مطالعه و خودآزمونِ مباحث‹مبحث ۱۹ — مدیریتِ انرژی در ساختمان‹دسته‌بندی‌ها و الگویِ مصرفِ انرژی در ساختمان‌ها‹درسنامه
مبحث ۱۹ — مدیریتِ انرژی در ساختمان
درسنامه — دسته‌بندی‌ها و الگویِ مصرفِ انرژی در ساختمان‌ها
خلاصه‌یِ بندهایِ ۳-۱۹، مستقیماً از متنِ رسمیِ مبحث.
دسته‌بندیِ اقلیمیِ ساختمان‌ها
•دسته‌بندیِ اقلیمی بر مبنایِ استانداردِ ANSI/ASHRAE Standard 169-2020 و بر اساسِ روزدرجه‌یِ سرمایش (CDD)، روزدرجه‌یِ گرمایش (HDD) و میزانِ بارشِ سالانه انجام می‌شود.
•هر اقلیم با یک نشانه‌یِ حرفی-عددی نمایش داده می‌شود: عددِ سمتِ چپ (۰ تا ۸) دمایِ محیط را نشان می‌دهد — ۰ گرم‌ترین و ۸ سردترین است؛ حرفِ سمتِ راست میزانِ بارش را نشان می‌دهد: A = پرباران، B = کم‌باران، C = بارشِ متوسط.
نکته‌یِ کلیدی: در پهنه‌یِ جغرافیاییِ ایران، رده‌هایِ دماییِ ۰ تا ۵ شناسایی شده‌اند (رده‌هایِ ۶ تا ۸ در ایران وجود ندارند، هرچند رده‌یِ ۶ در قله‌هایِ البرز و زاگرس دیده می‌شود).
نکته‌یِ کلیدی: از مجموعِ ۱۹ رده‌یِ اقلیمیِ استانداردِ ASHRAE، تنها ۱۰ رده در شهرهایِ ایران شناسایی شده‌اند: 0B، 1B، 2A، 2B، 3A، 3B، 4A، 4B، 5B، 5C.
•نمونه‌هایِ رده‌یِ اقلیمیِ مراکزِ استان: تهران و کرج = 3B، تبریز و ارومیه و اصفهان = 4B، اردبیل = 5C، اهواز و بندرعباس = 0B (فوق‌العاده گرم و کم‌باران)، بوشهر = 1B.
دسته‌بندیِ کاربری و مساحت
•نخستین تقسیم‌بندی، ساختمان‌ها را به دو گروهِ مسکونی و غیرمسکونی تقسیم می‌کند — دلیلِ اصلی، تفاوت در سیاست‌هایِ تعرفه‌گذاری و یارانه‌یِ حامل‌هایِ انرژی برایِ مشترکانِ خانگی و غیرخانگی است.
نکته‌یِ کلیدی: ساختمانِ مسکونیِ «بزرگ» یعنی بیش از ۳۰ واحد یا بیش از ۳۰۰۰ مترمربع مساحتِ مسکونی؛ ساختمانِ مسکونیِ «کوچک» یعنی ۱ تا ۳۰ واحد و هم‌زمان کمتر از ۳۰۰۰ مترمربع.
•تمامیِ ساختمان‌هایِ دیگر (به‌جز صنعتی) در گروهِ غیرمسکونی قرار می‌گیرند؛ ساختمان‌هایِ با فرایندِ تولیدی/صنعتی در گروهِ جداگانه‌یِ «صنعتی» قرار می‌گیرند و باید مصرفِ خطِ تولید از مصرفِ ساختمانی (سرمایش، گرمایش، روشنایی) تفکیک شود.
مصرف‌کننده‌هایِ بارزِ انرژی
•تجهیز یا سامانه‌ای مصرف‌کننده‌یِ بارز است که بیش از ۱۰٪ کلِ انرژیِ مصرفیِ لحظه‌ایِ ساختمان را به خود اختصاص دهد — ملاک، مصرفِ لحظه‌ای است نه سالانه/ماهانه.
•تجهیزاتِ بارز باید در مرحله‌یِ طراحی تعیین و نمودارِ مصرفِ ساعتیِ سالانه‌شان محاسبه شود؛ سامانه‌یِ پایش/زیرپایشِ آن‌ها باید در نقشه‌هایِ تأسیسات جانمایی شود.
نکته‌یِ کلیدی: اتصالِ انشعاباتِ حامل‌هایِ انرژی تنها پس از نصب و راه‌اندازیِ کاملِ سامانه‌یِ پایش/زیرپایشِ ساختمان، طبقات، واحدها، مشاعات و تجهیزاتِ بارز مجاز است.
•صدورِ گواهیِ پایان‌کار برایِ ساختمان‌هایِ غیرمسکونی و مسکونیِ دارایِ موتورخانه‌یِ مرکزی، منوط به نصب، راه‌اندازی و تأییدِ بازرسِ دارایِ صلاحیت برایِ سامانه‌یِ پایش/زیرپایش است.
