مبحث ۶ — بارهای وارد بر ساختمان
درسنامه — بار سیل
خلاصه‌یِ بندهایِ ۶-۶، مستقیماً از متنِ رسمیِ مبحث.
کلیات و تعاریف (بندهایِ ۱-۶-۶ و ۲-۶-۶)
•احداثِ هرگونه ساختمان یا سازه در سیلاب‌دشت‌ها تابعِ ضوابطی است که توسطِ مراجعِ ذی‌صلاح (وزارتِ نیرو، شهرداری‌ها) اعلام می‌گردد. در مناطقِ غیرِ سیل‌خیز، نیازی به بارگذاریِ سیل نیست.
•سیل‌پایه: سیلابی که احتمالِ تجاوز از آن در سال ۱٪ باشد (دوره‌یِ بازگشتِ ۱۰۰ سال). سیلِ طرح: بزرگ‌ترین سیلاب از میانِ سیل‌پایه و سیلِ متناظر با منطقه‌یِ سیل‌خیزِ اعلامی؛ ارتفاعِ آن شاملِ ارتفاعِ موج، «ارتفاعِ سیلِ طرح» نامیده می‌شود.
•سیلاب‌دشت: بخشی از پهنه‌یِ رودخانه که هنگامِ عبورِ دبیِ سیلِ طرح از ظرفیتِ رودخانه، غرقاب می‌شود. منطقه‌یِ سیل‌خیز: شاملِ حریمِ رودخانه‌ها/مسیل‌ها و نیز سواحلِ آب‌هایِ آزاد که در آن‌ها بایدِ توأمانِ ارتفاعِ آبِ ساکنِ سیل بیش از ۶۰۰ میلی‌متر و ارتفاعِ موجِ شکننده ۴۵۰ میلی‌متر یا بیشتر لحاظ شود.
•دیوارِ فروریزشی: دیواری غیرِباربر که برایِ عبورِ آزادانه‌یِ سیلاب، به‌گونه‌ای طراحی می‌شود که فرو ریزد بدونِ آسیب به سازه‌یِ اصلی. جریانِ واریزه‌ای و سیلابِ گلی: جریانِ حاملِ موادِ سنگی/چوبی که بارهایِ ضربه‌ای به سازه وارد می‌کند (غلظتِ رسوبِ کمتر از ۴۵٪ → سیلابِ گلی).
الزامات و بارهایِ طراحی (بندِ ۳-۶-۶)
•در مناطقِ سیل‌خیز، ساختمان باید توسطِ شمع، پیِ ستونی و مانندِ آن، بالاتر از ارتفاعِ سیلِ طرح قرار گیرد و در محدوده‌یِ تراز سیل، از موانعی مانندِ دیوارهایِ فروریزشی برایِ عبورِ آزادِ موج و جریانِ سیلابی استفاده شود.
•دیوارهایِ فروریزشی باید برایِ بزرگ‌ترین بارِ باد (فصلِ ۱۰) یا زلزله (فصلِ ۱۱) یا باری برابرِ ۰٫۵ کیلونیوتن بر مترمربعِ عمودی طراحی شوند؛ بارگذاریِ فروریزشیِ دیوار نباید بیشتر از ۱ کیلونیوتن بر مترمربع باشد، مگر با اقناعِ شرایطِ خاص.
•سیستم‌هایِ سازه‌ای باید در برابرِ فشارِ هیدرواستاتیک، شناوری، خردکردن، ضربه‌یِ آب، انتقال، آب‌شستگی و واژگونیِ ناشی از سیلِ طرح، هم‌راه با سایرِ بارها (ترکیبِ بارهایِ فصلِ ۲)، مقاومت کنند.
•بارِ هیدرودینامیک: اگر سرعتِ جریانِ سیل از ۳ متر بر ثانیه تجاوز نکند، این بار به‌صورتِ اضافه‌ارتفاعی از بارِ هیدرواستاتیک (رابطه‌یِ ۶-۶-۱، تابعِ ضریبِ شکل و سرعتِ سیلاب) محاسبه می‌شود؛ در غیرِ این‌صورت از مدل‌هایِ هیدرودینامیکی استفاده می‌شود. ضریبِ شکل معمولاً بینِ ۱ تا ۲ است و حداقلِ توصیه‌شده در این مبحث ۱٫۲۵ است.
•بارهایِ ضربه‌ای: نوعِ نرمال معادلِ برخوردِ جرمِ ۴۵۰ کیلوگرمی با سرعتِ سیلاب به سطحِ ۳۰۰×۳۰۰ میلی‌متر؛ نوعِ ویژه (تنه‌یِ درختان، یخ، سنگ) با شدتِ ۰٫۵ کیلونیوتن بر متر طول، افقی، در ترازِ سطحِ سیلاب.
ترکیبِ اثراتِ سیل و خاک، و ضرایبِ اطمینان (بندهایِ ۴-۶-۶ و ۵-۶-۶)
•بارهایِ خاک و فشارهایِ هیدرواستاتیکِ فصلِ ۴-۶ باید با توجه به تأثیراتِ سیل (اشباعِ خاک، زیرفشار، آب‌شستگی) بررسی شوند؛ مقاومتِ مجازِ خاک و نشستِ پی‌ها نیز باید با توجه به موضوعِ سیل و حساسیتِ خاک بررسی شود.
•در طراحیِ دیوارها، شالوده‌ها و کفِ پایین‌ترین طبقه‌یِ ساختمان‌ها و سایرِ سازه‌هایِ واقع در منطقه‌یِ سیل‌خیز، ضریبِ اطمینان در مقابلِ لغزش و واژگونی باید برابرِ ۱٫۵، و برایِ لغزش/واژگونیِ هم‌راه با برکنشِ کف باید برابرِ ۱٫۳۳ در نظر گرفته شود.
جدولِ مرورِ سریع
دوره‌یِ بازگشتِ سیل‌پایه۱۰۰ سال (احتمالِ تجاوز ۱٪ در سال)
آستانه‌یِ سرعتِ سیلاب برایِ ساده‌سازیِ بارِ هیدرودینامیک۳ متر بر ثانیه
حداقلِ ضریبِ شکلِ توصیه‌شده در این مبحث۱٫۲۵
بارِ طراحیِ دیوارِ فروریزشی (در نبودِ بادوزلزله)۰٫۵ کیلونیوتن بر مترمربع (سقف: ۱ کیلونیوتن بر مترمربع)
جرمِ فرضیِ بارِ ضربه‌ایِ نرمال۴۵۰ کیلوگرم بر سطحِ ۳۰۰×۳۰۰ میلی‌متر
شدتِ بارِ ضربه‌ایِ ویژه۰٫۵ کیلونیوتن بر متر طول، افقی، در ترازِ سطحِ سیلاب
ضریبِ اطمینانِ لغزش/واژگونی در منطقه‌یِ سیل‌خیز۱٫۵
ضریبِ اطمینانِ لغزش/واژگونیِ هم‌راه با برکنشِ کف۱٫۳۳
برو به آزمونِ همین فصل