مبحث ۱۶ — تأسیساتِ بهداشتی
درسنامه — فصلِ پنجم — لوله‌کشیِ هواکشِ فاضلاب
خلاصه‌یِ بندهایِ ۵-۱۶، مستقیماً از متنِ رسمیِ مبحث.
۱۶-۵-۱ و ۱۶-۵-۲-۱ دامنه و کلیات
•لوله‌کشیِ هواکشِ فاضلاب باید هوایِ کافی به شبکه‌یِ فاضلاب وارد/خارج کند تا آبِ هوابندِ سیفون‌ها بر اثرِ فشارِ معکوس یا مکشِ سیفونی نشکند.
نکته‌یِ کلیدی: سیفونِ لوازمِ بهداشتی نباید در معرضِ اختلافِ فشارِ هوایِ بیش از ۲۵ میلی‌متر ستونِ آب (۲۵۰ پاسکال) قرار گیرد.
•همه‌یِ سیفون‌ها و لوازمِ بهداشتیِ سیفون‌سرخود باید طبقِ یکی از روش‌هایِ این فصل، هواکش داشته باشند؛ لوله‌کشیِ هواکشِ فاضلابِ شیمیایی باید کاملاً از هواکشِ فاضلابِ بهداشتی جدا باشد.
۱۶-۵-۲-۳ لوله‌هایِ قائمِ هواکش
نکته‌یِ کلیدی: هر شبکه‌یِ فاضلابِ دارایِ توالت باید دست‌کم یک لوله‌یِ قائمِ هواکشِ اصلی داشته باشد؛ این لوله باید در نقطه‌ای متصل شود که قطرِ نامیِ آن کمتر از ۸۰ میلی‌متر نباشد.
•هر لوله‌یِ قائمِ فاضلاب که شاخه‌هایِ افقیِ ۵ طبقه یا بیشتر به آن متصل می‌شود، باید لوله‌یِ قائمِ هواکشِ مستقل داشته باشد.
•در ساختمان‌هایِ بلندتر از ۱۰ طبقه، برایِ حداکثر هر ۱۰ طبقه، باید یک هواکشِ کمکی (با شیب، و اتصالِ ۴۵ درجه به لوله‌یِ قائمِ هواکش/فاضلاب) نصب شود.
۱۶-۵-۲-۴ انتهایِ لوله‌یِ هواکش
نکته‌یِ کلیدی: انتهایِ بالایِ لوله‌یِ هواکش رویِ بام باید دست‌کم ۳۰۰ میلی‌متر بالاترِ کفِ تمام‌شده‌یِ بام باشد؛ اگر بام محلِ سکونت/اقامت/کار است، این ارتفاع باید دست‌کم ۲٫۲ متر باشد.
•در نقاطِ سردسیر، قطرِ نامیِ لوله در عبور از بام نباید کمتر از ۱۰۰ میلی‌متر باشد؛ اگر متوسطِ حداقلِ مطلقِ سالانه‌یِ دمایِ هوا کمتر از ۱۸- درجه‌یِ سلسیوس باشد، قسمتِ در معرضِ هوایِ سرد باید با عایق یا گرم‌کنِ برقی حفاظت شود.
•فاصله‌یِ افقیِ انتهایِ لوله‌یِ هواکش از هر در/پنجره‌یِ بازشو/دهانه‌یِ ورودِ هوا، باید دست‌کم ۳ متر باشد — مگر آن‌که انتها دست‌کم یک متر بالاترِ آن نقاط قرار گیرد.
•تغییرِ قطرِ لوله‌یِ هواکش در عبور از بام یا بالاترِ آن مجاز نیست — هر تغییرِ اندازه باید دست‌کم ۳۰۰ میلی‌متر زیرِ بام انجام شود؛ از شافت یا دودکشِ ساختمان هرگز نباید به‌عنوانِ هواکشِ فاضلاب استفاده شود.
۱۶-۵-۲-۵ اتصالِ لوله‌یِ هواکش و شیب
•اتصالِ هواکشِ خشک به شاخه‌یِ افقیِ فاضلاب باید بالاترِ محورِ لوله باشد، با زاویه‌یِ دست‌کم ۴۵ درجه نسبت به افق، و بلافاصله پس از اتصال باید تا دست‌کم ۱۵۰ میلی‌متر بالاترِ لبه‌یِ سرریزِ دستگاه بالا برود.
•فاصله‌یِ نقطه‌یِ اتصالِ هواکش تا سرریزِ سیفون نباید از جدولِ مقرر (بر اساسِ قطر/شیبِ لوله‌یِ فاضلاب) بیشتر باشد — مثلاً برایِ لوله‌یِ ۵۰ میلی‌متری با شیبِ ۲٪، حداکثر ۱٫۸ متر؛ برایِ ۱۰۰ میلی‌متری، حداکثر ۴ متر.
