مطالعه و خودآزمونِ مباحث‹مبحث ۱۶ — تأسیساتِ بهداشتی‹فصلِ چهارم — لوله‌کشیِ فاضلابِ بهداشتیِ ساختمان‹درسنامه
مبحث ۱۶ — تأسیساتِ بهداشتی
درسنامه — فصلِ چهارم — لوله‌کشیِ فاضلابِ بهداشتیِ ساختمان
خلاصه‌یِ بندهایِ ۴-۱۶، مستقیماً از متنِ رسمیِ مبحث.
۱۶-۴-۱ دامنه
•این فصل فقط لوله‌کشیِ فاضلابی را پوشش می‌دهد که به‌طورِ ثقلی جریان می‌یابد؛ حوضچه‌یِ پمپاژ، لوله‌کشیِ بعد از پمپ (تحتِ‌فشار)، و تصفیه‌خانه‌یِ فاضلاب خارج از دامنه‌یِ این فصل‌اند.
•لوله‌کشیِ فاضلابِ بهداشتی از خروجیِ لوازمِ بهداشتی آغاز می‌شود و تا نقطه‌یِ ورود به ایستگاهِ پمپاژ، دریچه‌یِ بازدید یا چاله‌یِ آدم‌رو — پیش از اتصال به شبکه‌یِ شهری یا تصفیه‌خانه‌یِ خصوصی — ادامه می‌یابد.
•لوله‌کشیِ فاضلابِ صنعتی/شیمیایی و آبِ باران باید کاملاً از شبکه‌یِ فاضلابِ بهداشتی جدا باشند.
۱۶-۴-۲ طراحی و سیفون
نکته‌یِ کلیدی: تخلیه‌یِ مستقیمِ آبِ سیستم‌هایِ با دمایِ کارِ بالاترِ ۶۰ درجه‌یِ سلسیوس (بخار، کندانسیت، آبِ گرم‌کننده) به شبکه‌یِ فاضلابِ بهداشتی مجاز نیست — باید پس از خنک‌سازی تخلیه شود.
•فاصله‌یِ قائم بینِ نقطه‌یِ خروجِ فاضلاب از لوازمِ بهداشتی تا ترازِ سرریزِ سیفون نباید بیش از ۶۰۰ میلی‌متر باشد.
نکته‌یِ کلیدی: عمقِ آبِ هوابندِ سیفون — برایِ قطرِ لوله‌یِ خروجی تا ۵۰ میلی‌متر، دست‌کم ۷۵ میلی‌متر؛ برایِ قطرِ بزرگ‌تر از ۵۰ میلی‌متر، دست‌کم ۵۰ میلی‌متر.
•تغییراتِ فشار در شبکه (فشارِ معکوس/مکشِ سیفونی) نباید بیش از ۳۸± میلی‌متر ستونِ آب باشد؛ عمقِ آبِ هوابند، حتی با این نوسان یا تبخیر، هرگز نباید از ۲۵ میلی‌متر کمتر شود.
•سیفون‌هایِ S-شکل (خروج با ۱۸۰ درجه اختلاف با ورود)، سیفون‌هایِ کاسه‌ای، و سیفون‌هایِ با اتصالِ هواکش رویِ تاج، ممنوع‌اند.
۴-۲-۴-۱۶ شیب و اندازه‌گذاری
•شیبِ لوله‌هایِ افقیِ فاضلاب باید سرعتِ جریان را دست‌کم ۰٫۷ متر بر ثانیه نگه دارد تا خودشویی رخ دهد؛ شیبِ برعکس مطلقاً ممنوع است و شیب نباید بیش از ۴ درصد باشد.
•حداقلِ شیب طبقِ جدول: لوله تا ۶۵ میلی‌متر → ۲ درصد؛ ۸۰ تا ۱۵۰ میلی‌متر → ۱ درصد؛ ۲۰۰ میلی‌متر و بزرگ‌تر → ۰٫۵ درصد.
نکته‌یِ کلیدی: حداکثرِ قطرِ نامیِ شاخه‌یِ افقیِ فاضلاب ۱۰۰ میلی‌متر است؛ به هر شاخه نباید بیش از ۵ توالتِ عمومی یا ۸ توالتِ خصوصی متصل شود.
