مطالعه و خودآزمونِ مباحث‹مبحث ۴ — الزاماتِ عمومیِ ساختمان‌ها‹الزاماتِ عمومیِ نورگیری و تهویه‹درسنامه
مبحث ۴ — الزاماتِ عمومیِ ساختمان‌ها
درسنامه — الزاماتِ عمومیِ نورگیری و تهویه
خلاصه‌یِ بندهایِ ۶-۴، مستقیماً از متنِ رسمیِ مبحث.
اصلِ کلیِ نورگیریِ طبیعی
نکته‌یِ کلیدی: هر فضایی که الزاماً به نورِ طبیعی نیاز دارد، باید حداقل یک یا چند در/پنجره‌یِ شیشه‌ای یا سطحِ‌نورگذرِ مشابه داشته باشد که مستقیماً رو به معبرِ عمومی یا فضایِ باز قرار گیرد (با رعایتِ ضوابطِ شهرسازی).
اصولِ کلیِ تهویه
•تمامِ فضاهایِ موردِاستفاده‌یِ اشخاص باید به‌طورِ طبیعی یا مکانیکی تعویضِ‌هوا شوند. ⚠️ نکته‌یِ کلیدی: استفاده از تعویضِ‌هوایِ‌مکانیکی به‌جایِ طبیعی، فقط در فضاهایی مجاز است که تهویه‌شان لازم بوده، اما ملزم به تهویه‌یِ‌طبیعی نشده‌اند — یعنی مکانیکی نمی‌تواند جایگزینِ فضایی شود که صریحاً نیازمندِ تهویه‌یِ‌طبیعی است.
•اگر مکانیکی استفاده شود، باید با روش‌هایِ متعارفِ مهندسی و طبقِ مبحثِ چهاردهم (مقدارِ‌هوا، هواکش، کانال، فیلتر) باشد. ⚠️ نکته‌یِ کلیدی: در سیستم‌هایِ گرمایش/سرمایش، هوایِ‌برگشتِ یک واحدِ‌تصرف نباید از چرخه‌یِ‌برگشتِ‌هوایِ واحدِ‌تصرفِ دیگری تأمین شود (مگر مقرراتِ اختصاصیِ تصرف خلافش را بگوید).
•فضاهایی که مقرراتِ خاصی ندارند ولی امکانِ گردوغبار/دود/گاز/بخار در آن‌ها هست، باید به‌طورِ مجزا و طبقِ مباحثِ سوم و چهاردهم تهویه شوند تا خطرِ سلامتی، حریق یا انفجار پیش نیاید.
کلیاتِ جدولِ ۴-۶ و شیشه‌یِ جایگزین
•حداقل سطوحِ نورگذر و بازشوهایِ الزامی برایِ فضاهایِ مختلف، طبقِ جدولِ ۴-۶ محاسبه می‌شود؛ همین جدول حداقل اندازه‌هایِ الزامیِ فضاها را هم دربردارد (بسیاری از این اعداد در فصل‌هایِ پیشین، برایِ همان فضایِ خاص، به‌تفصیل آمد).
نکته‌یِ کلیدی: اگر از شیشه‌یِ‌مات، آجرِشیشه‌ای یا پلاستیکِ با ضریبِ‌نورگذرِ کمترِ از شیشه‌یِ‌شفاف استفاده شود، باید سطحی که نورِ معادل را تأمین کند، جایگزین شود (یعنی سطحش باید بزرگ‌تر شود تا همان مقدارِ نور را برساند).
•تعیینِ دقیقِ این سطوح، با توجه به نوعِ تصرف، ویژگی‌هایِ مکانی/جغرافیایی/اقلیمی و الزاماتِ ایمنی، باید طبقِ روش‌هایِ مندرج در مباحثِ سوم، چهاردهم، هجدهم و نوزدهم انجام شود.
جدولِ ۴-۶ — یادآوریِ فضایِ اقامت، اشتغال و آشپزخانه
•طبقِ جدول: فضایِ اقامتِ اصلیِ واحدِ مسکونی → نسبتِ تهویه ۱:۱۶، نورگذر ۱:۸ (چند‌دیواره/فاصله‌یِ کم) یا ۱:۷ (تک‌دیواره/فاصله>۴٫۵م)، ارتفاعِ حداقل ۲٫۶۰ متر، سطحِ حداقل ۱۲ مترمربع، عرضِ حداقل ۲٫۷۰ متر. فضایِ اقامتِ دیگر → همان نسبت‌ها، ارتفاعِ حداقل ۲٫۴۰ متر، سطحِ حداقل ۶٫۵ مترمربع، عرضِ حداقل ۲٫۱۵ متر.
