مبحث ۴ — الزاماتِ عمومیِ ساختمان‌ها
درسنامه — توقفگاهِ خودرو
خلاصه‌یِ بندهایِ ۱۰-۵-۴، مستقیماً از متنِ رسمیِ مبحث.
الزاماتِ کلیِ رفت‌وآمد در توقفگاه
•تعدادِ الزامیِ محلِ‌توقف، در طرح‌هایِ توسعه و عمرانِ شهریِ مصوب تعیین می‌شود. ورود/خروجِ توقفگاه نباید از فضایی با تصرفِ دیگر باشد؛ دود/بو/سروصدایِ آن نباید مزاحمِ آسایشِ ساختمان و اطراف باشد.
•به‌شرطِ عدمِ‌ایجادِ مزاحمت برایِ خودروهایِ دیگر، پیش‌بینیِ فقط دو واحدِ توقف پشتِ‌سرهم بلامانع است. توقفِ خودروها نباید مانعِ بازشدنِ درها، استفاده از انبار/تأسیسات یا دسترسی به راهروها/آسانسورها شود. ⚠️ نکته‌یِ کلیدی: هرگونه تعمیر یا تعویضِ قطعاتِ اصلیِ خودرو در محلِ توقفگاه‌ها ممنوع است.
معلولین و تأسیساتِ رفاهی در توقفگاه
نکته‌یِ کلیدی: در توقفگاه‌هایِ بزرگ، برایِ تفکیکِ عبورِ سواره‌وپیاده، گذرگاهِ عابران باید حداقل ۰٫۶۰ متر عرض داشته باشد و با تغییرِ رنگ یا افزایشِ ارتفاعِ کف از معبرِ سواره متمایز شود.
نکته‌یِ کلیدی: تعدادِ فضایِ توقفِ ویژه‌یِ معلولین، به‌ازایِ هر ۲۵ محلِ‌توقفِ خودرویِ سواری، یک عدد الزامی است (بیشتر از آن طبقِ ضوابطِ معلولینِ جسمی-حرکتی). پیش‌بینیِ سرویسِ بهداشتی در توقفگاه‌هایِ عمومی، و کف‌شو در توقفگاه‌هایِ متوسط‌وبزرگ، الزامی است؛ در متوسط‌وبزرگ باید از علائمِ هشداردهنده و انتظامی هم استفاده شود.
ابعادِ محلِ توقف و شعاعِ چرخش
نکته‌یِ کلیدی: شعاعِ درونیِ مسیرِ چرخشِ خودرو در توقفگاه‌ها نباید کمترِ از ۵٫۰۰ متر باشد؛ فضایِ گردشِ ۹۰ درجه‌یِ خودرو حداقل ۵٫۰۰ × ۵٫۰۰ متر است.
نکته‌یِ کلیدی: ابعادِ توقفِ دو خودرویِ کنارِهم، هرکدام ۲٫۵۰ × ۵٫۰۰ متر است؛ پشتِ‌سرهم، هرکدام ۲٫۵۰ × ۶٫۰۰ متر. اگر فاصله‌یِ محورِ ستون‌ها ۵٫۰۰ متر و فاصله‌یِ داخلیِ بینِ دو ستون حداقل ۴٫۸۰ متر باشد، دو خودرو بینِ دو ستون جا می‌شوند.
نکته‌یِ کلیدی: در توقفگاه‌هایِ خصوصی، ابعادِ لازم برایِ توقفِ خودرویِ معلول، ۳٫۵۰ × ۵ متر (محورتامحور) است — به‌ازایِ هر طرفِ دیوار/مانع، ۰٫۲۵ متر به عرض افزوده می‌شود. اگر دو طرفِ یک محلِ‌توقف دیوار باشد، عرضش حداقل ۳٫۰۰ متر و طولش ۵٫۰۰ متر.
عرضِ مسیرِ رفت‌وآمد و ارتفاعِ مجاز
نکته‌یِ کلیدی: حداقل عرضِ مسیرِ رفت‌وآمد در توقفگاه‌هایِ بزرگ و متوسط ۵٫۰۰ متر است؛ در توقفگاه‌هایِ کوچک، حداقل مسیرِ رفت‌وآمد باید هم‌عرضِ شیب‌راه، یعنی ۳٫۰۰ متر باشد.
•ارتفاعِ مجازِ توقفگاه (کوچک، متوسط یا بزرگ) — از کف تا زیرِ سقف یا پایین‌ترین نقطه‌یِ تأسیسات/سازه‌یِ زیرِ سقف — حداقل ۲٫۲۰ متر است.
شیب‌راه‌هایِ توقفگاه
نکته‌یِ کلیدی: در توقفگاه‌هایِ عمومی، شیب‌راه‌هایِ مسقف با طولِ بیش از ۲۰ متر، حداکثر ۱۶٪ شیب مجازند؛ در طولِ کمترِ از ۲۰ متر، حداکثر ۱۷٪ — اما شیبِ یک‌متر ابتدا و یک‌متر انتهایِ آن‌ها باید مساوی یا کمترِ از ۱۰٪ باشد.