•فاصله‌یِ آخرین/پایین‌ترین شاخه‌یِ افقی تا زیرِ زانوییِ پایینِ لوله‌یِ قائم: ساختمانِ تا ۳ طبقه → دست‌کم ۴۵۰ میلی‌متر؛ ۴ تا ۵ طبقه → دست‌کم ۷۵۰ میلی‌متر؛ بیش از ۵ طبقه → برابرِ ارتفاعِ یک طبقه.
۱۶-۴-۲-۶ دریچه‌یِ بازدید
•دریچه‌یِ بازدید الزامی است در: بالاترین نقطه‌یِ هر شاخه، محلِ تغییرِ امتدادِ بیش از ۴۵ درجه، پایین‌ترین قسمتِ لوله‌یِ قائم پیش از زانویی، و رویِ لوله‌یِ اصلیِ افقی حداکثر هر ۳۰ متر.
•فاصله‌یِ دریچه‌یِ بازدید از دیوارِ مقابلش باید دست‌کم ۴۵۰ میلی‌متر باشد تا فنرزدن ممکن باشد.
•نصبِ دریچه‌یِ بازدید در فضاهایِ تهیه‌یِ موادِ خوراکی (نانوایی، قصابی، آشپزخانه) مجاز نیست.
۱۶-۴-۲-۷ اتصالِ غیرِمستقیم
•فاضلابِ خروجی از دستگاه‌هایِ موادِ خوراکی (جز سینکِ آشپزخانه)، آبیاری، استخر، تصفیه‌یِ آب، دیگِ آبِ گرم و تأسیساتِ گرمایی/سرمایی باید با اتصالِ غیرِمستقیم و فاصله‌یِ هوایی به شبکه بریزد.
نکته‌یِ کلیدی: فاصله‌یِ هوایی در اتصالِ غیرِمستقیم باید دست‌کم دو برابرِ قطرِ داخلیِ لوله‌یِ فاضلابِ ورودی باشد.
•اگر لوله‌یِ فاضلابِ غیرِمستقیم پیش از رسیدن به دریافت‌کننده بیش از ۷۶۰ میلی‌متر (افقی) یا ۱۴۰۰ میلی‌متر (مجموعِ افقی+قائم) فاصله داشته باشد، باید رویِ آن سیفون نصب شود.
•علمِ فاضلاب باید سیفونِ مستقل داشته باشد؛ فاصله‌یِ قائم بینِ دهانه‌یِ ورودی و سیفونِ آن حداقل ۴۵۰ و حداکثر ۱۰۵۰ میلی‌متر است.
•فاضلابِ آشپزخانه‌یِ اماکنِ عمومی (رستوران، هتل) باید پیش از ورود به شبکه، از چربی‌گیر عبور کند؛ سینک/ماشینِ ظرفشوییِ خانگی از این الزام معاف‌اند.
۱۶-۴-۲-۸ حفاظتِ ساختمان
•زیرِ هر شیرِ برداشتِ آب باید یک دهانه‌یِ تخلیه وجود داشته باشد (جز شیرِ آتش‌نشانی و شیرهایِ سرشیلنگیِ ماشین‌آلات)؛ لوازمِ بهداشتیِ با دهانه‌یِ تخلیه‌یِ قابلِ‌مسدودشدن باید سرریز داشته باشند.
•لوله‌یِ سرریزِ مخازن/مصرف‌کننده‌هایِ رویِ بام نباید رها شود و باید به یک دریافت‌کننده هدایت شود؛ کف‌شویِ آبِ بارانِ بام نباید برایِ این کار استفاده شود (جز برایِ کولرِ آبی).
۱۶-۴-۳ انتخابِ مصالح و شرایطِ کار
نکته‌یِ کلیدی: لوله‌کشیِ فاضلاب باید در برابرِ فشارِ معادلِ ارتفاعِ یک طبقه و دست‌کم ۰٫۳ بار (۳ متر ستونِ آب)، از داخل و خارج، به‌طورِ دائم آب‌بند و گازبند باشد.
•مصالحِ لوله‌کشیِ فاضلاب باید در برابرِ دمایِ فاضلابِ داخلِ لوله تا ۶۰ درجه‌یِ سلسیوس مقاوم باشند.
•مصالحِ پلاستیکیِ غیرِمدفون در ترازِ بالاترِ کفِ پایین‌ترین طبقه، باید مقاومِ شعله‌وری باشند (کلاسِ B-s1-d0 طبقِ ISIRI 8299/EN 13501، یا معادل).
