مطالعه و خودآزمونِ مباحث‹مبحث ۳ — حفاظتِ ساختمان‌ها در مقابلِ حریق‹راهِ خروج (۱): تعاریف، مقرراتِ کلی، بخش‌هایِ سه‌گانه‹درسنامه
مبحث ۳ — حفاظتِ ساختمان‌ها در مقابلِ حریق
درسنامه — راهِ خروج (۱): تعاریف، مقرراتِ کلی، بخش‌هایِ سه‌گانه
خلاصه‌یِ بندهایِ ۱-۶-۳ تا ۳-۶-۳، مستقیماً از متنِ رسمیِ مبحث.
مقرراتِ کلیِ راهِ خروج
•راهِ خروج از سه بخشِ مجزا تشکیل می‌شود: دسترسِ خروج، خروج، تخلیه‌یِ خروج؛ باید همیشه بدونِ مانع، از قبل مشخص/علامت‌گذاری‌شده، و طوری طراحی شود که ایمنیِ جان به یک وسیله‌یِ تنها وابسته نباشد.
نکته‌یِ کلیدی: هرگونه قفل یا وسیله‌یِ سدکننده‌یِ مسیرِ خروج ممنوع است، مگر در زندان/بازپروری/بهداشتِ روانی — و آن‌جا هم فقط اگر مراقب همیشه حاضر باشد یا تدبیرِ مؤثرِ دیگری برایِ خروجِ اضطراری وجود داشته باشد.
نکته‌یِ کلیدی: آسانسور، پله‌برقی و پیاده‌روِ متحرک هرگز جزوِ راهِ خروجِ الزامی حساب نمی‌شوند؛ در آتش‌سوزی آسانسورها به یک طبقه‌یِ ازپیش‌تعیین‌شده (معمولاً همکف) فراخوان می‌شوند و کابینشان نباید مصالحِ قابلِ‌اشتعال داشته باشد؛ آسانسور نباید در یک شفتِ مشترک با پلکانِ خروج باشد.
•ارتفاعِ سقفِ راهِ خروج در هیچ نقطه‌ای نباید کمتر از ۲٫۱ متر باشد؛ برآمدگی‌هایِ زیرِ سقف تا حداقلِ سرگیرِ عمومیِ ۲۰۰ سانتی‌متر مجازند (وسیله‌یِ کنترلِ حرکتِ در نباید سرگیر را به کمتر از ۱۹۵ سانتی‌متر برساند)، و بین ۷۰ تا ۲۰۰ سانتی‌متر از کف، هیچ پیش‌آمدگیِ افقیِ بیش از ۱۰ سانتی‌متر مجاز نیست.
•اگر تغییرِ ترازِ کف کمتر از ۳۰ سانتی‌متر باشد، باید سطحِ شیب‌دار به کار رود؛ اگر شیب از ۵٪ (۱ به ۲۰) بیشتر شود، باید شیب‌راهِ استاندارد ساخته شود، نه سطحِ شیب‌دارِ ساده.
دسترسِ خروج — طولِ مسیرِ پیمایش (جدولِ ۳-۶-۳-۲-۱)
نکته‌یِ کلیدی: الگویِ کلیِ جدول — برایِ اغلبِ تصرف‌ها (آموزشی، تجمعی، حرفه‌ای/اداری، کسبی، مسکونی، انباریِ ن-۱، صنعتیِ ص-۱)، حداکثرِ مسیرِ پیمایش بدونِ شبکه‌یِ بارنده ۶۰ متر و با بارنده ۷۵ متر است؛ برایِ صنعتی/انباریِ کم‌خطر (ص-۲، ن-۲) و متفرقه (ف)، این عدد ۹۰ و ۱۲۰ متر است؛ برایِ تصرفِ مخاطره‌آمیز (خ)، بدونِ بارنده اصلاً مجاز نیست و با بارنده فقط ۲۳ متر.
•طولِ بن‌بستِ مجاز عموماً ۶ متر بدونِ بارنده و ۱۵ متر با بارنده است (استثنا: م-۲/م-۳ بدونِ بارنده ۱۰ متر؛ خ بدونِ بارنده اصلاً مجاز نیست). طولِ «مسیرِ مشترکِ پیمایش» عموماً ۲۳ متر بدونِ بارنده و ۳۰ متر با بارنده (م-۲/م-۳ با بارنده تا ۳۸ متر).
