مبحث ۲۲ — مراقبت و نگهداری از ساختمان‌ها
درسنامه — تأسیسات مکانیکی
خلاصه‌یِ بندهایِ ۲۲-۵، مستقیماً از متنِ رسمیِ مبحث.
کلیات
•تأسیساتِ مکانیکیِ ساختمان بر اساسِ ماهیتِ کاریِ خود در تأمینِ دائمیِ شرایطِ هوایِ داخل، همواره در حالِ کار است؛ این عملکردِ مداوم سببِ فرسودگیِ تدریجیِ دستگاه‌ها، رسوب‌گرفتنِ مخازن و لوله‌کشی‌ها، کثیف‌شدنِ فیلترها و در نهایت کاهشِ راندمانِ تأسیسات می‌شود.
•شرایطِ غیرقابلِ‌پیش‌بینیِ کاری به‌علتِ عواملِ خارجی (مانندِ کاهشِ ولتاژِ برق یا افزایشِ ناگهانیِ فشارِ کار) نیز می‌تواند باعثِ کارکردِ منقطع یا توقفِ تأسیسات شود؛ بنابراین بازرسی و مراقبتِ دائمی و تعمیراتِ دوره‌ای، از الزاماتِ کارکردِ مناسب و پایدارِ تأسیسات است.
تأسیساتِ هوارسانی، تعویض و تخلیه‌یِ هوا
•دهانه‌هایِ ورود و خروجِ هوا: باید سالانه دو بار بازرسی، تمیز و در صورتِ لزوم توری‌هایِ حفاظشان تعویض شود؛ دمپرهایِ دستی و موتوری باید کنترل و از صحتِ کارِ موتور اطمینان حاصل شود.
•صافی‌هایِ هوا: باید سالانه حداقل دو بار و ⚠️ در مواردِ حساس و محیط‌هایِ دارایِ هوایِ آلوده، هر ماه بازرسی شوند؛ صافی‌هایِ پاره تعویض و صافی‌هایِ معیوب تعمیر یا تعویض می‌شوند.
•پلنومِ هوا و کویل‌هایِ سرمایی/گرمایی: باید سالانه حداقل دو بار بازرسی و در صورتِ لزوم شسته و ضدعفونی شوند (کویل‌هایِ سرمایی محلِ مناسبی برایِ رشدِ قارچ و میکروب‌اند).
•فن (هواکش)، یاتاقان و تسمه‌یِ پروانه: باید سالانه حداقل دو بار بازرسی شود؛ کشیدگیِ تسمه و جهتِ چرخشِ فن باید کنترل شود (کشیدگیِ بیش از حد فرسودگیِ زودرس ایجاد می‌کند و شل‌بودن، هوادهی را کاهش می‌دهد).
•کانال‌کشی‌ها، دریچه‌هایِ توزیع و برگشتِ هوا: باید سالانه یک بار بازرسی و عدمِ نشتیِ هوا کنترل شود.
•تعویضِ هوا و هودهایِ آشپزخانه: هودهایِ آشپزخانه‌هایِ تجاری باید ⚠️ ماهانه یک بار بازرسی، تمیز و شسته شده و ظرفِ جمع‌آوریِ روغن تخلیه شود؛ صافی‌ها ماهانه شستشو و هرسال تعویض می‌شوند.
•دمپرهایِ ضدِ آتش: باید هر سال یک بار یا پس از آتش‌سوزی بازرسی شوند؛ فیوزهایِ سوخته تعویض و عملکردِ موتورِ دمپرهایِ موتوری کنترل می‌شود.
موتورخانه و معاینه‌یِ فنیِ آن
معاینه‌یِ فنیِ موتورخانه‌ها باید هر سال یک‌بار، با توجه به الزاماتِ مباحثِ مقرراتِ ملی و استانداردِ ملیِ ایران به شماره‌یِ ۱۲۰۰۰، توسطِ بازرس انجام شود.
•دیگِ آبِ گرم، دیگِ بخار و تجهیزاتِ مربوطه باید سالانه یک بار بازرسی شوند — شاملِ بازرسیِ مشعل، کنترل‌ها و نشانگرهایِ دما/فشار، تمیزکاریِ محفظه‌یِ احتراق، بازبینیِ دودکش و مقایسه‌یِ ترکیباتِ دودِ خروجی با مقادیرِ استاندارد، و آزمایشِ شیرِ قطعِ سریع و شیرِ اطمینان.
•آب‌گرم‌کن‌ها، مبدل‌ها و مخازنِ تحتِ فشار باید سالانه یک بار بازرسی شوند — شاملِ رسوب‌زدایی، تخلیه‌یِ آب برایِ رسوباتِ ته‌نشین‌شده، بازرسیِ نشانگرهایِ دما/فشار و آزمایشِ شیرهایِ اطمینان.
•منابعِ انبساط باید سالانه حداقل دو بار بازرسی شوند: در منابعِ باز، سلامتِ مخزن و شیرِ شناور کنترل می‌شود؛ در منابعِ بسته، بالشتک و فشارِ هوایِ داخل و فشارِ آب کنترل می‌شود.
دستگاه‌هایِ گرم‌کننده و خنک‌کننده‌یِ ویژه
•بخاری‌هایِ خانگی، شومینه و آب‌گرم‌کن، و کوره‌هایِ هوایِ گرم: باید سالانه یک بار به‌صورتِ کلی و ⚠️ در آغازِ فصلِ سرما بازرسی شوند — شاملِ بازبینیِ دودکش، بازرسیِ کنترل‌هایِ ایمنی (ترموستات‌ها، مراقبتِ شعله) و کنترلِ نشتِ گاز با محلولِ آب‌وصابون.