•استفاده از مصالحِ کارکرده، آسیب‌دیده یا معیوب مجاز نیست؛ لوله‌یِ فولادیِ گالوانیزه هرگز در خاک (زیرِ کفِ پایین‌ترین طبقه) به‌کار نمی‌رود.
۱۶-۴-۴ اجرایِ لوله‌کشی
•بسترِ ترنچِ لوله‌گذاری باید با ماسه/شنِ نرم آماده شود تا تکیه‌گاهی یک‌دست و پیوسته زیرِ لوله ایجاد شود؛ تکیه‌گاهِ منقطع (فقط زیرِ نقاطِ اتصال) مطلقاً مجاز نیست.
نکته‌یِ کلیدی: اگر لوله‌یِ فاضلابِ مدفون در مجاورتِ لوله‌یِ آبِ مصرفی باشد و هم‌تراز اجرا شود، فاصله‌یِ افقی نباید کمتر از ۱٫۵ متر باشد؛ در غیرِاین‌صورت لوله‌یِ فاضلاب باید دست‌کم ۳۰۰ میلی‌متر پایین‌ترِ لوله‌یِ آب باشد.
•لوله‌هایِ فاضلابِ هر واحدِ ساختمانی فقط در محدوده‌یِ همان واحد یا مشاعات نصب می‌شوند؛ عبور از ملکِ خصوصیِ واحدِ دیگر ممنوع است.
•از نصبِ «انتهایِ بسته» در پایانِ شاخه‌یِ افقی باید خودداری شود (نصبِ دریچه‌یِ بازدید در انتها، «انتهایِ بسته» محسوب نمی‌شود).
۱۶-۴-۵ آزمایش
•آزمایشِ یکجا با آب: تمامِ دهانه‌ها (جز بالاترین) بسته و لوله‌ها پر از آب می‌شود؛ پس از ۱۵ دقیقه باید هیچ نشتی دیده نشود.
•آزمایشِ قسمت‌به‌قسمت با آب: فشار برابرِ ارتفاعِ یک طبقه، ولی هرگز کمتر از ۳ متر ستونِ آب — هیچ قطعه‌ای نباید با فشارِ کمتر از این آزمایش شود.
نکته‌یِ کلیدی: آزمایش با هوا در فشارِ ۰٫۳ بار انجام می‌شود و باید دست‌کم ۱۵ دقیقه ادامه یابد بدونِ هیچ افتِ فشاری.
•آزمایشِ نهایی (با دود یا هوا، پس از نصبِ کاملِ لوازمِ بهداشتی) در فشارِ ۲۵ میلی‌متر ستونِ آب و به‌مدتِ ۱۵ دقیقه انجام و دست‌کم سه بار تکرار می‌شود.
جدولِ مرورِ سریع
حداکثرِ دمایِ مجازِ تخلیه‌یِ مستقیم به فاضلاب۶۰ درجه‌یِ سلسیوس
عمقِ آبِ هوابندِ سیفون (لوله تا ۵۰mm / بیش از ۵۰mm)۷۵ میلی‌متر / ۵۰ میلی‌متر
حداقلِ عمقِ هوابند حتی با نوسانِ فشار۲۵ میلی‌متر
حداکثرِ قطرِ شاخه‌یِ افقیِ فاضلاب۱۰۰ میلی‌متر
حداکثرِ توالتِ متصل به یک شاخه (عمومی/خصوصی)۵ عدد / ۸ عدد
فاصله‌یِ هوایی در اتصالِ غیرِمستقیمدست‌کم دو برابرِ قطرِ داخلیِ لوله
حداقلِ فاصله‌یِ دریچه‌یِ بازدید از دیوارِ مقابل۴۵۰ میلی‌متر
حداکثرِ فاصله‌یِ دریچه‌یِ بازدید رویِ لوله‌یِ اصلیِ افقی۳۰ متر
مقاومتِ فشاریِ لوله‌کشیِ فاضلاب (آب‌بندیِ دائم)دست‌کم ۰٫۳ بار (۳ متر ستونِ آب)
فشارِ آزمایش با هوا / مدت۰٫۳ بار / دست‌کم ۱۵ دقیقه بدونِ افتِ فشار
فشار و مدتِ آزمایشِ نهایی (دود/هوا)۲۵ میلی‌متر ستونِ آب، ۱۵ دقیقه، سه‌بار تکرار
برو به آزمونِ همین فصل