مطالعه و خودآزمونِ مباحث‹مبحث ۵ — مصالح و فرآورده‌های ساختمانی‹آهن، فرآورده‌های آهنی و مصالح جوشکاری‹درسنامه
مبحث ۵ — مصالح و فرآورده‌های ساختمانی
درسنامه — آهن، فرآورده‌های آهنی و مصالح جوشکاری
خلاصه‌یِ بندهایِ ۵-۱۹، مستقیماً از متنِ رسمیِ مبحث.
تعریف: آهن، آلیاژهایش و جوشکاری (۵-۱۹-۱)
•آهنِ خالص کاربردِ ساختمانی ندارد، اما آلیاژِ آن به‌صورتِ انواعِ فولاد و چدن، آمیزه‌ای از چند فلز و غیرفلز است؛ این فرآورده‌ها از پرمصرف‌ترین مصالحِ فلزیِ آهنی در ساختمان‌سازی‌اند.
•جوشکاری، فرآیندِ ایجادِ پیوند بینِ دو قطعه‌یِ فلز به کمکِ حرارت (با یا بدونِ فشار)، از جمله حرارتِ حاصل از قوسِ الکتریکی است؛ روشِ صحیحِ آن مستلزمِ شناخت و انتخابِ صحیحِ مصالحِ جوشکاری است.
چدن و فولاد (۵-۱۹-۲-۱)
•اگر درصدِ کربن کمتر از ۲٫۰۶٪ باشد، محصول «فولاد» نامیده می‌شود؛ اگر بینِ ۲٫۰۶ تا ۴٫۵٪ باشد، «چدن» نامیده می‌شود.
•چدن از ذوبِ مجددِ و تصفیه‌یِ آهنِ خام (کربن حدودِ ۳ تا ۴٪) به دست می‌آید؛ کاربرد: لوله‌هایِ آب‌رسانی/فاضلاب، زانویی/سه‌راهی/چهارراهی، شیرآلاتِ صنعتی، دیگِ حرارتِ مرکزی، رادیاتورِ جاهایِ نمناک (حمام)، دریچه‌یِ بازدید، کنتورِ آب. به‌طورِ کلی، چدن در شرایطی که زنگ‌زدگیِ فولاد محتمل است مصرف می‌شود.
•فولادهایِ کربنی، فولادهایی‌اند که کربن اصلی‌ترین عنصرِ آن‌هاست (منگنز/سیلیسیم/آلومینیم فقط برایِ اکسیژن‌زدایی به کار می‌روند)؛ کربن نقشِ اساسی در استحکامِ فولاد دارد و بر اساسِ درصدِ آن به سه دسته تقسیم می‌شود: کمتر از ۰٫۲٪، بینِ ۰٫۲ تا ۰٫۵٪، و بیشتر از ۰٫۵٪.
میلگرد: انواعِ رویه و روشِ ساخت (۵-۱۹-۲-۱ ادامه)
•میلگردها از نظرِ شکلِ رویه سه دسته‌اند: با رویه‌یِ صاف/ساده (فقط میلگردِ س۲۴۰؛ فقط به‌عنوانِ میلگردِ دورپیچ مجاز است، استفاده به‌عنوانِ میلگردِ سازه‌ای در غیرِ این مورد ممنوع)؛ با رویه‌یِ آجدار (شاملِ سایرِ میلگردها؛ آج = برجستگیِ طولیِ زاویه‌دار)؛ با رویه‌یِ آجدارِ پیچیده (از پیچانیدنِ میلگردِ آجدار، با خطِ مارپیچِ اضافه).
•آج‌ها از نظرِ شکل، دوکی (مقطعِ متغیر) یا یکنواخت (مقطعِ ثابت)، و از نظرِ امتداد، مارپیچ یا جناغی‌اند.
•میلگردها از نظرِ روشِ ساخت سه گروه‌اند: فولادِ گرم‌نوردشده؛ فولادِ سرداصلاح‌شده (با پیچاندن/کشیدن/نورد بر رویِ میلگردِ گرم‌نوردشده در حالتِ سرد)؛ فولادِ گرم‌اصلاح‌شده (فولادِ ویژه، با گرمایش و آب‌دادن).
•تفکیکِ میلگردها بر اساسِ قطرِ اسمی است؛ طولِ استانداردِ میلگردِ شاخه‌ای معمولاً ۱۲ متر است. الزاماتِ هندسی طبقِ استانداردِ ۳۱۳۲.
