مبحث ۵ — مصالح و فرآورده‌های ساختمانی
درسنامه — شیشه
خلاصه‌یِ بندهایِ ۵-۱۴، مستقیماً از متنِ رسمیِ مبحث.
تعریف و خواصِ فیزیکی (۵-۱۴-۱-۱)
•شیشه از موادِ مصنوعیِ غیرفلزی و غیرآلی است؛ ماده‌یِ مذابی که به‌صورتِ بی‌شکل و بدونِ تبلور به حالتِ صلب سرد شده است.
•شیشه جسمی سخت، ترد، شفاف و نورگذر است، با سختیِ ۶ تا ۷ موس و وزنِ مخصوصِ ۲٫۲۰ تا ۴ گرم بر سانتی‌مترمکعب.
انواعِ عملکردیِ شیشه (۵-۱۴-۱-۲ تا ۱۲)
•شیشه‌یِ تنش‌زدایی‌شده: با سردشدنِ کنترل‌شده، تنش‌هایِ باقی‌مانده کاهش می‌یابد و برش آسان‌تر می‌شود؛ همه‌یِ انواعِ شیشه (فلوت، تخت، مشجر، سیمی) قابلِ‌تنش‌زدایی‌اند.
•شیشه‌یِ عایق‌کاری (دو/چندجداره): دو یا چند جام موازی با درزبندیِ کامل؛ فضایِ بینِ آن‌ها معمولاً هوایِ بدونِ رطوبت (یا گازهایی مانندِ آرگون)؛ فاصله‌گذارها حاویِ موادِ جاذبِ رطوبت‌اند.
•شیشه‌یِ سیمی: شبکه‌یِ سیمیِ فلزی در وسطِ شیشه؛ مستعدِ ترک‌خوردن است اما سیم، تکه‌هایِ شکسته را کنارِ هم نگه می‌دارد و می‌تواند در برابرِ آتش تا چند ساعت مقاومت کند.
•شیشه‌یِ پوشش‌دار: یک یا چند لایه‌یِ نازکِ موادِ غیرآلی، برایِ اصلاحِ بازتابندگیِ نور، بازتابش/عبورِ گرمایِ خورشید و قابلیتِ انتشارِ سطح.
•شیشه‌یِ فلوت: با ریزشِ مذابِ شیشه از کوره به حمامِ فلزِ مذاب تولید می‌شود؛ سطوحِ صاف و موازی، دیدِ واضحِ بدونِ واپیچش.
•شیشه‌یِ نشکنِ حرارتی: با گرمایش و سپس سرمایشِ سریع، تنشِ فشاریِ سطحی ایجاد می‌شود؛ مقاومتِ بیشتری در برابرِ ضربه دارد و اگر بشکند، به قطعاتِ ریزِ نسبتاً بی‌خطر خرد می‌شود؛ پس از حرارت‌دهی دیگر قابلِ‌برش نیست.
•شیشه‌یِ لایه‌دار: دو یا چند قطعه‌یِ شیشه با لایه‌هایِ داخلیِ تقویت‌کننده (معمولاً پلی‌وینیل‌بوتیرال، PVB) که تکه‌هایِ شیشه را در محل نگه می‌دارد و مانعِ پراکندگی می‌شود.
•شیشه‌یِ نقره‌کاری‌شده: با رسوبِ نقره (یا گاه طلا/مس) روی شیشه تولید می‌شود، مانندِ آینه. شیشه‌یِ بوروسیلیکاتی: مقاومتِ بالا در برابرِ شوکِ حرارتی.
شیشه‌یِ سودالایم، ترکیبِ شیمیایی و پردازش (۵-۱۴-۱-۱۴ تا ۱۶)
•شیشه‌یِ سیلیکاتیِ سودالایم، طبقِ استانداردِ ۱-۱۰۶۷۳، درصدهایِ اکسیدِ عناصرِ سیلیسیم، کلسیم، سدیم، منیزیم و آلومینیم به‌ترتیب ۶۹-۷۳٪، ۵-۱۳٪، ۱۰-۱۶٪، ۰-۶٪ و ۰-۳٪ دارد.
•شیشه‌یِ تختِ کششی: با کششِ عمودیِ پیوسته‌یِ مذابِ شیشه با ضخامتِ معین ساخته می‌شود؛ سطوحش همواره کاملاً موازی نیستند و ممکن است واپیچشِ اندکی در بازتابش پدید آید.
•ماسه‌پاشی (سندبلاست): سطحِ شیشه با فشارِ هوا و ماسه یا ساینده‌هایِ دیگر مضرس می‌شود؛ رده‌هایِ سطحِ حاصل: نرم، متوسط یا زبر.
دسته‌بندیِ کاربردی (۵-۱۴-۲)
•شیشه‌هایِ جام: سطحِ ساده، برجسته، رنگی، بی‌رنگ، یک‌لایه، دولایه، شفاف، مات، پوشش‌دار و بدونِ پوشش.