•طولِ مسیرِ پیمایش از فاصله‌یِ ۳۰ سانتی‌متری دورترین نقطه‌یِ هر فضا تا وسطِ درِ «خروج» اندازه‌گیری می‌شود، رویِ محورِ مرکزیِ مسیرِ معمولِ عبور (رویِ پله‌ها، از خطِ دماغه).
کریدورها
نکته‌یِ کلیدی: مقاومتِ کریدور در برابرِ آتش (جدولِ ۳-۶-۳-۲-۴) به بارِ تصرف بستگی دارد — عمومان با بارِ تصرفِ بیش از ۳۰ نفر یک ساعت لازم است (گروهِ م با بیش از ۲۰ نفر)؛ گروهِ (خ) بدونِ بارنده اصلاً مجاز نیست و با بارنده ۱ ساعت؛ د-۱/د-۳ بدونِ بارنده مجاز نیست، با بارنده ۱ ساعت؛ گروهِ م با بارنده فقط نیم‌ساعت کافی است.
•عرضِ کریدورِ عمومی حداقل ۱۱۰ سانتی‌متر است؛ استثناها: کریدورِ تأسیساتیِ صرف ۶۰ سانتی‌متر، بارِ تصرفِ ۸۰ نفر یا کمتر و داخلِ واحدِ مسکونی ۹۰ سانتی‌متر، گروهِ آ با ظرفیتِ ۱۰۰ نفر یا بیشتر ۲۴۰ سانتی‌متر، بخشِ جراحیِ گروهِ د ۱۸۰ سانتی‌متر، و د-۲ با جابه‌جاییِ تخت ۲۳۵ سانتی‌متر.
خروج — دوربندی و بازشوها
نکته‌یِ کلیدی: دوربندِ خروجِ قائمِ مرتبط‌کننده‌یِ چهار طبقه یا بیشتر (یا هر پلکانِ تصرفِ مخاطره‌آمیز) باید غیرقابلِ‌سوختن با حداقل ۲ ساعت مقاومت باشد؛ کمتر از چهار طبقه، حداقل ۱ ساعت کافی است.
•دوربندی در چند حالت الزامی نیست: بارِ تصرفِ کمتر از ۱۰ نفر با فقط یک طبقه بالایِ تخلیه (به‌جز خ و د)، خروجِ گروهِ ت-۵ (کاملاً بازِ به بیرون)، پلکانِ داخلِ واحدِ مسکونیِ تکی یا واحدِ خوابِ م-۱/م-۲، پلکانِ پارکینگِ بازِ اختصاصی، و حداکثر ۵۰٪ از پلکان‌هایِ مرتبط‌کننده‌یِ دو طبقه‌یِ متوالی (به‌جز خ و د) با دو خروجِ مستقل از هر دو طبقه.
•بازشویِ دوربندِ خروج باید به حداقلِ لازم محدود و با درِ خودبسته‌شو یا خودکاربسته‌شو محافظت شود؛ منافذِ عبوریِ مجاز فقط برایِ کانالِ هوایِ فشارِ مثبت، لوله‌یِ آتش‌نشانی و برقِ ویژه‌یِ همان فضا (به یک جعبه‌یِ فولادیِ حداکثر ۰٫۰۱ مترمربع ختم شود)؛ بینِ دو دوربندِ مجاور هرگز نباید بازشو باشد.
تعدادِ خروج و خروجِ افقی
نکته‌یِ کلیدی: حداقلِ تعدادِ خروجِ هر طبقه بر اساسِ بارِ تصرفِ همان طبقه — ۱ تا ۵۰۰ نفر: ۲ خروج | ۵۰۱ تا ۱۰۰۰ نفر: ۳ خروج | بیش از ۱۰۰۰ نفر: ۴ خروج.
•استثنایِ تک‌خروجی (جدولِ ۳-۶-۳-۳-۱۸): مثلاً گروه‌هایِ آ/ت/ح/ص/ک/ف تا ۲ طبقه با حداکثر ۵۰ نفر و ۲۳ متر مسیر؛ گروهِ خ فقط ۱ طبقه با حداکثر ۳ نفر و ۷٫۵ متر مسیر؛ گروهِ ح تا ۴ طبقه با حداکثر ۳۰ نفر و ۲۳ متر.
