مبحث ۱۷ — سامانه‌یِ گازِ طبیعی در ساختمان
درسنامه — فصلِ سیزدهم — جوشکاری
خلاصه‌یِ بندهایِ ۱۳-۱۷، مستقیماً از متنِ رسمیِ مبحث.
۱-۱-۱۳-۱۷ تا ۳-۱-۱۳-۱۷ کلیات و الکترودِ جوشکاریِ فولادی
•جوشکاریِ لوله‌هایِ فولادیِ گاز باید به روشِ جوشکاریِ برقیِ دستی، طبقِ استانداردِ API-1104 انجام شود.
نکته‌یِ کلیدی: برایِ پاسِ اول باید از الکترودِ AWS-E6010 استفاده شود؛ برایِ پاسِ دوم و پاس‌هایِ بعدی، از AWS-E6010 یا AWS-E7010.
•به هر جوشکارِ تأییدشده یک کدِ جوشکار اختصاص می‌یابد؛ در صورتِ تغییرِ روشِ جوشکاری، ارزیابیِ جوشکاران باید تکرار شود.
۴-۱ تا ۶-۱-۱۳-۱۷ آماده‌سازی و پیش‌گرمی
•حداکثرِ انحرافِ صفحه‌یِ برشِ لوله از حالتِ عمود بر محورِ طولی، ۱٫۵ میلی‌متر است.
نکته‌یِ کلیدی: اگر دمایِ محیط کمتر از +۵ درجه‌یِ سلسیوس باشد، پیش‌گرمیِ لبه‌یِ لوله‌ها حداقل تا دمایِ +۵۰ درجه‌یِ سلسیوس الزامی است.
•گیره‌یِ هم‌ترازی باید حداقل ۵۰٪ محیطِ لوله را در ربع‌هایِ مقابل قابلِ‌جوشکاری کند؛ برایِ جفت‌کردنِ لوله‌ها استفاده از جکشِ فولادی ممنوع است (فقط جکشِ برنجی مجاز است).
•لوله‌ها باید طوری هم‌تراز شوند که جوشِ طولی‌شان دست‌کم در موقعیتِ ساعتِ ۱۰ و ۲ باشد — جوشکاری با جوشِ طولیِ هم‌راستا مطلقاً ممنوع است.
۷-۱-۱۳-۱۷ فرآیندِ جوشکاری
نکته‌یِ کلیدی: استفاده از خال‌جوش در پاسِ اول مجاز نیست؛ حداقلِ طولِ قابلِ‌قبولِ جوش ۳ سانتی‌متر است. برایِ لوله‌یِ ۱۰ اینچ و بالاتر، همه‌یِ پاس‌ها باید توسطِ دو جوشکار هم‌زمان انجام شود.
•عرضِ پاسِ نهایی باید حداقل ۱ میلی‌متر پهن‌تر از لبه، و ارتفاعِ آن حداکثر ۱٫۵ میلی‌متر بالاترِ سطحِ لوله باشد؛ سنگ‌زدنِ تاجِ جوش به‌هیچ‌وجه مجاز نیست.
•فاصله‌یِ دو جوشِ محیطی: برایِ لوله‌یِ ۴ اینچ و کوچک‌تر، حداقل ۱۵ سانتی‌متر؛ برایِ لوله‌یِ بزرگ‌تر از ۴ اینچ، حداقل برابرِ قطرِ لوله.
•اگر قطرِ داخلیِ شیر/اتصال/فلنج با لوله بیش از ۲٫۵ میلی‌متر اختلاف داشته باشد، باید قطرِ کوچک‌تر با نسبتِ ۳ به ۱ سنگ زده شود.
تعمیر، بازرسی و پرتونگاریِ جوشِ فولادی
نکته‌یِ کلیدی: در صورتِ وجودِ هرگونه ترک در جوش، کلِ جوش باید بریده شود — تعمیرِ جوشِ ترک‌دار مجاز نیست.
نکته‌یِ کلیدی: کلیه‌یِ جوش‌هایِ لوله‌هایِ مدفون و غیرِمدفون، با قطرِ ۲ اینچ و بالاتر، باید به‌صورتِ صددرصد پرتونگاری شوند.
•اگر پرتونگاریِ جوش‌هایِ یک جوشکار در دو روزِ متوالی بیش از ۶ درصد تعمیری/بریدنی داشته باشد، ناظر می‌تواند جلویِ ادامه‌یِ کارِ او را بگیرد.
•تفسیرِ فیلم‌هایِ رادیوگرافی باید توسطِ مفسرینِ دارایِ مدرکِ ASNT Level II انجام شود.
۱۷-۱۳-۲-۱ و ۲-۲ صلاحیتِ جوشکارِ پلی‌اتیلن و آماده‌سازی
•جوشکاران باید دوره‌یِ آموزشیِ موردِتأیید را با موفقیت گذرانده و در آزمایشِ جوشکاریِ API-1104 تأیید شوند؛ حداقلِ مدرکِ تحصیلی، دیپلمِ متوسطه (یا سیکل با ۵ سال سابقه) است.
نکته‌یِ کلیدی: کمانی‌شدنِ لوله برایِ تغییرِ جهت مجاز است، اما حداقل شعاعِ کمان باید ۲۵ برابرِ قطرِ خارجیِ لوله باشد؛ قرارگیریِ جوش در مسیرِ کمان ممنوع است.
