مطالعه و خودآزمونِ مباحث‹مبحث ۲۰ — علائم و تابلوها‹ضوابط کلی علائم و تابلوهای ایمنی در کارگاه‌ها‹درسنامه
مبحث ۲۰ — علائم و تابلوها
درسنامه — ضوابط کلی علائم و تابلوهای ایمنی در کارگاه‌ها
خلاصه‌یِ بندهایِ ۲۰-۶-۱ و ۲۰-۶-۲، مستقیماً از متنِ رسمیِ مبحث.
سه دسته‌یِ تابلوهایِ ایمنیِ کارگاه‌ها (مقدمه‌یِ ۲۰-۶)
•تابلوهایِ ایمنیِ الزامی در کارگاه‌ها، علاوه بر ضوابطِ کلی، در سه دسته موردِ بررسی قرار می‌گیرند: ۱) تابلوهایِ ایمنیِ کارگاه‌هایِ موقت برایِ احداثِ ساختمان‌ها؛ ۲) تابلوهایِ ایمنیِ مربوط به کارگاه‌هایِ موقتِ کوتاه‌مدتِ ساختمانی و راهسازی؛ ۳) تابلوهایِ ایمنیِ دائمیِ ساختمانِ کارگاه‌هایِ صنعتی و موتورخانه‌ها و تأسیساتِ ساختمان‌ها.
مسئولیت‌ها و الزاماتِ عمومی (۲۰-۶-۱-۱ تا ۱۰)
•مهندسانِ ناظرِ کارگاه‌هایِ صنعتی، همانندِ سایرِ ساختمان‌ها، موظف‌اند طبقِ مبحثِ دوم، در پایانِ کار از وجودِ تابلوهایِ ایمنیِ الزامی اطمینان یابند و در اسنادِ پایانِ کار منعکس کنند.
•مجریانِ کارگاه‌هایِ ساختمانی و کارفرمایانِ کارگاه‌هایِ صنعتی ملزم‌اند از وجودِ تابلوها و علائمِ لازم و کافی، و کنترلِ آن‌ها توسطِ نظارت‌هایِ مهندسی و سیستم‌هایِ ایمنیِ کار، یقین حاصل کنند.
•استفاده از تابلوها و علائمِ ایمنیِ این مقررات جانشینِ دیگر روش‌هایِ کنترلِ خطر نیست؛ مثلاً در کنارِ خطرِ آتش‌سوزیِ موادِ قابلِ‌اشتعال، علاوه بر اقداماتِ احتیاطی، تابلویِ «سیگار کشیدن ممنوع» نیز لازم است.
•کارفرمایان مسئولِ حفظِ جانِ کارکنان از خطرند و موظف به حصولِ اطمینان از نصبِ علائمِ حفاظتی‌ایمنی در محل‌هایِ الزامی؛ سازندگانِ ساختمان‌هایِ بلند (گروهِ ۸) و مجتمع‌هایِ بزرگِ تجاری/آموزشی/درمانی/تجمعی موظف به استفاده از خدماتِ مشاورانِ HSE و تأمینِ ضوابطِ بهداشت/ایمنی/محیطِ زیست هستند.
•پیمانکارانِ جزء (که خود نیز کارفرما هستند) موظف‌اند میزانِ آشناییِ کارکنانِ خود با علائمِ ایمنی را کنترل کرده و از نصبِ علائمِ مناسب در محل‌هایِ الزامی اطمینان یابند.
•در مجتمع‌هایِ مسکونی/اداری/درمانی و محوطه‌هایِ کارگاهیِ دارایِ تردد، استفاده از علائمِ راهنمایِ رانندگی، منطبق با ضوابطِ راهنماییِ رانندگی، الزامی است.
•اگر به هر علتی (مثلاً پوشیدنِ وسایلِ ایمنی) شنوایی یا بینایی کاهش یابد، اقدام برایِ بهبودِ دید/شنیدنِ هشدارها (افزایشِ حجمِ صدا یا روشنایی) ضروری است.
•ممکن است ترکیبی از چند نوع علامتِ ایمنی به‌کار رود — مثلاً علائمِ نوری با علامتِ صوتیِ حاویِ پیامِ خطر، یا علائمِ حرکاتِ دست با ارتباطِ کلامی.
•اندازه‌یِ تابلوها و علائم باید مناسب و به‌سهولت قابلِ‌دید و درک باشد؛ در نورِ ضعیف، از روشناییِ مصنوعی یا موادِ بازتاب‌دهنده (یا هر دو) استفاده شود.
•مسیرهایِ آمدوشد و مکان‌هایِ خطرناکِ کارگاه (مانندِ جاهایِ لغزنده یا سقفِ کوتاه) نیازمندِ نصبِ علائمِ هشداردهنده‌اند؛ در کارگاه‌ها، انبارها و محل‌هایِ ذخیره‌یِ موادِ خطرناک نیز نصبِ علائمِ هشداردهنده الزامی است.
کیفیت، تعداد و طراحیِ علائم (۲۰-۶-۱-۱۱ تا ۱۷)
•تابلوها و علائمِ تصویریِ ایمنی باید دوام‌پذیر باشند، به‌درستی نصب و به‌دقت نگهداری شوند و در صورتِ لزوم تمیز، شسته یا دوباره رنگ شوند.