تبدیلِ حامل‌هایِ انرژی به کیلووات‌ساعت
•ملاکِ مصرفِ انرژیِ الکتریکی، عددِ نمایش‌داده‌شده توسطِ کنتورِ موردِ تأییدِ شرکتِ توزیعِ برق است — بدونِ نیاز به تبدیل یا اعمالِ ضریب.
نکته‌یِ کلیدی: برایِ تبدیلِ ارزشِ حرارتیِ گازِ مصرفی (مترمکعب) به کیلووات‌ساعت، عددِ خوانش‌شده از کنتورِ گاز باید در ۹/۴ ضرب شود.
نکته‌یِ کلیدی: برایِ تبدیلِ ارزشِ حرارتیِ گازوئیلِ مصرفی (لیتر) به کیلووات‌ساعت، عددِ خوانش‌شده باید در ۹/۲ ضرب شود.
•دیزل‌ژنراتور: ملاکِ محاسبه در شدتِ مصرفِ انرژیِ ساختمان، ارزشِ حرارتیِ گازوئیلِ مصرفی (به کیلووات‌ساعت) است، نه میزانِ برقِ تولیدی — هرچند ثبتِ برقِ تولیدی نیز الزامی است.
نکته‌یِ کلیدی: در نیروگاه‌هایِ CHP/CCHP با سوختِ فسیلی، اگر بازدهیِ خالصِ حرارتی بیش از ۷۰٪ و بازدهیِ حرارتیِ ناخالص بیش از ۸۰٪ باشد، می‌توان به‌جایِ ارزشِ حرارتیِ سوخت، میزانِ برقِ تولیدی را در محاسبات لحاظ کرد؛ در غیرِ این‌صورت ارزشِ حرارتیِ گازِ مصرفی ملاک است.
•پس از تبدیلِ همه‌یِ حامل‌ها به کیلووات‌ساعت، مجموعِ مصرفِ یک سالِ شمسی بر مساحتِ فضایِ کنترل‌شده تقسیم می‌شود تا شدتِ مصرفِ انرژی (EUI) به دست آید.
نسبتِ R و تعیینِ رده‌یِ بازدهیِ انرژی
•نسبتِ R = شدتِ مصرفِ انرژیِ ساختمان ÷ شدتِ مصرفِ انرژیِ ساختمانِ ایده‌آل (رده‌یِ A) در همان کاربری-اقلیم.
نکته‌یِ کلیدی: جدولِ رده‌بندی بر اساسِ R — رده‌یِ A: R ≤ ۱ | رده‌یِ B: ۱ < R ≤ ۲ | رده‌یِ C: ۲ < R ≤ ۳ | رده‌یِ D: ۳ < R ≤ ۴.
•کمترین بازدهیِ قابلِ‌قبول برایِ کسبِ رده‌یِ D، معادلِ حداکثر ۴ برابرِ شدتِ مصرفِ انرژیِ ساختمانِ ایده‌آل است.
•برایِ ساختمان‌هایِ موجود با عمرِ بیش از ۱۰ سال از آغازِ بهره‌برداری، به‌دلیلِ فرسودگیِ تجهیزات، ضریبِ افزایشِ مصرفِ مجاز معادلِ ۱٪ به ازایِ هر سالِ بعد از سالِ دهم به اعدادِ جدول اضافه می‌شود.
•در مرحله‌یِ طراحی و ساخت که هنوز کنتور قابلِ‌خوانش نیست، نتایجِ شبیه‌سازیِ انرژیِ ساختمان (فصلِ ششم) ملاکِ عمل خواهد بود.
جدولِ مرورِ سریع
استانداردِ مرجعِ دسته‌بندیِ اقلیمیANSI/ASHRAE 169-2020
بازه‌یِ رده‌یِ دماییِ ایران۰ تا ۵ (از ۰=گرم‌ترین تا ۸=سردترین در کلِ استاندارد)
تعدادِ رده‌هایِ اقلیمیِ شناسایی‌شده در ایران۱۰ رده: 0B،1B،2A،2B،3A،3B،4A،4B،5B،5C
رده‌یِ اقلیمیِ تهران3B
مرزِ ساختمانِ مسکونیِ بزرگبیش از ۳۰ واحد یا بیش از ۳۰۰۰ مترمربع
آستانه‌یِ مصرف‌کننده‌یِ بارزبیش از ۱۰٪ مصرفِ لحظه‌ایِ کل
ضریبِ تبدیلِ گاز به کیلووات‌ساعت× ۹/۴ (بر مترمکعب)
ضریبِ تبدیلِ گازوئیل به کیلووات‌ساعت× ۹/۲ (بر لیتر)
آستانه‌یِ بازدهیِ CHP/CCHP برایِ لحاظِ برقِ تولیدیبازدهیِ خالصِ حرارتی >۷۰٪ و ناخالص >۸۰٪
جدولِ نسبتِ RA: R≤۱ | B: ۱<R≤۲ | C: ۲<R≤۳ | D: ۳<R≤۴
سقفِ مجازِ رده‌یِ Dحداکثر ۴ برابرِ ساختمانِ ایده‌آل
ضریبِ فرسودگیِ ساختمانِ موجود۱٪ به ازایِ هر سال، بعد از ۱۰ سالِ بهره‌برداری
برو به آزمونِ همین فصل