مبحث ۱۶ — تأسیساتِ بهداشتی (سریِ دوم)
درسنامه — فصلِ هفتم — بستِ‌وتکیه‌گاه
خلاصه‌یِ بندهایِ ۷-۱۶، مستقیماً از متنِ رسمیِ مبحث.
۱۶-۷-۳-۱ لوله‌هایِ چدنیِ قائم — گیره و پایه
•بستِ لوله‌هایِ چدنیِ قائم (سرکاسه‌دار و بدونِ سرکاسه) باید از نوعِ گیره باشد؛ تکیه‌گاهِ آن‌ها باید از نوعِ پایه باشد که زیرِ پایین‌ترین زانوییِ لوله‌یِ قائم قرار می‌گیرد و وزنِ لوله را به اجزایِ ساختمان منتقل می‌کند.
نکته‌یِ کلیدی: بستِ گیره‌ایِ لوله‌هایِ چدنیِ قائم باید تا حدِ ممکن، در لوله‌هایِ سرکاسه‌دار نزدیکِ سرکاسه، و در لوله‌هایِ بدونِ سرکاسه نزدیکِ اتصال قرار گیرد.
•پایه‌یِ لوله‌هایِ چدنیِ قائم باید رویِ بتن، آجروسیمان یا اسکلتِ فولادیِ متصل به سازه‌یِ ساختمان قرار گیرد؛ تکیه‌گاه ممکن است در اجزایِ ساختمان کار گذاشته شود یا با پیچ‌ومهره به اسکلتِ ساختمان محکم شود.
۱۶-۷-۴-۱ لوله‌هایِ چدنیِ افقی — بست و بسترِ خاک
•بست‌وتکیه‌گاهِ لوله‌هایِ چدنیِ افقی (سرکاسه‌دار و بدونِ سرکاسه) باید از نوعِ آویز، دیوارکوب یا کورپی باشد؛ بست باید از نوعِ گیره باشد که لوله را مهار کند و در وضعیتِ معین نگاه دارد.
نکته‌یِ کلیدی: اگر لوله‌هایِ افقیِ چدنی در خاک دفن شوند، لوله باید رویِ بسترِ ماسه‌ای قرار گیرد.
•بستِ گیره‌ایِ لوله‌هایِ چدنیِ افقی باید تا حدِ ممکن در لوله‌هایِ سرکاسه‌دار نزدیکِ سرکاسه، و در لوله‌هایِ بدونِ سرکاسه نزدیکِ اتصال قرار گیرد؛ تکیه‌گاه باید به کمکِ قطعاتِ چدنی یا فولادی به اجزایِ ساختمان محکم شود.
۱۶-۷-۴-۲ فولادیِ گالوانیزه‌یِ افقی — نقاطِ ثابت و هادی
•بست‌وتکیه‌گاهِ لوله‌هایِ فولادیِ گالوانیزه‌یِ افقی باید از نوعِ آویز، دیوارکوب، گیره، کورپی یا مجموعه‌ای از قطعاتِ فلزی باشد.
نکته‌یِ کلیدی: اگر لوله در معرضِ حرکاتِ ناشیِ از انقباض‌وانبساط باشد، در حالتِ آویز، بست باید لوله را نگاه دارد و آویز باید به‌طورِ آونگی امکانِ حرکتِ طولی و عرضیِ لوله را بدهد.
•در ترکیبِ بست‌وتکیه‌گاهِ دیوارکوب و اسکلتِ فلزی، اتصالِ بست به لوله باید در نقاطِ ثابت از نوعِ مهار، و در نقاطِ دیگر از نوعِ هادی باشد؛ تکیه‌گاهِ آویز ممکن است در اجزایِ ساختمان کار گذاشته شود.
۱-۷-۵-۱۶ جدولِ فاصله‌یِ بست‌ها — فولادیِ گالوانیزه و مسی
نکته‌یِ کلیدی: فولادیِ گالوانیزه — قطرِ ۴۰ تا ۵۰ میلی‌متر: فاصله‌یِ بستِ قائم ۳٫۷ متر، افقی ۲٫۷ متر؛ قطرِ ۶۵ تا ۷۵ میلی‌متر: قائم ۴٫۶ متر، افقی ۳٫۴ متر؛ قطرِ ۱۰۰ میلی‌متر: قائم ۴٫۶ متر، افقی ۴٫۳ متر.
•مسی — قطرِ ۳۲ تا ۴۰ میلی‌متر: فاصله‌یِ بستِ قائم ۳ متر، افقی ۲٫۴ متر؛ قطرِ ۵۰ میلی‌متر: قائم ۳ متر، افقی ۲٫۷ متر؛ قطرِ ۶۵ تا ۱۰۰ میلی‌متر: قائم ۳٫۷ متر، افقی ۳ متر.
