درسنامه — طبقه‌بندی معابر و ساختمان‌های مشمول خدمات مهندسی ترافیک

خلاصه‌یِ بندهایِ ۳-۱-۲۳، مستقیماً از متنِ رسمیِ مبحث.

پنج رده‌یِ عملکردیِ معابرِ درون‌شهری

•معابرِ به‌کاررفته در این مقررات به پنج دسته تقسیم می‌شوند: آزادراه، بزرگراه، شریانی، جمع‌وپخش‌کننده و محلی. ضوابطِ هر رده — از نظرِ عملکردِ جابه‌جایی/دسترسی و امکانِ دسترسیِ مستقیم به کاربری‌هایِ پیرامونی — در جدولِ ۲۳-۱-۱ ارائه شده است.

•آزادراه: ترافیکِ دوطرفه‌اش در تمامِ طول به‌طورِ فیزیکی کاملاً تفکیک شده، جریان بدونِ وقفه و فاقدِ تقاطعِ هم‌سطح است؛ نقشِ آن ارتباطِ بینِ شهرها یا مراکزِ عمده‌یِ شهری و حومه است.

•بزرگراه: ترافیکِ دوطرفه‌اش کاملاً تفکیک شده و جریان غیرمنقطع است؛ نقشِ آن برقراریِ ارتباط بینِ محدوده‌هایِ مهمِ شهر (مثلاً شمال با جنوب) و حومه است.

•شریانی: دسته‌ای از خیابان‌هایِ شهری که به‌دلیلِ ظرفیتِ جابه‌جاییِ زیاد، دسترسیِ تمامیِ کاربران را به انواعِ کاربری در مقیاسِ منطقه/شهر فراهم می‌کند. جمع‌وپخش‌کننده: ارتباط‌دهنده‌یِ محلاتِ کوچک به معابرِ شریانی، با جریانِ غیرمنقطع در مقیاسِ ناحیه. محلی: کاربری‌هایِ اطرافش عمدتاً مسکونی‌اند، جریانِ ترافیک در آن منقطع است و دسترسی را حداکثر در مقیاسِ محله فراهم می‌کند.

•معابر با عملکردِ ترکیبی نیز وجود دارند — که در بخشی نقشِ دسترسی و در بخشِ دیگر نقشِ جابه‌جاییِ بیشتری دارند؛ ردهٔ عملکردیِ مقطعِ معبرِ مشرف به ساختمان با توجه به کاربریِ ساختمان و معیارهایِ جدول تعیین می‌شود.

شاخص‌هایِ جدولِ ۲۳-۱-۱ (خلاصه)

•نقشِ جابه‌جایی/دسترسی: در آزادراه نقشِ جابه‌جایی بیش از ۹۰٪ و نقشِ دسترسی صفر است؛ در معابرِ محلی برعکس — نقشِ دسترسی بیش از ۹۰٪ و نقشِ جابه‌جایی کمتر از ۱۰٪.

•سرعتِ مجاز: در آزادراه ۸۰ تا ۱۰۰ کیلومتر بر ساعت، در بزرگراه ۶۰ تا ۹۰، در شریانی حداکثر ۵۰، در جمع‌کننده حداکثر ۴۰، و در محلی حداکثر ۳۰ کیلومتر بر ساعت.

•پارک و توقفِ حاشیه‌ای: در آزادراه و بزرگراه مطلقاً ممنوع؛ در شریانی فقط در برخی نقاطِ کندرو مجاز؛ در جمع‌کننده محدود؛ در محلی آزاد.

•تردّدِ دوچرخه: در آزادراه و بزرگراه مطلقاً ممنوع؛ در شریانی در سرعت‌هایِ بالایِ ۴۰ کیلومتر غیرمجاز؛ در جمع‌کننده و محلی مجاز. ورودِ عابرِ پیاده به حریمِ شبکه: در آزادراه/بزرگراه ممنوع؛ در شریانی/جمع‌کننده فقط برایِ سوار/پیاده‌شدن مجاز؛ در محلی مجاز.

•نوعِ تقاطع: در آزادراه غیرهم‌سطح (فاصله‌یِ تقاطع‌ها غیرمجاز، یعنی بدونِ تقاطعِ هم‌سطح)؛ در بزرگراه غیرهم‌سطح با حداقلِ فاصله‌یِ ۳۰۰۰ متر؛ در شریانی هم‌سطح با حداکثرِ فاصله‌یِ ۵۰۰ متر؛ در جمع‌کننده حداکثر ۴۰۰ متر؛ در محلی حداکثر ۳۰۰ متر.

ساختمان‌هایِ مشمولِ خدماتِ مهندسیِ ترافیک

•حوزه‌یِ استفاده از زمین بر اساسِ سلسله‌مراتبِ انواعِ فعالیتِ شهری، «کاربریِ ملک» نامیده می‌شود. طبقه‌بندیِ کاربری‌هایِ شهری در این مبحث بر اساسِ الگویِ طرحِ جامعِ شهری، مطابقِ جدولِ طبقه‌بندیِ کاربری‌ها انجام می‌شود.

•این جدول ۱۴ ردیفِ کاربری را فهرست می‌کند: مسکونی، تجاری، اداری، آموزشی، صنعتی، فرهنگی‌ومذهبی، بهداشتی‌درمانی، ورزشی، حمل‌ونقل، خدماتِ عمومی‌وشهری، رستوران‌ها‌وتالارها، تفریحی‌وگردشگری، مختلط و سایرِ کاربری‌ها.

•کاربریِ مختلط، ترکیبِ دو یا چند مورد از کاربری‌هایِ ردیف‌هایِ ۱ الی ۱۲ است. سایرِ کاربری‌ها، مواردی است که در هیچ‌یک از ۱۳ گروهِ دیگر قابلِ طبقه‌بندی نیست.

•دامنه‌یِ شمولِ خدماتِ مهندسیِ ترافیک (این‌که کدام ساختمان‌ها ملزم به تهیه‌یِ گزارشِ اثرسنجی‌اند) طیِ شیوه‌نامه‌ای جداگانه از سویِ معاونتِ مسکن و ساختمانِ وزارتِ راه و شهرسازی تعیین و ابلاغ می‌شود؛ معیارهایِ آن شاملِ گروه‌بندیِ ساختمان، نوعِ عملکرد، سطحِ خدمت، نوعِ معبرِ مجاور و نرخِ سفرسازی است.

جدولِ مرورِ سریع

تعدادِ رده‌هایِ عملکردیِ معابر۵ رده: آزادراه، بزرگراه، شریانی، جمع‌وپخش‌کننده، محلی

سرعتِ مجازِ آزادراه۸۰ تا ۱۰۰ کیلومتر بر ساعت

سرعتِ مجازِ معابرِ محلیحداکثر ۳۰ کیلومتر بر ساعت

پارک/توقفِ حاشیه‌ای در آزادراه و بزرگراهمطلقاً ممنوع

پارک/توقفِ حاشیه‌ای در معابرِ محلیآزاد

تردّدِ دوچرخه در آزادراه/بزرگراهمطلقاً ممنوع

حداقلِ فاصله‌یِ تقاطع‌ها در بزرگراهحداقل ۳۰۰۰ متر (غیرهم‌سطح)

تعدادِ ردیف‌هایِ جدولِ طبقه‌بندیِ کاربری‌ها۱۴ ردیف (شاملِ مختلط و سایرِ کاربری‌ها)

مرجعِ تعیینِ دامنه‌یِ شمولِ خدماتِ مهندسیِ ترافیکشیوه‌نامه‌یِ جداگانه از معاونتِ مسکن و ساختمان

برو به آزمونِ همین فصل