•بخاریِ برقی و گرم‌کننده‌یِ برقیِ سونا: باید سالانه یک بار بازرسی شوند — کنترلِ مدارِ الکتریکی (کلید، فیوز، ترموستات) و حریمِ ایمنیِ اطرافِ دستگاه.
•کولرهایِ گازی: در مناطقِ آب‌وهواییِ معتدل سالانه یک‌بار در شروعِ فصلِ گرما، و در مناطقِ گرم و مرطوب هر سه ماه یک‌بار، بازرسی و در صورتِ نیاز تنظیم یا تعمیر شوند.
کولرهایِ آبی: سالانه حداقل سه بار بازرسی می‌شوند — مرحله‌یِ اول در آغازِ فصلِ گرما و راه‌اندازی، مرحله‌یِ دوم حینِ بهره‌برداری، مرحله‌یِ سوم زمانِ استراحت و خاموشی؛ صفحاتِ پوشال باید دست‌کم هر دو سال یک‌بار تعویض شوند.
دودکش‌ها، سوختِ مایع، لوله‌کشی، تبرید و سایرِ تأسیسات
•دودکشِ دستگاه‌هایِ گرمایی: دست‌کم سالانه یک‌بار بازدید می‌شود — کنترلِ باز‌بودنِ مجرا، ضخامتِ ورق و پوششِ عایق، شکاف‌هایِ طولی، اتصالات و فواصلِ ایمنیِ اطرافِ دودکش.
•ذخیره‌سازی و لوله‌کشیِ سوختِ مایع (گازوئیل، مازوت): بازرسی دست‌کم سالی یک بار و ⚠️ قبل از شروعِ فصلِ سرما — شاملِ تخلیه‌یِ رسوباتِ تهِ مخزن و ضخامت‌سنجیِ بدنه؛ اگر کاهشِ ضخامتِ ورق پس از ده سالِ عمرِ کاری به کمتر از ۸۰٪ ضخامتِ اولیه برسد، باید تعویض شود. این الزامات شاملِ گازِ مایع نمی‌شود.
•لوله‌کشی: بازرسی دست‌کم سالی یک بار — کنترلِ لوله‌ها، اتصالات، شیرها، بست‌ها و پوششِ رنگ/عایق.
•تأسیساتِ تبرید: بازرسی دست‌کم سالی یک بار — شاملِ کمپرسورها، کندانسورها، نمونه‌گیریِ مبرد برایِ کنترلِ خلوص، و بازرسیِ آشکارسازها و نشت‌یابِ مبرد.
•سایرِ تأسیسات و تجهیزات (بندِ ۲۲-۵-۹): تجهیزاتی که در این فصل تأکید نشده‌اند، باید حداقل سالانه یک بار بازرسی شوند، مگر آن‌که سازنده دستورالعملِ خاصی پیشنهاد کرده باشد.
دوره‌یِ تناوبِ بازرسی (جدولِ ۲۲-۵-۱)
•طبقِ بندِ ۲۲-۵-۱۰، دوره‌یِ تناوبِ بازرسیِ بخش‌هایِ مختلفِ این فصل باید حداکثر برابر با زمان‌هایِ مندرج در جدولِ شماره‌یِ ۲۲-۵-۱ باشد (این اعداد سقفِ زمانی‌اند؛ زیربندهایِ داخلِ همین فصل ممکن است دوره‌هایِ کوتاه‌ترِ الزامی برایِ اجزایِ خاص تعیین کرده باشند، مثلِ صافیِ هوا در محیطِ آلوده که هرماهه است).
•بر اساسِ جدولِ ۲۲-۵-۱: تأسیساتِ هوارسانی/تعویض/تخلیه‌یِ هوا حداکثر هر دو سال یک‌بار؛ تعویضِ هوا و هودهایِ آشپزخانه سالانه یک‌بار؛ دمپرهایِ ضدِ آتش ماهانه یک‌بار.
•بقیه‌یِ ردیف‌هایِ جدول (معاینه‌یِ فنیِ موتورخانه، دیگِ آبِ گرم/بخار، آب‌گرم‌کن‌ها/مبدل‌ها، منابعِ انبساط، دستگاه‌هایِ گرم‌کننده/خنک‌کننده‌یِ ویژه، دودکش‌ها، ذخیره‌سازیِ سوختِ مایع، لوله‌کشی‌ها، تأسیساتِ تبرید) همگی حداکثر سالانه یک‌بار هستند.
جدولِ مرورِ سریع
مرجعِ معاینه‌یِ فنیِ موتورخانهاستانداردِ ملیِ ایران شماره‌یِ ۱۲۰۰۰، سالانه یک‌بار
تناوبِ بازرسیِ صافیِ هوا در محیطِ آلودههر ماه (به‌جایِ سالانه دو بار در حالتِ عادی)
تناوبِ بازرسیِ هودِ آشپزخانه‌یِ تجاریماهانه یک‌بار
تناوبِ بازرسیِ کولرِ آبیسالانه حداقل سه بار (شروع، حینِ بهره‌برداری، پایانِ فصل)
تعویضِ صفحاتِ پوشالِ کولرِ آبیدست‌کم هر دو سال یک‌بار
آستانه‌یِ تعویضِ مخزنِ سوختِ مایع بر اساسِ خوردگیکاهشِ ضخامتِ ورق به کمتر از ۸۰٪ ضخامتِ اولیه پس از ده سالِ عمرِ کاری
حداکثر دوره‌یِ تناوبِ بازرسیِ هوارسانی/تخلیه‌یِ هوا (جدولِ ۲۲-۵-۱)هر دو سال یک‌بار
حداکثر دوره‌یِ تناوبِ اکثرِ ردیف‌هایِ دیگرِ جدولِ ۲۲-۵-۱سالانه یک‌بار
برو به آزمونِ همین فصل