•اتصالِ لوله‌یِ هواکش به تاجِ سیفون مطلقاً ممنوع است.
۱۶-۵-۲-۶ تا ۱۰ انواعِ هواکش
•هواکشِ مشترک: برایِ دو لوازمِ بهداشتیِ مجاورِ هم در یک طبقه؛ اتصال باید در نقطه‌یِ تلاقیِ لوله‌هایِ فاضلاب یا پایین‌دستِ آن باشد.
•هواکشِ تر: برایِ یک گروهِ بهداشتی در یک یا حداکثر دو حمامِ مجاور — لوله‌یِ فاضلابِ دستگاهِ بالادست هم‌زمان به‌عنوانِ هواکشِ دستگاهِ پایین‌دست عمل می‌کند.
نکته‌یِ کلیدی: هواکشِ مداری — حداکثر ۸ لوازمِ بهداشتیِ رویِ کف (توالت، دوش، وان، کف‌شوی) می‌توانند یک هواکشِ مداری مشترک داشته باشند؛ شیبِ این هواکش نباید بیش از ۸ درصد باشد؛ اگر بیش از ۳ توالت به این شاخه متصل شود، هواکشِ کمکی الزامی است.
•سیستمِ مشترکِ فاضلاب‌وهواکش: فقط برایِ کف‌شوی، علمِ تخلیه، سینکِ ظرفشویی و دستشویی مجاز است؛ ارتفاعِ لوله‌یِ قائمِ اتصال حداکثر ۲٫۴۰ متر و شیبِ لوله‌یِ افقیِ مشترک حداکثر ۴ درصد.
•لوله‌یِ قائمِ مشترکِ فاضلاب‌وهواکش (بدونِ توالت/یورینال): باید بدونِ دوخم، قائم، و بدونِ کاهشِ قطر تا هوایِ آزاد ادامه یابد.
۱۶-۵-۳ و ۱۶-۵-۴ مصالح و اجرا
•شرایطِ کار و انتخابِ لوله/فیتینگِ هواکش، همان الزاماتِ فصلِ چهارم (فاضلابِ بهداشتی) است — اما لزوماً نباید عیناً همان جنس باشد.
•در لوله‌کشیِ فولادیِ گالوانیزه، خم‌کردنِ لوله مجاز نیست — باید از زانوییِ استاندارد استفاده شود؛ اطرافِ انتهایِ بالاییِ لوله‌یِ قائمِ هواکش که از بام/دیوار عبور می‌کند، باید با ورقِ مسی یا موادِ مشابه در برابرِ نفوذِ آبِ باران/برف حفاظت شود.
۱۶-۵-۵ آزمایش
•اگر لوله‌کشیِ فاضلاب به‌طورِ یکجا با آب آزمایش شود، لوله‌کشیِ هواکش هم می‌تواند هم‌زمان آزمایش شود؛ اگر قسمت‌به‌قسمت با آب آزمایش شود، آزمایشِ هم‌زمانِ فاضلاب و هواکش ممکن نیست.
•اگر لوله‌کشیِ فاضلاب با هوا آزمایش شود، آزمایشِ هم‌زمانِ فاضلاب و هواکش عملی است.
جدولِ مرورِ سریع
حداکثرِ اختلافِ فشارِ مجاز رویِ سیفون۲۵ میلی‌متر ستونِ آب (۲۵۰ پاسکال)
حداقلِ قطرِ نامیِ لوله‌یِ قائمِ هواکشِ اصلی۸۰ میلی‌متر
هواکشِ کمکی در ساختمانِ بلندتر از ۱۰ طبقهبرایِ حداکثر هر ۱۰ طبقه، یک هواکشِ کمکی
ارتفاعِ انتهایِ هواکش بالایِ بامِ عادی/بامِ مسکونی۳۰۰ میلی‌متر / ۲٫۲ متر
حداقلِ قطرِ هواکش در عبور از بام (نقاطِ سردسیر)۱۰۰ میلی‌متر
فاصله‌یِ افقیِ هواکش از در/پنجره/ورودیِ هوادست‌کم ۳ متر (یا ۱ متر بالاتر)
زاویه‌یِ اتصالِ هواکشِ خشک به شاخه‌یِ افقیدست‌کم ۴۵ درجه، تا ۱۵۰ میلی‌متر بالایِ سرریز
حداکثرِ لوازمِ بهداشتیِ یک هواکشِ مداری۸ عدد (رویِ کف)
حداکثرِ شیبِ هواکشِ مداری۸ درصد
حداکثرِ ارتفاعِ لوله‌یِ قائم در سیستمِ مشترکِ فاضلاب‌وهواکش۲٫۴۰ متر
برو به آزمونِ همین فصل