۱-۷-۵-۱۶ جدولِ فاصله‌یِ بست‌ها — لوله‌یِ ترکیبی و P.V.C
نکته‌یِ کلیدی: لوله‌هایِ چندلایه‌یِ پلی‌اتیلنِ مشبک+آلومینیوم (PEX-AL-PEX) و لوله‌هایِ ترکیبیِ پلی‌اتیلنِ دمایِ‌بالا+آلومینیوم: فاصله‌یِ بستِ قائم ۱٫۲ متر، افقی ۰٫۸ متر.
•پی‌وی‌سی (P.V.C) — قطرِ ۳۲ تا ۴۰ میلی‌متر: قائم ۱٫۸ متر، افقی ۰٫۵ متر؛ قطرِ ۵۰ میلی‌متر: قائم ۱٫۸ متر، افقی ۰٫۶ متر؛ قطرِ ۷۵ تا ۱۰۰ میلی‌متر: قائم ۱٫۸ متر، افقی ۰٫۹ متر؛ قطرِ ۱۵۰ میلی‌متر: قائم ۱٫۸ متر، افقی ۱٫۲ متر.
•نکته‌یِ جالب: برایِ همه‌یِ قطرهایِ P.V.C، فاصله‌یِ بستِ قائم ثابت (۱٫۸ متر) می‌ماند، درحالی‌که فاصله‌یِ بستِ افقی با افزایشِ قطر بیشتر می‌شود.
۱۶-۷-۳-۳ و ۱۶-۷-۳-۴ جنسِ بستِ لوله‌هایِ مسی و پلاستیکیِ قائم
•بستِ لوله‌هایِ مسیِ قائم باید از نوعِ گیره‌ای، کورپی یا آویز باشد؛ اگر لوله در معرضِ انقباض‌وانبساط باشد، بست لوله را نگاه می‌دارد ولی آویز امکانِ حرکتِ طولی را می‌دهد.
نکته‌یِ کلیدی: بستِ گیره‌ای یا کورپیِ لوله‌هایِ مسی باید از جنسِ برنجی، مسی یا پلاستیکی باشد — نه به‌طورِ مستقیم از فولاد، مگر با پیش‌بینیِ لاییِ حفاظتی.
•تکیه‌گاهِ لوله‌هایِ مسی باید با قطعاتِ مسی، برنجی یا پلاستیکی ساخته شود؛ بست‌وتکیه‌گاهِ لوله‌هایِ پلاستیکیِ تک‌لایه‌وچندلایه‌یِ قائم باید امکانِ حرکتِ طولیِ ناشیِ از انقباض‌وانبساط را بدهد و رعایتِ دستورالعملِ کارخانه‌یِ سازنده الزامی است.
۱۶-۷-۲-۲ حرکتِ طولی — هادیِ محوری و هادیِ گشتاوری
•طراحی، ساخت و نصبِ بست‌وتکیه‌گاه باید با رعایتِ حرکاتِ طولیِ لوله ناشی از انقباض‌وانبساط صورت گیرد، طوری که حرکتِ لوله‌ها بدونِ ایجادِ تنشِ اضافی امکان‌پذیر باشد.
نکته‌یِ کلیدی: در مواردی که لوله در معرضِ انبساط باشد، برایِ سهولتِ حرکتِ طولیِ لوله‌هایِ افقی، بست‌وتکیه‌گاه باید از نوعِ «هادیِ محوری» باشد؛ اگر لوله‌یِ افقی در معرضِ حرکاتِ جانبیِ ناشی از انقباض‌وانبساط باشد، بست‌وتکیه‌گاه باید از نوعِ «هادیِ گشتاوری» باشد.
•در نقاطِ ثابت، بست‌وتکیه‌گاهِ لوله‌هایِ افقی یا قائم — صرفِ‌نظر از جنسِ لوله — همیشه باید از نوعِ مهار باشد.
جدولِ مرورِ سریع
نوعِ بست/تکیه‌گاهِ لوله‌یِ چدنیِ قائمبست از نوعِ گیره؛ تکیه‌گاه از نوعِ پایه، زیرِ پایین‌ترین زانویی
بسترِ لوله‌یِ چدنیِ افقیِ دفن‌شده در خاکبسترِ ماسه‌ای
حرکتِ آویزِ فولادیِ گالوانیزه‌یِ افقیآونگی؛ امکانِ حرکتِ طولی و عرضی
فاصله‌یِ بستِ فولادیِ گالوانیزه‌یِ ۱۰۰mm (قائم/افقی)۴٫۶ متر / ۴٫۳ متر
فاصله‌یِ بستِ مسیِ ۳۲ تا ۴۰mm (قائم/افقی)۳ متر / ۲٫۴ متر
فاصله‌یِ بستِ PEX-AL-PEX (قائم/افقی)۱٫۲ متر / ۰٫۸ متر
فاصله‌یِ بستِ قائمِ P.V.C، همه‌یِ قطرهاثابت: ۱٫۸ متر
جنسِ بستِ گیره‌ای/کورپیِ لوله‌یِ مسیبرنجی، مسی یا پلاستیکی
نوعِ بست برایِ حرکتِ طولیِ ناشی از انبساطهادیِ محوری (جانبی: هادیِ گشتاوری)
برو به آزمونِ همین فصل