مبحث ۱۷ — لوله‌کشیِ گازِ طبیعی (سریِ دوم)
درسنامه — فصلِ دوم — تعاریف
خلاصه‌یِ بندهایِ ۲-۱۷، مستقیماً از متنِ رسمیِ مبحث.
ایستگاه‌هایِ گاز — انواعِ تخصصی
•ایستگاهِ گازِ اندازه‌گیری: محلِ نصبِ تجهیزاتی که فقط برایِ اندازه‌گیریِ مقدارِ گاز، در نقطه‌یِ تحویلِ گاز از شبکه به مشترک، نصب شده و در مالکیتِ شرکتِ گاز است.
نکته‌یِ کلیدی: ایستگاهِ گازِ اندازه‌گیری‌وتقلیلِ‌فشارِ اولیه — که به آن «ایستگاهِ گازِ مشترکینِ عمده» یا «ایستگاهِ گازِ تقلیلِ‌فشار‌واندازه‌گیری» هم می‌گویند — علاوه بر اندازه‌گیری، فشارِ گاز را هم تنظیم‌وتثبیت می‌کند.
•ایستگاهِ گازِ تقلیلِ‌فشارِ ثانویه: بعد از ایستگاه‌هایِ اندازه‌گیری‌وتقلیلِ‌فشارِ اولیه نصب می‌شود و فشار را به فشارِ قابلِ‌بهره‌برداریِ بخش‌هایِ مختلفِ شبکه‌یِ داخلیِ مشترکینِ عمده کاهش می‌دهد — یعنی یک مرحله‌یِ کاهشِ فشارِ دوم، پس از مرحله‌یِ اول.
استانداردهایِ مرجع و اشخاص
•استانداردهایِ IGS (Iranian Gas Standards): مجموعه‌استانداردهایِ شرکتِ ملیِ گازِ ایران که خودِ آن شرکت مسئولِ تدوین‌وبازنگریِ آن‌هاست؛ استانداردهایِ IPS: مجموعه‌استانداردهایِ وزارتِ نفت که خودِ وزارتِ نفت مسئولِ تدوین‌وبازنگریِ آن‌هاست.
نکته‌یِ کلیدی: استانداردهایِ بین‌المللیِ معتبر، استانداردهایی‌اند که مراجعِ خارج از کشور تدوین کرده‌اند، ولی اعتبارشان باید موردِ تأییدِ سازمانِ ملیِ استانداردِ ایران باشد — تدوینِ خارجی به‌تنهایی کافی نیست.
•بهره‌بردار: شخصِ حقیقی/حقوقی‌یی که پس از برقراریِ جریانِ گاز و راه‌اندازیِ سامانه، از آن بهره‌برداری می‌کند — این تعریف از «مالک» متمایز است.
•طراحِ تأسیساتِ مکانیکی: شخصِ حقیقی/حقوقیِ دارایِ صلاحیتِ طراحیِ تأسیساتِ مکانیکیِ ساختمان از وزارتِ راه‌وشهرسازی.
واژگانِ تکمیلیِ دودکش
•دودکشِ با غلاف: دودکشی که داخلِ غلاف قرار دارد و در فاصله‌یِ بینِ دودکش‌وغلاف، هوا یا عایقِ حرارتی وجود دارد — برایِ کاهشِ تلفاتِ حرارتی و جلوگیری از انتقالِ حرارت به مصالحِ مجاور.
•دودکشِ پیش‌ساخته‌یِ کارخانه‌ای: قطعاتِ ساخته‌شده در کارخانه که برایِ تشکیلِ دودکشِ نوع‌وکلاسِ معینی از دستگاه‌هایِ گازسوز، در محلِ نصب به‌هم متصل می‌شوند — باید نشانِ استانداردِ ملی یا بین‌المللیِ معتبر داشته باشند.
نکته‌یِ کلیدی: دودکشِ فلزیِ عمومی (غیرِچگالشی) باید مطابقِ استانداردِ INSO 17388 (الزاماتِ دودکش‌هایِ فلزی) باشد — این استاندارد، جدا از استانداردِ دودکشِ استیلِ سیستم‌هایِ چگالشی (ASHRAE Ch.35) است.