•لوله‌هایِ وازده (معیوب) باید با رنگِ متمایز (نقره‌ای یا سربی) علامت‌گذاری و بلافاصله از محلِ کار خارج شوند.
۱۷-۱۳-۲-۳ و ۲-۴ فرآیندِ جوشکاریِ الکتروفیوژن
•فقط روشِ الکتروفیوژن مجاز است؛ جوشکاری در دمایِ کمتر از ۳ درجه‌یِ سلسیوس یا هوایِ برفی/بارانی (بدونِ چترِ مخصوص)، مجاز نیست.
نکته‌یِ کلیدی: حداکثر میزانِ تراشِ سطحِ لوله برایِ حذفِ لایه‌یِ اکسیدشده، ۰٫۲ میلی‌متر است؛ استفاده از تیغِ موکت‌بری، شیشه، سمباده‌یِ کاغذی یا برسِ برقی برایِ تراش، ممنوع است.
•محلول‌هایِ تمیزکننده‌یِ مجاز: الکلِ اتیلیک سفید، استن، ایزوپروپانولِ با خلوصِ بالایِ ۹۷ درصد.
نکته‌یِ کلیدی: زمانِ سردشدنِ اول طبقِ زمانِ درج‌شده رویِ اتصال است؛ زمانِ سردشدنِ دوم، ۲۰ دقیقه پس از آن (پیش از جابه‌جایی/دفن)؛ زمانِ سردشدنِ سوم، ۲ ساعت، اگر محلِ جوش قرار است تحتِ آزمونِ فشارِ ۱۰۰ psi قرار گیرد (در تعمیرات/اتصالِ نهایی، تا ۱ ساعت قابلِ‌کاهش).
•انشعاب‌گیریِ گرم (Hot Tap) و تزریقِ گاز، حداقل یک ساعت پس از پایانِ جوشکاری باید انجام شود.
•اگر جوشکار بیش از سه ماه جوشکاری نکرده باشد، باید دوباره در آزمایش شرکت کند و کدِ شناساییِ جدید بگیرد.
۱۷-۱۳-2-۵ و ۲-۶ بازرسی و آزمایشِ لهیدگی
•حداکثر عمقِ شیار/خراشِ سطحیِ لوله، تحتِ هیچ شرایطی، نباید بیش از ۱۰ درصدِ ضخامتِ لوله باشد؛ حداکثر اختلافِ قطرِ داخلیِ اتصال (دوپهنی)، نباید بیش از ۱٫۵ درصدِ قطرِ اسمی باشد.
نکته‌یِ کلیدی: آزمایشِ لهیدگی — از اولین ۲۵ سرجوشِ هر جوشکار، یک نمونه آزمایش می‌شود؛ اگر مردود باشد، تعدادِ نمونه دوبرابر و تکرار می‌شود؛ در صورتِ تأییدِ اولین گروهِ ۲۵تایی، ادامه‌یِ آزمایش‌ها در گروه‌هایِ ۵۰تایی انجام می‌شود.
•آزمایشِ لهیدگی برایِ قطرهایِ ۲۵ تا ۲۲۵ میلی‌متر، در دمایِ ۱۸ تا ۳۰ درجه‌یِ سلسیوس انجام می‌شود.
•ارزیابیِ جوش: اگر حداکثر تا ۲ حلقه سیمِ حرارتی از هر طرف جدا شود، کیفیت قابلِ‌قبول است؛ بیش از ۲ حلقه یا جداییِ کاملِ اتصال، غیرِقابلِ‌قبول است.
جدولِ مرورِ سریع
روشِ جوشکاریِ لوله‌یِ فولادیِ گازبرقیِ دستی، طبقِ API-1104
الکترودِ پاسِ اول / پاس‌هایِ بعدیAWS-E6010 / AWS-E6010 یا AWS-E7010
پیش‌گرمیِ لبه‌یِ لوله (دمایِ محیط <+۵°C)حداقل تا +۵۰°C
موقعیتِ جوشِ طولیِ دو لوله‌یِ هم‌ترازشدهدست‌کم ساعتِ ۱۰ و ۲ (هرگز هم‌راستا)
قطرِ لوله‌یِ نیازمندِ دو جوشکارِ هم‌زمان۱۰ اینچ و بالاتر
حداقلِ طولِ خال‌جوش (در اتصالِ نهایی)۳ سانتی‌متر
حکمِ ترک در جوشِ فولادیهمیشه باید بریده شود؛ تعمیر ممنوع
محدوده‌یِ پرتونگاریِ صددرصدجوش‌هایِ قطرِ ۲ اینچ و بالاتر
آستانه‌یِ توقفِ کارِ جوشکاربیش از ۶٪ تعمیری/بریدنی در دو روزِ متوالی
حداقلِ شعاعِ کمانیِ لوله‌یِ پلی‌اتیلن۲۵ برابرِ قطرِ خارجی
حداکثرِ تراشِ سطحِ پلی‌اتیلن پیشِ‌جوشکاری۰٫۲ میلی‌متر
زمانِ سردشدنِ سوم (آزمونِ فشارِ ۱۰۰ psi)۲ ساعت (تعمیرات: تا ۱ ساعت)
حداکثر مهلتِ نگهداریِ کدِ جوشکار بدونِ کار۳ ماه، سپس آزمایشِ مجدد
برو به آزمونِ همین فصل