مصالحِ جوشکاری: الکترود، سیم و پودرِ گدازآور (۵-۱۹-۲-۲)
•الکترودِ جوشکاری: فلزِ پرکننده‌یِ درزِ جوش، به‌شکلِ مفتول یا میلگردِ نازک (با/بدونِ روکش)؛ روکش (اکسیدکننده، اسیدی، سلولزی یا قلیایی) ترکیبِ شیمیایی و خواصِ فیزیکیِ فلزِ جوش را کنترل می‌کند. انواع: الکترودِ فولادهایِ ساختمانی، فولادهایِ کم‌آلیاژ، و فولادهایِ مخصوص (مقاوم در برابرِ حرارت/پرمقاومت).
•سیمِ جوشکاری: در جوشکاریِ گازی به کار می‌رود؛ باید تمیز، بدونِ آلودگی، عاری از زنگ‌زدگی و روغن باشد.
•پودرِ گدازآورِ جوشکاری: در جوشِ قوسِ الکتریکی با الکترودِ بدونِ روکش استفاده می‌شود؛ باید خاصیتِ قلیایی داشته باشد و رطوبتِ آن پیش از مصرف نباید از ۰٫۱٪ تجاوز کند.
استانداردهایِ محصولات (۵-۱۹-۳-۱)
•میلگرد طبقِ استانداردهایِ ۱۷۹۷، ۳۱۱۳ و ۱۱۵۵۸؛ میلگردِ پوششِ اپوکسی طبقِ ۱۸۳۵۸؛ لوله‌هایِ چدنی و متعلقات طبقِ ۴۲۶؛ ورق و تسمه طبقِ ۴۴۰/۳۶۹۳/۳۶۹۴؛ نیم‌رخِ نوردیده طبقِ چند استاندارد (۱۶۰۰، ۱۷۹۱، ۱-۱۳۹۶۸، ۲-۱۳۹۶۸، ۱۴۴۸۴، ۱۶۳۴۸، ۳۲۷۷)؛ لوله‌یِ فولادی طبقِ ۳۹۶/۴۲۲/۴۲۱؛ پیچ‌ومهره طبقِ ۲۸۷۴؛ الیافِ فولادیِ بتن طبقِ ۱۴۴۹۱؛ فولادِ پیش‌تنیدگی طبقِ ۱۳۲۵۰.
•ورقِ فولادیِ سردنوردشده‌یِ قابِ سبک: ضخامتِ ۰٫۶ تا ۲٫۵ میلی‌متر؛ حدِ جاری‌شدنِ ۲۴۰ تا ۳۴۰ مگاپاسکال؛ نسبتِ تنشِ گسیختگی به تسلیم ۱٫۰۸؛ پوشش‌هایِ حفاظتیِ رایج: گالوانیزه، گالفان و گالوالوم؛ پروفیلِ سردشکل‌داده‌شده طبقِ ۷۳۳۷؛ پروفیلِ توخالیِ در/پنجره طبقِ ۷۳۳۶.
•الکترودهایِ روپوش‌دار طبقِ استانداردِ ۸۷۱؛ مصالحِ خرپایِ تیرچه‌یِ سقفِ تیرچه‌بلوک طبقِ ۱-۲۹۰۹. میلگردهایِ آجدار باید حداقل دو ردیف آجِ عرضی با توزیعِ یکنواخت در دو طرفِ آج‌هایِ طولی داشته باشند.
ایمنی و سازگاری/خوردگی (۵-۱۹-۴ و ۵-۱۹-۵)
•هنگامِ برشکاری/آهنگری، کارگران باید به عینک و نقابِ حفاظتیِ استانداردِ متناسب با نوعِ کار مجهز باشند؛ به‌سببِ احتمالِ موادِ مضر یا آزبست در روپوشِ الکترود، باید از تماسِ مستقیمِ پوست با روپوش خودداری شود.
•همه‌یِ قطعاتِ فولادی باید نوعی حفاظت در برابرِ خوردگی داشته باشند؛ سطوحِ ماشین‌کاری‌شده باید با لایه‌یِ مصالحِ ضدزنگ یا مصالحِ مخصوص (بدونِ نیاز به زدودن) محافظت شوند.
