مبحث ۱۶ — تأسیساتِ بهداشتی
درسنامه — فصلِ هفتم — بستِ‌وتکیه‌گاه
خلاصه‌یِ بندهایِ ۷-۱۶، مستقیماً از متنِ رسمیِ مبحث.
۱۶-۷-۱ دامنه
•این فصل، بست‌وتکیه‌گاهِ لوله‌کشیِ توزیعِ آبِ مصرفی، فاضلابِ بهداشتی، هواکشِ فاضلاب و آبِ باران را پوشش می‌دهد؛ بست/تکیه‌گاهِ لوازمِ بهداشتی، مخازن و دستگاه‌ها خارج از دامنه‌یِ این فصل است.
•«بست» جزئی است که لوله را می‌گیرد، «تکیه‌گاه» جزئی که به اجزایِ ساختمان متصل می‌شود؛ انواعِ اصلی: آویز، گیره، کورپی، دیوارکوب، پایه، هادی، مهار.
۱۶-۷-۲ نکاتِ عمومی
نکته‌یِ کلیدی: در محاسبه‌یِ بست‌وتکیه‌گاهِ لوله‌هایِ فاضلاب و آبِ باران، لوله باید کاملاً پر از آب در نظر گرفته شود (بدترین حالتِ بارگذاری).
•در مناطقِ زلزله‌خیز، طراحیِ بست‌وتکیه‌گاه باید علاوه بر بارهایِ معمول، بارهایِ ناشیِ از زلزله را هم طبقِ مبحثِ ششم و فصلِ چهارمِ آیین‌نامه‌یِ ۲۸۰۰ در نظر بگیرد.
•اتصالِ بست به لوله نباید موجبِ اثرِ گالوانیک یا آسیب به سطحِ خارجیِ لوله شود؛ اتصالِ تکیه‌گاه به دیوار/سقفِ مقاومِ آتش باید با موادِ هم‌مقاومت انجام شود.
نکته‌یِ کلیدی: لوله‌هایِ فاضلاب و آبِ باران باید در برابرِ حرکتِ طولی مهار شوند؛ اگر قطرِ لوله بیش از ۱۰۰ میلی‌متر باشد، در هر تغییرِ قطرِ بیش از دو اندازه باید مهار نصب شود؛ محلِ تغییرِ امتداد هم همیشه باید مهار شود.
۱۶-۷-۳ بستِ‌وتکیه‌گاهِ لوله‌هایِ قائم
•چدنی: بست از نوعِ گیره، تکیه‌گاه از نوعِ پایه (زیرِ پایین‌ترین زانویی)؛ پایه باید رویِ بتن/آجروسیمان/اسکلتِ فولادیِ متصل به سازه قرار گیرد.
•فولادیِ گالوانیزه: بست‌وتکیه‌گاه از نوعِ گیره‌ای، کورپی، آویز یا اسکلتِ فلزی؛ اگر لوله در معرضِ انقباض/انبساط باشد، آویز باید حرکتِ طولی را اجازه دهد.
•مسی: بست از نوعِ گیره‌ای/کورپی/آویز، از جنسِ برنجی/مسی/پلاستیکی؛ اگر بست از پروفیلِ فولادی باشد، باید بینِ گیره و سطحِ لوله یک لاییِ ورقِ برنجی قرار گیرد (جلوگیری از خوردگیِ گالوانیک).
•پلاستیکی (تک‌لایه/چندلایه): بست از نوعِ گیره‌ای یا کورپی، از جنسِ فولاد یا پلاستیک؛ باید امکانِ حرکتِ طولیِ ناشی از انقباض/انبساط را بدهد و دستورالعملِ سازنده رعایت شود.
۱۶-۷-۴ بستِ‌وتکیه‌گاهِ لوله‌هایِ افقی
•چدنی: بست‌وتکیه‌گاه از نوعِ آویز، دیوارکوب یا کورپی؛ اگر لوله در خاک دفن شود، باید رویِ بسترِ ماسه‌ای قرار گیرد.
•فولادیِ گالوانیزه و مسی: بست‌وتکیه‌گاه از نوعِ آویز/دیوارکوب/گیره/کورپی/اسکلتِ فلزی؛ در نقاطِ ثابت اتصالِ بست باید از نوعِ مهار و در نقاطِ دیگر از نوعِ هادی باشد.
نکته‌یِ کلیدی: اگر لوله‌یِ عایق‌دار باشد و بست رویِ عایق بسته شود، باید بینِ عایق و بست یک لاییِ فولادی/برنجی به ضخامتِ دست‌کم ۱٫۵ میلی‌متر و طولِ ۳۰۰ میلی‌متر قرار گیرد.
۱۶-۷-۵ محلِ بست‌ها و تکیه‌گاه‌ها
•حداکثرِ فاصله‌یِ دو بستِ مجاور طبقِ جدولِ ۱-۷-۵-۱۶«الف» تعیین می‌شود؛ چند نمونه: لوله‌یِ چدنی — قائم ۳ متر، افقی ۱٫۸ متر؛ فولادیِ گالوانیزه‌یِ ۲۵mm و کوچک‌تر — قائم ۳ متر، افقی ۲٫۱ متر؛ مسیِ ۲۵mm و کوچک‌تر — قائم ۲٫۴ متر، افقی ۱٫۸ متر.
نکته‌یِ کلیدی: لوله‌هایِ پلی‌اتیلن/PEX تک‌لایه (۷ تا ۵۱ میلی‌متر) کوتاه‌ترین فاصله را دارند — قائم فقط ۱٫۲ متر، افقی فقط ۰٫۵ متر — چون این لوله‌ها انعطاف‌پذیرترند و بدونِ تکیه‌گاهِ مکرر خم/شکم می‌دهند.
•اگر چند لوله با جنس/قطرِ مختلف تکیه‌گاهِ مشترک داشته باشند (مثلاً چند لوله رویِ یک پروفیلِ فولادیِ مشترک)، فاصله‌یِ بست‌ها باید برابرِ کوچک‌ترین فاصله‌یِ موردِنیازِ تک‌تکِ آن لوله‌ها انتخاب شود.
جدولِ مرورِ سریع
مبنایِ محاسبه‌یِ بستِ لوله‌یِ فاضلاب/آبِ بارانلوله کاملاً پر از آب در نظر گرفته می‌شود
مبنایِ طراحیِ لرزه‌ایِ بست‌هامبحثِ ششم + فصلِ چهارمِ آیین‌نامه‌یِ ۲۸۰۰
مهارِ لوله‌یِ فاضلاب/آبِ باران با قطر >۱۰۰mmدر هر تغییرِ قطرِ بیش از دو اندازه
ضخامت و طولِ لاییِ فولادی/برنجیِ زیرِ بستِ لوله‌یِ عایق‌داردست‌کم ۱٫۵ میلی‌متر، طولِ ۳۰۰ میلی‌متر
حداکثرِ فاصله‌یِ بست — لوله‌یِ چدنیِ قائم/افقی۳ متر / ۱٫۸ متر
حداکثرِ فاصله‌یِ بست — پلی‌اتیلن/PEXِ قائم/افقی۱٫۲ متر / ۰٫۵ متر
تکیه‌گاهِ چند لوله با تکیه‌گاهِ مشترکفاصله = کوچک‌ترینِ فاصله‌یِ موردِنیازِ تک‌تکِ لوله‌ها
برو به آزمونِ همین فصل