مبحث ۵ — مصالح و فرآورده‌های ساختمانی
درسنامه — رنگ و پوشش‌های ساختمانی
خلاصه‌یِ بندهایِ ۵-۱۶، مستقیماً از متنِ رسمیِ مبحث.
تعریف (۵-۱۶-۱)
•رنگ‌ها و پوشش‌ها، ترکیباتی از موادِ آلی و معدنی‌اند — مانندِ رزین‌ها، موادِ افزودنی، رنگدانه‌ها، پرکننده‌ها و حلال‌ها — که برایِ تزئین (زیبایی) و حفاظتِ اجزایِ ساختمانی به کار می‌روند.
دسته‌بندی از نظرِ ترکیب و فرآیندِ تشکیلِ فیلم (۵-۱۶-۲-۱ و ۲)
•رنگ‌ها و پوشش‌ها به چهار دسته‌یِ کلی تقسیم می‌شوند: حلالی، پرجامد، پایه‌آبی و پودری.
•از نظرِ فرآیندِ تشکیلِ فیلم: هواخشک، کوره‌ای و پرتوسخت. رنگ‌هایِ هواخشک در صنعتِ ساختمان کاربردِ بیشتری دارند و از نظرِ نحوه‌یِ خشک‌شدن، سه حالت دارند: خشک‌شدنِ فیزیکی (تبخیرِ حلال)، خشک‌شدنِ اکسایشی، و سخت‌شدنِ شیمیایی (رنگ‌هایِ دوجزئی).
رده‌بندیِ رنگدانه‌ها (۵-۱۶-۲-۳)
•طبقِ استانداردِ ۱۲۱۴۹، رنگدانه‌ها بر حسبِ ترکیبِ شیمیایی در یکی از رده‌هایِ زیر قرار می‌گیرند: اکسیدها/هیدروکسیدهایِ مصنوعی یا طبیعیِ آهن؛ اکسیدهایِ کروم/تیتانیوم/منگنز؛ رنگدانه‌هایِ کمپلکسِ غیرآلی (مخلوطِ اکسیدها با کبالت/آلومینیم/نیکل/آنتیموان)؛ رنگدانه‌یِ لاجورد؛ فتالوسیانینِ آبی و سبز؛ کربن به‌شکلِ دوده (رنگدانه‌یِ غیرآلی)؛ یا مخلوطی از این‌ها.
الزاماتِ کیفیِ کاربردی (۵-۱۶-۳-۱)
•رنگ‌هایِ تزئینیِ مصرفی در ساختمان باید بر پایه‌یِ آب باشند؛ دو لایه از این رنگ‌ها باید سطح را کاملاً بپوشاند.
•رنگ‌هایِ سطوحِ خارجی باید در برابرِ UV، دما، رطوبت و یخبندان مقاوم باشند و در کوتاه‌مدت (کمتر از ۵ سال) تخریب نشوند.
•پیش از پوشش، همه‌یِ عیوبِ سطحی، ترک‌ها و درزها باید درزگیری/بتانه‌کاری شوند؛ رنگ‌ها و پوشش‌ها باید قابلیتِ کاربرد با قلم‌مو و غلتک (سطوحِ کوچک) و پاشش (سطوحِ بزرگ) را داشته باشند.
•لوازمِ چوبی معمولاً پس از نصب پوشش داده می‌شوند؛ لاک‌هایِ چوبیِ مصرفی در ساختمان باید بر پایه‌یِ آب باشند.
•استانداردهایِ مرتبط: رنگدانه‌هایِ مصالحِ سیمانی/آهکی (۱۲۱۴۹)، رنگدانه‌یِ بتنِ تمام‌رنگی (۸۲۸۷)، رنگِ استخرِ شنا و سطوحِ بتنی (۳۰۷)، رنگِ محافظِ سازه‌هایِ فولادی در برابرِ خوردگی (۶۵۹۴).
ایمنی، بهداشت و ملاحظاتِ زیست‌محیطی (۵-۱۶-۴)
•رنگ‌هایِ مصرفی در ساختمان باید عاری از حلالِ آلی باشند؛ رنگ‌ها و پوشش‌ها نباید موادِ سمی مانندِ سرب و کروم داشته باشند.
•رنگ‌هایِ روغنی عمدتاً ترکیباتِ سمی دارند و نباید از آن‌ها استفاده شود؛ رنگ‌هایِ امولسیونیِ پایه‌یِ رزینِ اکریلیک یا پلی‌وینیل‌استات، مشروط به حذفِ ترکیباتِ خطرناک مانندِ فرمالدئید، بلامانع‌اند.
•رنگ‌هایِ ساختمانیِ تزئینی نباید ترکیباتِ فرمالدئید داشته باشند؛ هنگامِ کاربرد یا رقیق‌کردنِ رنگ، استفاده از ماسک و دستکش ضروری است.
سازگاری و بسته‌بندی/حمل/نگهداری (۵-۱۶-۵ و ۵-۱۶-۶)
•رنگ‌هایِ تزئینی، بر حسبِ نوعِ رزین، برایِ تزئینِ سطوحِ چوبی، گچی، سیمانی و فلزی قابلِ‌استفاده‌اند.
•رنگ‌ها و پوشش‌ها باید طوری بسته‌بندی شوند که در انتقال، حتی در مسافت‌هایِ طولانی، آسیب نبینند؛ وزنِ ظروف حداکثر تا ۲۰ کیلوگرم باشد تا فردِ عادی بتواند حملش کند.
•بر رویِ برچسبِ ظرفِ رنگ باید مشخصاتِ کاربردی، تاریخِ تولید و انقضا، ویژگی‌هایِ عمومی، شرایطِ نگهداری (دما/نور/رطوبت) و نوعِ کاربرد (داخلی/خارجی) درج شده باشد.
جدولِ مرورِ سریع
چهار دسته‌یِ اصلیِ رنگ/پوشش از نظرِ ترکیبحلالی، پرجامد، پایه‌آبی، پودری
سه فرآیندِ تشکیلِ فیلمهواخشک، کوره‌ای، پرتوسخت
سه حالتِ خشک‌شدنِ رنگ‌هایِ هواخشکفیزیکی (تبخیرِ حلال)، اکسایشی، شیمیایی (دوجزئی)
پایه‌یِ الزامیِ رنگِ تزئینیِ ساختمانپایه‌یِ آب
حداقلِ دوامِ رنگِ سطوحِ خارجیبیش از ۵ سال، بدونِ تخریب
موادِ سمیِ ممنوعه در رنگِ ساختمانیسرب و کروم؛ همچنین فرمالدئید در رنگِ تزئینی
رنگ‌هایِ ممنوعِ کاملِ مصرفرنگ‌هایِ روغنی (به‌سببِ ترکیباتِ سمی)
حداکثرِ وزنِ مجازِ ظرفِ رنگ۲۰ کیلوگرم (قابلِ‌حمل توسطِ فردِ عادی)
برو به آزمونِ همین فصل