•در جاهایی که زنگ‌زدگیِ فولاد محتمل است (لوله‌هایِ آب‌رسانی/فاضلاب، زانویی/سه‌راهی، شیرآلات)، از چدن استفاده می‌شود؛ در جاهایِ نمناک، از اندودِ روی برایِ جلوگیری از زنگ‌زدگیِ ورق/لوله/پیچ‌ومهره/میخ استفاده می‌شود.
بسته‌بندی، حمل و نگهداریِ میلگرد (۵-۱۹-۶)
•مصالحِ فلزی ترجیحاً باید در انبارِ مسقفِ تهویه‌دار و کف‌سازی‌شده نگهداری شوند؛ میلگردهایِ بریده‌نشده باید طوری انبار شوند که برچسبِ کارخانه قابلِ‌رویت باشد.
•میلگردهایِ س۲۴۰، آج۳۴۰ و آج۴۰۰ با قطرِ کوچک‌تر یا مساویِ ۱۲ میلی‌متر می‌توانند به‌صورتِ کلاف بسته‌بندی شوند (قطرِ کلاف حداقل ۲۰۰ برابرِ قطرِ میلگرد)؛ میلگردهایِ با قطرِ بزرگ‌تر یا مساویِ ۱۴ میلی‌متر و همه‌یِ آج۵۰۰ فقط به‌صورتِ شاخه‌یِ مستقیم بسته‌بندی می‌شوند.
•بر رویِ شاخه‌هایِ میلگردِ آجدار باید علامتِ مشخصه با فاصله‌یِ حداکثر ۲ متر حک شود؛ هر بسته‌یِ میلگرد باید حداقل دو پلاکِ فلزی داشته باشد با: شماره‌یِ بسته، نوعِ میلگرد، نمره‌یِ میلگرد، وزنِ بسته، شماره‌یِ ذوب، تأییدیه‌یِ کیفیت، نامِ سازنده و علامتِ استاندارد.
•میلگردهایِ پوسته‌شده باید ماسه‌پاشی شوند (رفعِ پوسته با برسِ سیمی مجاز نیست)؛ از صدمه‌یِ مکانیکی و خمیدگیِ بیش از حد باید جلوگیری شود؛ میلگردها بر اساسِ قطر و رده باید مجزا انبار شوند.
•الکترودهایِ روپوش‌دار باید در لفافه‌یِ نایلونیِ ضدرطوبت (بدونِ سوراخ‌شدنِ آسان) عرضه و در انبارِ مسقفِ خشک و دور از رطوبت نگهداری شوند؛ هنگامِ بارگیری نباید ضربه‌یِ شدید یا پرتاب صورت گیرد.
جدولِ مرورِ سریع
مرزِ درصدِ کربنِ فولاد/چدنفولاد: <۲٫۰۶٪؛ چدن: ۲٫۰۶ تا ۴٫۵٪
درصدِ کربنِ چدنحدودِ ۳ تا ۴٪
سه دسته‌یِ فولادِ کربنیکمتر از ۰٫۲٪، ۰٫۲ تا ۰٫۵٪، بیشتر از ۰٫۵٪ کربن
تنها کاربردِ مجازِ میلگردِ رویه‌یِ صاف (س۲۴۰)فقط به‌عنوانِ میلگردِ دورپیچ؛ استفاده‌یِ سازه‌ای در غیرِ این مورد ممنوع
طولِ استانداردِ میلگردِ شاخه‌ایمعمولاً ۱۲ متر
حداکثرِ رطوبتِ پودرِ گدازآور پیش از مصرف۰٫۱٪
ضخامتِ ورقِ فولادیِ سردنوردشده‌یِ قابِ سبک۰٫۶ تا ۲٫۵ میلی‌متر؛ حدِ جاری‌شدنِ ۲۴۰-۳۴۰ مگاپاسکال
پوشش‌هایِ حفاظتیِ ورقِ سردنوردشدهگالوانیزه، گالفان، گالوالوم
قطرِ کلافِ میلگردحداقل ۲۰۰ برابرِ قطرِ میلگرد
فاصله‌یِ حکِ علامتِ مشخصه رویِ شاخه‌هایِ میلگردحداکثر ۲ متر
تعدادِ پلاکِ فلزیِ هر بسته‌یِ میلگردحداقل دو پلاک
برو به آزمونِ همین فصل