مطالعه و خودآزمونِ مباحث‹مبحث ۴ — الزاماتِ عمومیِ ساختمان‌ها‹فضاهایِ نیمه‌باز، باز و واسطِ نورگیری‹درسنامه
مبحث ۴ — الزاماتِ عمومیِ ساختمان‌ها
درسنامه — فضاهایِ نیمه‌باز، باز و واسطِ نورگیری
خلاصه‌یِ بندهایِ ۷،۸،۹-۵-۴، مستقیماً از متنِ رسمیِ مبحث.
الزاماتِ کلیِ فضاهایِ نیمه‌باز، بالکن و بالکنِ کم‌عرض
•فضاهایِ نیمه‌باز باید با این قسمت و مقرراتِ اختصاصیِ هر تصرف منطبق باشند. جمع‌آوری و هدایتِ آب‌بارانوبرف (با شیب‌بندی و کف‌شو/ناودان) الزامی است؛ تخلیه‌یِ این آب‌ها به سطحِ معابرِ عمومی مجاز نیست.
نکته‌یِ کلیدی: اگر کفِ فضایِ نیمه‌باز در ارتفاعِ بیش از ۰٫۷۰ متر از ترازِ زمین/فضایِ بازِ مجاور باشد، تعبیه‌یِ جان‌پناه به ارتفاعِ حداقل ۱٫۱۰ متر الزامی است. تبدیلِ ایوان/بالکن به محفظه‌یِ‌آفتاب‌گیر فقط با مجوزِ شهرداری مجاز است.
•حداکثر پیش‌آمدگیِ بالکن طبقِ الزاماتِ بندِ ۴-۴-۵ تعیین می‌شود (فصلِ ۴). ⚠️ نکته‌یِ کلیدی: بالکنِ کم‌عرض معمولاً برایِ کاهشِ خطر در سوانح استفاده می‌شود — به‌عنوانِ مسیرِ خروج از بازشویِ امدادرسانی در جوارِ معبرِ شهری یا حیاطِ ساختمان.
ایوان
نکته‌یِ کلیدی: اگر نورگیریِ یک فضا از طریقِ پنجره‌یِ واقع در ایوان باشد، سطحِ بازِ نمایِ ایوان (مقابلِ پنجره، در هر طبقه) نباید کمترِ از یک‌چهارمِ سطحِ کفِ سرپوشیده به‌علاوه‌یِ دوبرابرِ سطحِ نورگذرِ الزامیِ فضایِ سکونتِ مجاور باشد.
نکته‌یِ کلیدی: عرض (عمق) ایوان نباید بیش از دوبرابرِ طول (نمایِ) آن باشد — این تناسب مانع از ساختِ ایوانِ بیش‌ازحد عمیق و کم‌نورگذر می‌شود.
الزاماتِ کلیِ فضاهایِ باز و حیاط‌ها
•کفِ همه‌یِ فضاهایِ باز باید شیب‌بندیِ مناسب و سیستمِ دفعِ‌آبِ‌سطحی داشته باشد. ⚠️ نکته‌یِ کلیدی: فضایِ بازِ مجاورِ معبرِ عمومی باید با دیوار، نرده یا حصارِ فضایِ‌سبز از معبر جدا شود؛ دیوارهایِ جانبیِ حیاط‌هایِ درمعرضِ‌دید باید ایمن، بهداشتی و بادوام نماسازی شوند.
•در ساختمان‌هایِ دارایِ بیش از یک واحدِ تصرف، دسترسی به حیاطِ بیرونی باید برایِ همه‌یِ ساکنان، به‌صورتِ راهرو یا پلکانِ مستقل از واحدها، فراهم باشد.
حیاطِ خلوت و پاسیو — اندازه‌هایِ پایه
•در ساختمان‌هایِ گروهِ ۴ و ۶، اگر حیاطِ‌خلوت به معبرِ اصلی راه نداشته باشد و جایگاهِ‌امدادرسانیِ تصرف‌ها در آن باشد، دسترسیِ مستقل طبقِ بندِ ۴-۹-۱۲-۸ الزامی است. مسقف‌کردنِ پاسیو با مصالحِ شفاف نیازمندِ بازشویِ کافی برایِ تهویه است. اگر طبقاتِ زیرین (زیرزمین/همکف) توقفگاه باشد، پاسیوهایِ نورگیرِ اقامت/اشتغال نباید تا فضایِ توقفگاه ادامه یابند (مگر کاملاً دوربندی شوند).
نکته‌یِ کلیدی: در ساختمان‌هایِ گروهِ ۱ تا ۵، حیاطِ‌خلوت/پاسیویِ نورگیرِ فضایِ اقامت/اشتغال باید حداقل ۱۲ مترمربع مساحت با حداقل ۳ متر عرض داشته باشد؛ اگر فقط برایِ نورگیریِ آشپزخانه یا انبار باشد، حداقل ۶ مترمربع با حداقل ۲ متر عرض کافی است.
حیاطِ خلوت و پاسیو — قواعدِ درصدی و فاصله
نکته‌یِ کلیدی: در زمین‌هایِ گروهِ ۱ تا ۵ با مساحتِ کمترِ از ۲۰۰ مترمربع، مساحتِ‌الزامیِ حیاطِ‌خلوت/پاسیو، حداقل ۶٪ مساحتِ زمین برایِ نورگیریِ اقامت/اشتغال، و حداقل ۳٪ برایِ نورگیریِ آشپزخانه است. عرضِ‌الزامی هم بر اساسِ مساحتِ زمین فرق دارد: زمینِ ۲۰۰ مترمربع و بزرگ‌تر → حداقل ۳ متر عرض؛ زمینِ کوچک‌تر → حداقل ۲ متر.