•شیشه‌هایِ لایه‌دارِ PVB انواعِ متداول: ایمنی، حفاظتی، کنترل‌کننده‌یِ نورِ خورشید، کنترل‌کننده‌یِ پرتوِ فرابنفش، کنترل‌کننده‌یِ صوت، نیمه‌شفاف و سیمی. شیشه‌هایِ لایه‌دارِ حفاظتی: مقاوم در برابرِ ضربه‌یِ ابزارِ دستی، ضدگلوله و ضدانفجار.
•شیشه‌هایِ لایه‌دارِ سیمی: مقاومِ آتش، آشکارساز (سیم‌هایِ ظریف برایِ تشخیصِ مکانِ شیشه) و هشداردهنده (سیم‌هایِ نازکِ متصل به سامانه‌یِ هشدار که با شکستنِ شیشه فعال می‌شود).
•بلوکِ شیشه‌ایِ توپر: شیشه‌یِ ضخیم برایِ رساندنِ نور از بام/فضایِ آزاد به طبقه‌یِ پایین. بلوکِ شیشه‌ایِ توخالی: دو صفحه‌یِ جوش‌خورده با فضایِ خالی از هوا در میان، برایِ عایقِ صدا/گرما و عبورِ نور.
•پشمِ شیشه: الیافِ شیشه‌ایِ بسیار نازکِ درهم، عایقِ صدا و گرما. الیافِ شیشه: فیبرِ شیشه‌ای برایِ درزها و ناصافی‌ها، نمدکاری و کاغذِ دیواری.
استانداردها و آزمایش‌ها (۵-۱۴-۳)
•شیشه‌یِ جام باید مسطح/برجسته، بدونِ موج، حباب، لب‌پریدگی، ترک، لکه یا خم باشد؛ آزمونِ کج‌ودیدِ زاویه‌یِ ۶۰ درجه: جسم در فاصله‌یِ یک‌متری نباید کج‌ودیده شود.
•در شیشه‌یِ ایمنی هیچ خراش/ترکی مجاز نیست، مگر لب‌پریدگیِ کمتر از ۱۳ میلی‌متر که قابلِ‌چشم‌پوشی است.
•استانداردهایِ اختصاصی: عایقِ صوتیِ شیشه (۱۳۷۵۷)، مقاومتِ آتش‌وردگیِ پوشش‌هایِ نسوزِ شیشه‌ای (۱۳۷۵۶)، شیشه‌یِ نقره‌اندودِ خارجی (۱۳۶۸۸)، شیشه‌یِ سودالایمِ فلوت/کششی/مشجر (۲-۱۰۶۷۳/۴-۱۰۶۷۳/۵-۱۰۶۷۳)، شیشه‌یِ لایه‌دار (۱-۱۶۳۷۳ الی ۶-۱۶۳۷۳)، شیشه‌یِ سرامیک (۱-۲-۱۶۹۶۴)، بلوکِ شیشه‌ای (۲-۱۸۹۰۸).
•نمایِ شیشه‌ای باید در برابرِ باد طبقِ مبحثِ ششم طراحی شود و باید قادر به تحملِ نیروهایِ لرزه‌ای باشد.
ایمنی، سازگاری و بسته‌بندی/حمل (۵-۱۴-۴ تا ۶)
•هنگامِ کار با شیشه باید از دستکش‌هایِ ضخیم استفاده شود.
•شیشه با دیگر مصالح سازگار است.
•جام‌هایِ شیشه باید با پوشالِ محکم بسته‌بندی و در جعبه‌هایِ چوبیِ مقاوم نگهداری/حمل شوند؛ بینِ هر دو جام باید برگ‌هایِ کاغذی نهاده شود تا از تماسِ دو سطحِ شیشه جلوگیری شود.
جدولِ مرورِ سریع
سختیِ شیشه (مقیاسِ موس)۶ تا ۷
وزنِ مخصوصِ شیشه۲٫۲۰ تا ۴ گرم بر سانتی‌مترمکعب
درصدِ اکسیدِ سیلیسیم در شیشه‌یِ سودالایم۶۹ تا ۷۳٪ (استانداردِ ۱-۱۰۶۷۳)
لایه‌یِ داخلیِ متداولِ شیشه‌یِ لایه‌دارپلی‌وینیل‌بوتیرال (PVB)
ویژگیِ شیشه‌یِ نشکنِ حرارتی هنگامِ شکستنخردشدن به قطعاتِ ریزِ نسبتاً بی‌خطر
حداکثرِ لب‌پریدگیِ مجاز در شیشه‌یِ ایمنی۱۳ میلی‌متر
آزمونِ کیفیِ شیشه‌یِ جامدیدِ جسم از زاویه‌یِ ۶۰ درجه در فاصله‌یِ یک متر نباید کج‌ودیده باشد
مرجعِ طراحیِ نمایِ شیشه‌ای در برابرِ بادمبحثِ ششمِ مقرراتِ ملی
قاعده‌یِ سازگاریشیشه با دیگر مصالح سازگار است
برو به آزمونِ همین فصل