•آشپزخانه‌یِ مسکونی → نسبتِ تهویه/نورگذر ۱:۱۶ و ۱:۸، ارتفاعِ حداقل ۲٫۴۰ متر، سطحِ حداقل ۵٫۵ مترمربع، عرضِ حداقل ۱٫۸۰ متر. اتاقِ اقامت+پخت+غذا → سطحِ حداقل ۲۰ مترمربع، عرضِ حداقل ۳ متر (مطابقِ آنچه در فصلِ ۶ گذشت).
جدولِ ۴-۶ — راهرو، راه‌پله، زیرزمین و توقفگاه
نکته‌یِ کلیدی: طبقِ جدول، حداقل سطحِ‌بازشویِ‌تهویه‌یِ راهروهایِ عمومی و دسترسی‌هایِ خروج ۰٫۹۰ مترمربع است (این عددِ تهویه، جدا از عددِ نورگذرِ ۱٫۸۰ مترمربعی است که در فصلِ ۵ گذشت). راه‌پله‌ها هم نسبتِ تهویه‌یِ ۱:۱۶ و نورگذرِ ۱:۸ دارند.
نکته‌یِ کلیدی: نسبتِ سطحِ‌نورگذرِ زیرزمین‌ها (پنجره در یک دیوار، فاصله‌یِ بیش از ۴٫۵ متر) ۱:۲۵ است — و نسبتِ‌تهویه‌اش «بسته به نوعِ استفاده» تعیین می‌شود. توقفگاهِ سواره‌یِ کوچک: تهویه ۱:۲۵، نورگذر ۱:۲۰، ارتفاعِ حداقل ۲٫۲۰ متر. توقفگاهِ متوسط‌وبزرگ: تهویه ۱:۲۵، نورگذر ۱:۸، ارتفاعِ حداقل ۲٫۴۰ متر.
جدولِ ۴-۶ — کلاسِ درس و فضاهایِ جمعی
نکته‌یِ کلیدی: کلاس‌هایِ درسِ تا متوسطه (بالایِ ۲۰ نفر) نسبتِ‌تهویه‌یِ ۱:۱۲ و نسبتِ‌نورگذرِ ۱:۵ دارند — هر دو نسبت به‌مراتب سخت‌گیرانه‌تر از فضایِ اقامتِ معمولی (۱:۱۶ و ۱:۸)؛ ارتفاعِ حداقلشان هم ۳٫۰۰ متر است.
نکته‌یِ کلیدی: فضاهایِ جمعی (بالایِ ۲۰ نفر) هم حداقل ارتفاعِ ۳٫۰۰ متر دارند؛ نسبتِ‌تهویه‌شان «بسته به نوعِ استفاده» و نسبتِ‌نورگذرشان ۱:۸ است.
جدولِ ۴-۶ — فضایِ اشتغالِ صنعتی، فروشگاه و محفظه‌یِ آفتاب‌گیر
نکته‌یِ کلیدی: فضایِ اشتغالِ صنعتی نسبتِ‌تهویه‌یِ ۱:۱۲ دارد (سخت‌گیرانه‌تر از فضایِ اشتغالِ اداری/تجاریِ معمولی که ۱:۱۶ است)؛ نورگذرش تابعِ مقرراتِ خاصِ نوعِ کار است. فروشگاه‌ها: نورگذرِ ۱:۸، ارتفاعِ حداقل ۲٫۴۰ متر؛ تهویه بسته‌به‌اندازه‌ونوعِ‌استفاده تعیین می‌شود.
نکته‌یِ کلیدی: فضاهایِ نورگیر از محفظه‌یِ آفتاب‌گیر، نسبتِ سطحِ‌شیشه به سطحِ‌کف ۱:۴ دارند — که تقریباً دوبرابرِ سخت‌گیرانه‌ترِ نسبتِ عادیِ ۱:۸ است (چون نورِ عبوری از محفظه، پیش از رسیدن به فضایِ اصلی، تضعیف می‌شود).
جدولِ مرورِ سریع
اصلِ نورگیریِ الزامیدر/پنجره‌یِ‌شیشه‌ای مستقیم رو به معبر/فضایِ باز
قاعده‌یِ شیشه‌یِ‌مات/جایگزینسطحِ معادلِ نورِ شیشه‌یِ‌شفاف باید جایگزین شود
ارتفاعِ حداقلِ کلاسِ‌درس (>۲۰نفر)۳٫۰۰ متر | تهویه ۱:۱۲ | نورگذر ۱:۵
ارتفاعِ حداقلِ فضایِ‌جمعی (>۲۰نفر)۳٫۰۰ متر
سطحِ‌بازشویِ‌تهویه‌یِ راهرو (جدول)۰٫۹۰ مترمربع
نورگذرِ زیرزمین (پنجره‌یِ تک‌دیواره)۱:۲۵
تهویه‌یِ فضایِ‌اشتغالِ صنعتی۱:۱۲
نورگذرِ فضایِ نورگیر از محفظه‌یِ‌آفتاب‌گیر۱:۴
برو به آزمونِ همین فصل