•معبرِ دودکش: سازه‌ای از مصالحِ بنایی (آجر/سنگ/بتن) یا فلزی، به‌صورتِ داکت/کانالِ قائم، که یک یا چند دودکش داخلِ آن قرار می‌گیرد — برایِ محافظت‌وتکیه‌گاهِ دودکش‌هاست؛ در حالتِ عادی محصولاتِ احتراق داخلِ آن جریان ندارد، فقط در صورتِ نشتی، آن را به فضایِ آزاد هدایت می‌کند.
•کلاهکِ دودکش: قطعه‌یِ انتهاییِ دودکش که، علاوه بر جلوگیری از ورودِ آبِ باران، مانعِ برگشتِ محصولاتِ احتراق در اثرِ وزشِ باد به داخلِ دودکش می‌شود.
شیرها و اجزایِ لوله‌کشی
•شیرِ اصلی: بعد از کنتور، در ابتدایِ لوله‌کشیِ گازِ داخلِ ساختمان، برایِ قطع‌ووصلِ کلِ جریانِ گاز نصب می‌شود.
نکته‌یِ کلیدی: شیرِ قبل‌ازرگولاتور، از نوعِ سماوریِ گوشواره‌ای است (نه ربعِ‌گردِ توپی) و رویِ علمکِ گاز، پیش از رگولاتور نصب می‌شود؛ در حالتِ بسته قابلِ‌قفل‌کردن است.
•شیرِ قفل‌شونده: شیرِ ربعِ‌گردِ نوعِ توپی که در لوله‌کشیِ گازِ ساختمان به‌کار می‌رود و در حالتِ بسته قابلِ‌قفل‌کردن است.
•شیرِ مصرف: شیرِ ربعِ‌گردِ نوعِ توپی که در انتهایِ انشعابِ هر دستگاهِ گازسوز، برایِ قطع‌ووصلِ جریانِ گاز نصب می‌شود.
•کلکتورِ گاز: قطعه‌ای ساخته‌شده از لوله‌واتصالات، با انشعاب‌هایی که قطرشان از لوله‌یِ کلکتور کوچک‌تر است — گاز از طریقِ آن بینِ انشعاب‌ها توزیع می‌شود.
•لوله‌یِ جانشینِ کنتور: قطعه‌لوله‌ای که موقتاً، در محلِ آینده‌یِ کنتور، نصب می‌شود؛ طول‌وقطرِ آن باید متناسب با ظرفیتِ کنتور باشد — در صورتِ نیاز، باید از شرکتِ گاز استعلام شود.
ساختمان‌شناسی و فضاها
•ساختمان: بنایِ واحدی که وجه‌هایِ بیرونی‌اش، در سطح‌وارتفاع، از زیرِ پی تا بالاترین نقطه، یک پوسته‌یِ معماریِ بسته تشکیل دهد.
نکته‌یِ کلیدی: ساختمانِ آپارتمانی، طبقِ تعریفِ این فصل، ساختمانی است دارایِ بیش از یک واحدِ مستقل، که فضاهایی مانندِ راه‌پله‌وراهرو در آن غیرِاختصاصی و مشترک‌اند — این تعریف با «ساختمانِ یک‌واحدیِ مسکونی»یِ فصلِ سوم متفاوت است.
•ساختمانِ جدید: ساختمانی که عملیاتِ ساختش به پایان نرسیده و آماده‌یِ بهره‌برداری نیست؛ ساختمانِ موجود: ساختمانی که عملیاتِ ساختش پایان یافته یا در حالِ بهره‌برداری است.
•شهرکِ مسکونی: عرصه‌ای متشکل از بلوک‌هایِ ساختمانی با معابرِ اختصاصی، که از طریقِ درِ (یا درهایِ) مشترک به معابرِ عمومی راه دارد — گاهی ساختمانِ عمومی یا تلفیقی هم داخلِ آن ساخته می‌شود.
•فضاهایِ مجاور: فضاهایی که دست‌کم یک دیوار/جدارِ مشترک دارند؛ فضایِ مجاور با فضایِ آزاد: فضایی که دست‌کم یک دیوار/جدارش با فضایِ آزادِ بیرونی ارتباطِ مستقیم دارد.