•نصبِ دائمِ تابلوها الزامی است، مگر در مواردی که کارگاه یا خطرِ ناشیِ از کار موقت باشد (مانندِ علائمِ موقتِ لغزندگیِ کف در حینِ نظافت).
•از نصبِ تعدادِ زیادِ علامتِ تصویری در مجاورتِ یکدیگر باید پرهیز شود، زیرا چنین کاری موجبِ خطرِ گمراهی یا عدمِ توجه به پیام‌ها می‌شود.
•در صورتِ تغییرِ شرایط و نبودِ نیاز به علائمِ خاص، مسئولانِ مربوطه باید از جمع‌آوریِ علائم از محل اطمینان یابند تا از اشاعه‌یِ اطلاعاتِ نادرست جلوگیری شود.
•علائمِ تصویریِ ایمنی حتی‌الامکان باید یکسان استفاده شوند؛ تغییراتِ جزئی فقط در صورتی مجاز است که باعثِ اشتباه در پیام‌رسانی نشود؛ در نبودِ علامتِ استانداردِ لازم، می‌توان علامتی طبقِ اصولِ کلی طراحی کرد. علائمِ تصویری باید ساده و فقط دارایِ جزئیاتِ ضروری باشند.
•برایِ آسان‌سازیِ فهمِ پیام، ترجیح داده می‌شود علامت با یک متنِ کوتاه به‌صورتِ زیرنویسِ تکمیلی ادغام شود؛ زمینه‌یِ رنگیِ متنِ تکمیلی باید همانندِ رنگِ علائمِ اصلی باشد (نمونه: شکلِ ۱۸، تابلویِ «دوشِ اضطراری»).
تابلوهایِ ایمنیِ کارگاه‌هایِ موقتِ ساختمانی و راهسازی (۲۰-۶-۲)
•برایِ جلوگیری از صدماتِ ناشیِ از سقوطِ افراد از ارتفاع یا اصابتِ اجسامِ در حالِ سقوط یا تصادم با خاکریزها، علاوه بر علائمِ تصویریِ ایمنی، در اغلبِ موارد نصبِ نرده‌هایِ محافظ نیز ضروری است؛ اگر احتمالِ خطر کم بوده یا حفاظت با ابزارهایِ دیگر ناممکن باشد، علامت‌گذاریِ مکانِ خطرناک با نوارهایِ ممتدِ زرد و مشکی (یا قرمز و سفید) در زاویه‌یِ ۴۵ درجه الزامی است.
•در اطرافِ گودال‌هایِ باخطرِ سقوط، نصبِ دستگاه‌هایِ علامت‌دهنده‌یِ چشمک‌زن نیز توصیه می‌شود؛ این دستگاه‌ها باید در زمانِ خطرِ احتمالی مجهز به لامپ‌هایِ اضافه و تحتِ مراقبتِ خاص باشند.
•در جاهایی که ایجادِ کارگاهِ موقت در داخلِ معابر لازم باشد، محدوده‌یِ کار باید با نوارهایِ ممتدِ واضح و قابلِ‌دید — ترجیحاً سفید یا زرد و متناسب با رنگِ محیط — علامت‌گذاری شود؛ ابعادِ این علامت‌گذاری باید متناسب با مقیاسِ واقعیِ موانع و مکان‌هایِ خطر باشد.
•نوارها باید طوری قرار گیرند که فاصله‌یِ ایمن بینِ وسیله‌یِ نقلیه و ابزارهایِ لازم را معلوم کند و محلِ عبورِ عابرین را از سواره‌رو تفکیک نماید.
•در جوارِ کارگاه‌هایِ ساختمانی، راه‌هایِ دائمیِ محل‌هایِ مسکونی حتی‌الامکان باید با علائمِ مشابه علامت‌گذاری شوند، مگر آنکه حفاظِ مناسب و پیاده‌رو داشته باشند.
•رعایتِ ضوابطِ دیگرِ شهرداری‌ها در کارگاه‌هایِ موقتِ داخلِ معابر یا هنگامِ خط‌کشیِ خیابان‌ها، به‌شرطِ عدمِ مغایرت با این مبحث، الزامی است.
جدولِ مرورِ سریع
سه دسته‌یِ کلیِ تابلوهایِ ایمنیِ کارگاهی (مقدمه‌یِ ۲۰-۶)کارگاهِ موقتِ احداثِ ساختمان؛ کارگاهِ موقتِ ساختمانی/راهسازی؛ کارگاهِ دائمیِ صنعتی/موتورخانه
نهادِ نظارت بر تابلوهایِ ایمنیِ کارگاه‌هایِ صنعتی در پایانِ کارمهندسِ ناظر، طبقِ مبحثِ دوم
مشاورانِ الزامی برایِ گروهِ ۸ و مجتمع‌هایِ بزرگمشاورانِ HSE
علامت‌گذاریِ مکانِ خطرِ سقوط/اصابتِ اجسامنوارهایِ ممتدِ زرد-مشکی یا قرمز-سفید، زاویه‌یِ ۴۵ درجه
رنگِ توصیه‌شده برایِ نوارِ محدوده‌یِ کارگاهِ موقت در معابرترجیحاً سفید یا زرد
آیا تابلویِ ایمنی جایگزینِ سایرِ کنترل‌هایِ خطر است؟خیر؛ صرفاً مکمل است
چه زمانی نصبِ موقتِ علامت (به‌جایِ دائم) مجاز استوقتی کارگاه یا خطر خود موقت باشد
برو به آزمونِ همین فصل