•خروجِ افقی (عبور به مکانِ هم‌ترازِ امن در همان یا ساختمانِ دیگر): می‌تواند جایگزینِ بخشی از راهِ خروج باشد، مشروط به اینکه ظرفیتِ باقیِ راه‌هایِ دیگر (پلکان/شیب‌راه/درِ بیرونی) کمتر از ۵۰٪ کلِ ظرفیتِ لازم نشود (د-۲: تا دوسوم، د-۳: تا ۱۰۰٪ با ۰٫۶ مترمربع فضا به‌ازایِ هر نفرِ حوزه‌یِ مجاور).
•دو طرفِ خروجِ افقی باید با دیوارِ مانعِ آتشِ حداقل ۲ ساعته (بازشو خودبسته‌شو/خودکاربسته‌شویِ متصل به کاشفِ دود) از هم جدا شوند، از یک دیوارِ خارجی تا دیوارِ خارجیِ دیگر پیوسته باشند، و اختلافِ‌ترازِ دو طرف فقط با شیب‌راه (نه پله) پر شود. فضایِ پناه‌گرفتنِ آن باید ۰٫۲۸ مترمربع به ازایِ هر متصرف باشد (د-۳: ۰٫۶ | د-۲ با کمکِ راه‌رفتن: ۱٫۵ | د-۲ با تخت: ۳ مترمربع).
تخلیه‌یِ خروج
•هر خروج باید مستقیماً به بیرونِ ساختمان و در ترازِ زمین تخلیه شود و هرگز دوباره وارد ساختمان نشود.
نکته‌یِ کلیدی: استثنایِ بزرگ — به‌جز تصرفِ د-۳، حداکثر ۵۰٪ از تعداد/ظرفیتِ دوربندهایِ خروج می‌توانند از ترازِ تخلیه به داخلِ ساختمان راه یابند، مشروط به اینکه کفِ ترازِ تخلیه با مقاومتِ هم‌ارزِ دوربند از فضاهایِ زیرین جدا و کلِ مسیر با شبکه‌یِ بارنده محافظت شود.
•پهنایِ حیاط/صحنِ خروج باید طبقِ بخشِ ۶-۳ تعیین شود ولی هرگز کمتر از ۱۱۰ سانتی‌متر (گروهِ ف: حداقل ۹۰ سانتی‌متر) نباشد؛ تا ارتفاعِ ۲۱۰ سانتی‌متر در این پهنا هیچ مانعی مجاز نیست.
جدولِ مرورِ سریع
سه بخشِ راهِ خروجدسترسِ خروج ← خروج ← تخلیه‌یِ خروج
حداقلِ ارتفاعِ سقفِ راهِ خروج۲٫۱ متر (سرگیرِ برآمدگی: حداقل ۲۰۰ سانتی‌متر)
مسیرِ پیمایشِ عمومی، بدونِ/با بارنده۶۰ متر / ۷۵ متر
مسیرِ پیمایشِ ص-۲/ن-۲/ف۹۰ متر / ۱۲۰ متر
مسیرِ پیمایشِ تصرفِ مخاطره‌آمیز (خ)بدونِ بارنده مجاز نیست | با بارنده ۲۳ متر
عرضِ حداقلِ کریدورِ عمومی۱۱۰ سانتی‌متر
مقاومتِ دوربندِ خروجِ قائم۴ طبقه یا بیشتر: ۲ ساعت | کمتر: ۱ ساعت
حداقلِ تعدادِ خروج بر اساسِ بارِ تصرف۱-۵۰۰: ۲ | ۵۰۱-۱۰۰۰: ۳ | بیش از ۱۰۰۰: ۴
سقفِ جایگزینیِ خروجِ افقیراه‌هایِ دیگر نباید کمتر از ۵۰٪ کلِ ظرفیت شوند
مساحتِ فضایِ پناه‌گرفتن۰٫۲۸ مترمربع به ازایِ هر نفر (د-۲ با تخت: ۳ مترمربع)
برو به آزمونِ همین فصل