نکته‌یِ کلیدی: حداکثر شیب در شیب‌راهِ روبازِ توقفگاه‌هایِ متوسط‌وبزرگِ خصوصی ۱۵٪ است؛ در شیب‌راهِ مسقفِ توقفگاهِ‌کوچکِ‌خصوصی حداکثر ۱۷٪ — در هر دو حالت با همان قاعده‌یِ ابتدا/انتهایِ ≤۱۰٪. ورودی و خروجیِ مجزا در توقفگاه‌هایِ بزرگِ عمومی الزامی است.
ورود و خروجِ توقفگاه
نکته‌یِ کلیدی: پهنایِ معبرِ ورودی و شیب‌راه — در توقفگاه‌هایِ بزرگ و توقفگاه‌هایِ عمومیِ متوسط نباید کمترِ از ۵ متر؛ در متوسطِ خصوصی کمترِ از ۳٫۵۰ متر؛ در توقفگاهِ کوچک حداقل ۳ متر.
نکته‌یِ کلیدی: توقفگاه‌هایِ بزرگ و متوسط باید حداقل دو راهِ خروجِ افرادِ پیاده داشته باشند. دو ورودیِ خودرو از معبرِ عمومی، در ساختمان‌هایِ مسکونی، فقط در زمین‌هایِ با برِ ۲۰ متر و بیشتر مجاز است.
نکته‌یِ کلیدی: حداقل ارتفاعِ‌آزادِ ورودی/خروجیِ خودرو، در همه‌یِ توقفگاه‌هایِ عمومی و توقفگاه‌هایِ بزرگ‌ومتوسطِ خصوصی، ۲٫۱۰ متر است. در توقفگاهِ‌کوچکِ‌خصوصی که ورودیِ مجزایِ اشخاص هم دارد، ورودیِ‌سواره می‌تواند حداقل ۱٫۹۵ متر باشد.
تهویه، زیرزمین، مصالح و تأسیسات
•توقفگاه‌هایِ سرپوشیده تا حدِ امکان باید طبیعی تهویه شوند (بازشو حداقل یک‌بیست‌وپنجمِ سطحِ کف)؛ اگر کافی نباشد، تهویه‌یِ مکانیکی لازم است. تأمینِ نورِ طبیعی برایِ توقفگاهِ زیرزمین/همکف، از طریقِ حیاطِ‌خلوت/پاسیو مجاز است.
•در ساختمان‌هایِ گروهِ ۶، ۷ و ۸، اگر مساحتِ یک طبقه‌یِ توقفگاهِ زیرزمین کافی نباشد، استقرارِ توقفگاه زیرِ فضایِ باز هم مجاز است. ⚠️ نکته‌یِ کلیدی: نور/تهویه از گودالِ‌باغچه یا مجرایِ‌نورهوا فقط برایِ یک طبقه‌یِ زیرزمین مجاز است؛ اگر توقفگاه در بیش از یک طبقه‌یِ زیرزمین احداث شود، نصبِ تهویه‌یِ مکانیکی و تجهیزاتِ هشدار/اطفایِ‌حریق الزامی می‌شود.
•کفِ توقفگاه باید قابلِ‌شست‌وشو باشد؛ ستون‌ها/دیوارها باید طبقِ مباحثِ سوم/نهم/دهم مقاومِ‌آتش شوند؛ کفِ شیب‌راه‌ها باید غیرِلغزنده باشد. دسترسیِ آبِ‌لوله‌کشی، تجهیزاتِ کشف‌واطفایِ‌حریق، و کفِ‌ورودیِ همکف در ترازِ بالاتر (برایِ جلوگیری از نفوذِ آبِ‌سطحی) الزامی است.
جدولِ مرورِ سریع
ارتفاعِ مجازِ توقفگاه (هر نوع)حداقل ۲٫۲۰ متر
شعاعِ درونیِ چرخش / فضایِ گردشِ۹۰°حداقل ۵٫۰۰ متر / ۵٫۰۰×۵٫۰۰ متر
ابعادِ توقفِ‌دوخودرو (کنارِهم/پشتِ‌سرهم)۲٫۵۰×۵٫۰۰م / ۲٫۵۰×۶٫۰۰م هرکدام
ابعادِ توقفِ خودرویِ معلول (خصوصی)۳٫۵۰ × ۵ متر محورتامحور
عرضِ مسیرِ رفت‌وآمدبزرگ/متوسط ≥۵م | کوچک ≥۳م
شیبِ‌مجازِ شیب‌راهِ‌مسقفِ‌عمومی≤۲۰م طول→۱۷٪ | >۲۰م طول→۱۶٪
ارتفاعِ‌آزادِ ورودی/خروجیِ خودرو۲٫۱۰م (عمومی/بزرگ/متوسط) | ۱٫۹۵م (کوچکِ‌خصوصی)
سهمیه‌یِ فضایِ‌معلولین۱ محل به‌ازایِ هر ۲۵ محلِ‌توقف
برو به آزمونِ همین فصل