نکته‌یِ کلیدی: ساختمانِ با نرخِ نفوذِ هوایِ مشخص، ساختمانی است که نرخِ نفوذِ هوایش محاسبه شده و تعدادِ دفعاتِ تعویضِ هوا در هر ساعت (ACH) آن مشخص است — این محاسبات طبقِ روابطِ مراجعی مانندِ ASHRAE انجام می‌شود.
واژگانِ پراکنده
•هواگیری (Purging): عملِ جایگزین‌کردنِ هوایِ درونِ لوله‌کشی با گاز — این واژه با «تخلیه‌یِ گاز پیش از تعمیر» (فصلِ هشتم) متضاد است، نه مترادف.
•گازگرفتگی (یا گاززدگی): مسمومیتِ ناشیِ از تنفسِ گازِ مونوکسیدِ کربن است — این دو واژه کاملاً مترادف‌اند.
نکته‌یِ کلیدی: ظرفیتِ حرارتیِ دستگاهِ گازسوز، نرخِ انرژیِ حرارتیِ تولیدشده توسطِ دستگاه است که به‌طورِ معمول رویِ پلاکِ مشخصاتِ دستگاه نوشته شده — منبعِ مستقیمِ محاسبه‌یِ هوایِ احتراق در فصلِ پنجم همین رقم است.
•ظرفیتِ کنتور/ایستگاهِ گاز: حداکثر مقدارِ گازی که در دما‌وفشارِ استاندارد، در مدتِ یک ساعت، از کنتور/ایستگاه قابلِ‌عبور است (واحد: مترمکعب در ساعت).
•متر مکعبِ استانداردِ گاز: مقدار گازی که فضایی با حجمِ ۱ مترمکعب را در دما‌وفشارِ استاندارد اشغال می‌کند — هرجا در این مقررات «مترمکعب» آمده، منظور همین واحدِ استاندارد است.
•نقطه‌یِ مصرف: نقطه‌یِ خروجیِ شیرِ مصرفِ انتهایِ هر انشعاب؛ نقطه‌یِ ورودیِ گازِ ساختمان: نقطه‌یِ خروجی از رگولاتورِ رویِ علمک.
•پکیجِ گازسوزِ سرمایشی: سرمایشِ لازم برایِ بخشی یا کلِ ساختمان را تأمین می‌کند؛ پکیجِ گازسوزِ گرمایشی: گرمایشِ آبِ‌گرمِ‌مصرفی و آبِ سیستمِ گرمایش را تأمین می‌کند — این دو، مستقل از تعریفِ «پکیج/بویلرِ چگالشی» هستند.
•سامانه‌یِ گازِ ساختمان: مجموعه‌یِ لوله‌کشیِ گاز، دستگاه‌هایِ گازسوز، دریچه‌ها‌وکانال‌هایِ تأمینِ هوا، دودکش‌ها، و تجهیزاتِ ایمنیِ مرتبط با گازرسانیِ ساختمان.
جدولِ مرورِ سریع
ایستگاهِ گازِ اندازه‌گیریِ سادهفقط اندازه‌گیری، بدونِ تنظیمِ فشار
نامِ دیگرِ ایستگاهِ اندازه‌گیری‌وتقلیلِ‌فشارِ اولیهایستگاهِ گازِ مشترکینِ عمده
مسئولِ تدوینِ استانداردهایِ IGS / IPSشرکتِ ملیِ گازِ ایران / وزارتِ نفت
مرجعِ تأییدِ استانداردهایِ بین‌المللیِ معتبرسازمانِ ملیِ استانداردِ ایران
نوعِ شیرِ قبل‌ازرگولاتورسماوریِ گوشواره‌ای (قابلِ‌قفل در حالتِ بسته)
استانداردِ دودکشِ فلزیِ عمومیINSO 17388
مترادفِ گازگرفتگیگاززدگی
منبعِ رقمِ ظرفیتِ حرارتیِ دستگاهپلاکِ مشخصاتِ دستگاه
تعریفِ هواگیری (Purging)جایگزینیِ هوایِ درونِ لوله‌کشی با گاز
برو به آزمونِ همین فصل