نکته‌یِ کلیدی: اگر فضاهایی از دو تصرفِ مستقل از یک حیاطِ‌خلوت/پاسیو نور و هوا بگیرند، فاصله‌یِ دیوارهایِ پنجره‌هایِ مقابلِ آن‌ها نباید در هیچ شرایطی کمترِ از ۳ متر باشد. در ساختمان‌هایِ گروهِ ۶ و ۷، اندازه‌یِ پاسیو با افزایشِ طبقات باید متناسب افزایش یابد؛ در گروهِ ۸ تابعِ مقرراتِ خاصِ بلندمرتبه است.
گودالِ‌باغچه
نکته‌یِ کلیدی: گودالِ‌باغچه‌ای که برایِ تأمینِ نور/تهویه‌یِ فضایِ سکونت/اشتغال در زیرزمین استفاده می‌شود، باید حداقل ۲۰ مترمربع مساحت و حداقل ۴٫۵ متر عرض داشته باشد. برایِ سایرِ فضاها، ابعادش باید طبقِ نیازِ همان فضا و مقرراتِ پاسیو/حیاطِ‌خلوت تعیین شود.
•معیارِ تشخیص: همه‌یِ نقاطِ کفِ گودالِ‌باغچه باید، توسطِ مخروطِ فرضیِ زاویه‌یِ‌رأسِ ۴۵ درجه، مستقیماً از گشودگیِ آسمان برخوردار باشند. ⚠️ نکته‌یِ کلیدی: مسقف‌کردنِ گودالِ‌باغچه در هیچ شرایطی مجاز نیست؛ کفش باید تمهیداتِ دفعِ‌نزولات و دسترسیِ نظافت داشته باشد.
مجرایِ‌خارجیِ نور و هوا و محفظه‌یِ آفتاب‌گیر
•فضاها/عناصرِ واسطِ نورگیری باید دسترسیِ نظافت داشته و بدنه‌شان با مصالحِ مقاوم در برابرِ شرایطِ بیرونی پوشیده شود. ⚠️ نکته‌یِ کلیدی: مجرایِ‌خارجیِ‌نورهوا فقط برایِ همان هدف مجاز است (نه مقصدِ دیگر)، و باید حداقل ۱٫۵۰ متر عرض داشته باشد؛ در محاسبه‌یِ سطحِ‌نورگیر، فقط ارتفاعِ ۰٫۹۰ متر از سطحِ‌نورگذر/بازشو در زیرِ ترازِ زمین به‌حساب می‌آید. اگر عبورِ افراد/وسایلِ‌نقلیه ممکن باشد، سطحِ‌فوقانی باید هم‌سطحِ زمین و با شبکه‌یِ‌فلزیِ‌مستحکم محافظت شود.
نکته‌یِ کلیدی — محفظه‌یِ آفتاب‌گیر: حداقل ۶۰٪ سطحِ داخلیِ دیوارهایش باید شیشه‌یِ شفاف باشد؛ حداقل ۵۰٪ سطحِ‌شیشه هم باید بازشو باشد. سطحِ‌شیشه‌یِ محفظه نباید از یک‌چهارمِ سطحِ کفِ محفظه به‌علاوه‌یِ دوبرابرِ سطحِ‌نورگذرِ الزامیِ فضایِ‌متصل کمتر باشد.
نکته‌یِ کلیدی: پنجره‌یِ فضایِ بهداشتی و آشپزخانه نباید به محفظه‌یِ آفتاب‌گیر باز شود؛ نصبِ تأسیساتِ گرمایشی/سرمایشیِ سوخت‌دار در آن ممنوع است (مگر با هوایِ‌تازه‌یِ مستقیم و دودکشِ استاندارد). نور/تهویه‌یِ محفظه هم نباید از فضایِ سرپوشیده‌یِ دیگری تأمین شود.
جدولِ مرورِ سریع
آستانه‌یِ الزامِ جان‌پناهِ فضایِ نیمه‌بازارتفاعِ کف > ۰٫۷۰ متر → جان‌پناهِ حداقل ۱٫۱۰ متر
فرمولِ نورگیریِ ایوانسطحِ‌بازِنما ≥ ¼ کفِ‌سرپوشیده + ۲× نورگذرِ‌الزامی
نسبتِ عمق/طولِ ایوانعمق ≤ ۲ × طول (نما)
حیاطِ‌خلوت/پاسیو، گروه۱-۵ (اقامت/اشتغال)حداقل ۱۲م² با ۳م عرض
حیاطِ‌خلوت/پاسیو، گروه۱-۵ (فقط آشپزخانه/انبار)حداقل ۶م² با ۲م عرض
درصدِ‌الزامی در زمینِ<۲۰۰م²۶٪ (اقامت/اشتغال) | ۳٪ (آشپزخانه)
حداقل اندازه‌یِ گودالِ‌باغچه۲۰ مترمربع با ۴٫۵ متر عرض
محفظه‌یِ آفتاب‌گیردیوارها ≥۶۰٪ شیشه | ≥۵۰٪ از شیشه بازشو
برو به آزمونِ همین فصل