فقط ۱۵ میلی‌متر عایق می‌خواهد).
•اگر طولِ خطِ لوله از آب‌گرم‌کن تا دورترین مصرف‌کننده بیش از ۱۰ متر باشد، باید با لوله‌یِ برگشت یا روشِ دیگری (مثلاً نصبِ نوارِ گرم‌کننده رویِ خط)، دمایِ آبِ داخلِ لوله در این فاصله در حدودِ ارقامِ مقرر نگه داشته شود.
•گردشِ آبِ گرم از طریقِ لوله‌یِ برگشت، ترجیحاً بدونِ نصبِ پمپ و با استفاده از کاهشِ وزنِ مخصوصِ آب در دمایِ بالاتر انجام می‌شود؛ اگر پمپ لازم شود، باید کلیدِ خودکار یا دستی برایِ خاموش‌کردنِ آن در زمانِ عدمِ نیاز به گردش پیش‌بینی شود.
•اتصالِ لوله‌یِ آبِ گرمِ مصرفی به لوازمِ بهداشتیِ مصرف‌کننده‌یِ آبِ گرم باید به «شیرِ طرفِ چپ» باشد.
۱۶-۳-۸-۶ آب‌گرم‌کن — لوازمِ ایمنی
•حداکثرِ فشارِ کارِ مجازِ آب‌گرم‌کن باید دست‌کم ۱۰ بار باشد و به‌طورِ دائمی و باثبات رویِ آن نقش شده باشد؛ اگر فشارِ عملکردِ سیستم در محلِ نصب بیش از ۱۰ بار باشد، فشارِ مجازِ آب‌گرم‌کن نباید کمترِ از فشارِ عملکردِ سیستم باشد.
نکته‌یِ کلیدی: آب‌گرم‌کن باید شیرِ اطمینانِ فشار و شیرِ اطمینانِ دما (یا شیرِ ترکیبیِ فشار-دما) داشته باشد؛ شیرِ اطمینانِ دما حداکثر در ۹۹ درجه‌یِ سلسیوس و شیرِ اطمینانِ فشار حداکثر در ۱۰ بار (یا فشارِ کارِ مجازِ بالاترِ دستگاه) تنظیم می‌شود؛ بینِ آب‌گرم‌کن و شیرِ اطمینان هیچ شیرِ دیگری مجاز نیست.
•شیرِ اطمینان باید در قسمتِ بالایِ آب‌گرم‌کن نصب شود، طوری که دهانه‌یِ ورودِ آب به آن ۱۵۰ میلی‌متر پایین‌ترِ ترازِ سطحِ بالایِ مخزن باشد؛ لوله‌یِ تخلیه‌یِ آن باید غیرِقابلِ‌انعطاف، مناسبِ دمایِ ۹۹ درجه، و همیشه با شیبِ رو به نقطه‌یِ تخلیه باشد.
•انتهایِ لوله‌یِ تخلیه‌یِ شیرِ اطمینان باید با دهانه‌یِ باز و بدونِ دنده باشد، آب را با فشارِ جو به نزدیکِ نقطه‌یِ تخلیه برساند، و اتصالش به شبکه‌یِ فاضلاب باید غیرِمستقیم و با فاصله‌یِ هوایی باشد — اتصالِ مستقیم به شبکه‌یِ فاضلاب مطلقاً ممنوع است.
•در پایین‌ترین نقطه‌یِ آب‌گرم‌کن یا مخزنِ ذخیره‌یِ آبِ گرم باید شیرِ تخلیه‌یِ موردِتأیید نصب شود؛ اگر آب‌گرم‌کن از نوعِ برقی است، باید کلیدِ مستقل برایِ قطع‌ووصلِ انرژیِ ورودی به آن پیش‌بینی شود.
جدولِ مرورِ سریع
حداکثرِ فاصله‌یِ لوله‌یِ اتصالِ لوازمِ بهداشتی تا نقطه‌یِ اتصال۷۵۰ میلی‌متر
حداقلِ مقیاسِ نقشه‌هایِ اجراییِ لوله‌کشی۱ به ۱۰۰
فاصله‌یِ هوایی در ورودِ آب به مخزن (نسبت به سرریز)دست‌کم ۱۰۰ میلی‌متر
آستانه‌یِ الزامِ دو مخزنِ موازیِ مستقلحجمِ ذخیره‌یِ بیش از ۴۰۰۰ لیتر
فاصله‌یِ هوایی برایِ شیرِ پرکنِ وان (دهانه ≤۲۵mm)۵۰ میلی‌متر دورِ دیوار / ۸۰ میلی‌متر نزدیکِ دیوار
اتصالِ لوله‌کشیِ آبِ آشامیدنی به بیده‌یِ آب‌فشانِ مغروقمطلقاً ممنوع
ضخامتِ عایقِ لوله‌یِ آبِ گرم با قطرِ نامیِ ۳۲ تا ۵۰ میلی‌متر۲۵ میلی‌متر
اتصالِ لوله‌یِ آبِ گرمِ مصرفی به لوازمِ بهداشتیبه شیرِ طرفِ چپ
دمایِ تنظیمِ شیرِ اطمینانِ دمایِ آب‌گرم‌کنحداکثر ۹۹ درجه‌یِ سلسیوس
برو به آزمونِ همین فصل