مطالعه و خودآزمونِ مباحث‹مبحث ۸ — طرح و اجرای ساختمان‌های با مصالح بنایی‹مصالح ساختمانی (سنگدانه، چسباننده، آب، واحد مصالح بنایی و فولاد)‹درسنامه
مبحث ۸ — طرح و اجرای ساختمان‌های با مصالح بنایی
درسنامه — مصالح ساختمانی (سنگدانه، چسباننده، آب، واحد مصالح بنایی و فولاد)
خلاصه‌یِ بندهایِ ۸-۲-۲، مستقیماً از متنِ رسمیِ مبحث.
کلیات کنترلِ کیفیتِ مصالح
•مصالحِ مصرفی در ساختِ ساختمان‌هایِ مشمولِ این مبحث باید علاوه بر ویژگی‌هایِ مندرج در مباحثِ پنجم، نهم و دهمِ مقرراتِ ملیِ ساختمان، دارایِ مشخصاتِ این فصل نیز باشند.
•در صورتی که برایِ مصالحی در این فصل و مباحثِ پنجم و نهم ضوابطی تصریح نشده باشد، ویژگی‌هایِ مصالح باید مطابقِ استانداردهایِ ملیِ ایران باشد و کیفیتِ مصالح باید بر مبنایِ نتایجِ آزمایش‌هایِ مناسب تعیین و به تاییدِ مهندسِ ناظر برسد.
•برایِ کاهشِ وزنِ ساختمان، تا حدِ امکان باید از مصالحی که نسبتِ مقاومت به وزنشان زیاد است برایِ اعضایِ سازه‌ای، و از مصالحِ سبک برایِ اعضایِ غیرسازه‌ای استفاده شود.
•کلیه‌یِ مصالحِ مصرفی باید به‌گونه‌ای انبار شوند که در زمانِ استفاده تمیز و از نظرِ فنی مناسب باشند.
سنگ‌دانه‌ها و آب
•مصالحِ سنگیِ بتنِ سیمانی و آهکی باید سخت، تمیز و بادوام بوده و از هرگونه پوسیدگی، لایه‌هایِ تورم‌پذیر یا تراکم‌پذیر، موادِ شیمیاییِ مضر برایِ بتن و میلگرد، لایه‌هایِ سست، کلوخه‌هایِ رسی و ذراتِ میکا عاری باشد.
•مشخصاتِ سنگ‌دانه‌هایِ مصرفی باید با مبحثِ پنجم و استانداردِ ملیِ ایران شماره‌یِ ۳۰۲ مطابقت داشته باشد.
•آبِ مصرفی باید بر اساسِ استانداردِ ملیِ ایران شماره‌یِ ۱۴۷۴۸، تمیز و صاف بوده و عاری از مقادیرِ زیان‌آورِ روغن‌ها، اسیدها، قلیایی‌ها، نمک‌ها، موادِ قندی یا موادِ آلی باشد که به بتن، ملات، میلگرد یا اقلامِ مدفون آسیب برساند.
•آبِ زلال، بی‌بو، بی‌رنگ و بدونِ طعم را می‌توان در ساختِ بتن و ملات استفاده کرد؛ مصرفِ آبِ دارایِ خزه برایِ بتن و ملات مناسب نیست و آبِ گل‌آلود باید پیش از مصرف تصفیه شود.
چسباننده‌ها: سیمان، آهک، گچ و خاکِ رس
•سیمان: باتوجه‌به ملاحظاتِ طراحی و شرایطِ محیطی، می‌توان از سیمانِ بنایی، سیمانِ پرتلندِ نوعِ یک/دو/سه، سیمانِ سرباره‌ای و پرتلندِ سرباره‌ای، پرتلندِ پوزولانی، پرتلندِ آهکی و پرتلندِ سفید استفاده کرد. اختلاطِ سیمان با گچ به‌دلیلِ ناسازگاری مجاز نیست.
•سیمانِ بنایی، سیمانی است که در تهیه‌یِ ملات و دوغابِ موردِ استفاده در بناییِ غیرمسلح به‌کار می‌رود (استانداردِ ملیِ ایران ۱-۳۵۱۶)؛ استفاده از آن در بناییِ مسلح و اعضایِ بتنی/بتنِ‌آرمه (مانندِ کلاف‌ها و پی) و هر جا میلگرد وجود دارد، مجاز نیست. برایِ شناسایی، این سیمان رنگی تولید می‌شود.
•آهک: در چهار نوع برایِ مصارفِ ساختمانی به‌کار می‌رود: آهکِ هیدراته‌یِ هیدرولیکی (عمدتاً برایِ ملات و شفته)، آهکِ هیدراته‌یِ پرداخت (عمدتاً برایِ اندودکاری)، آهکِ هیدراته‌یِ بنایی (مصارفِ عمومی) و آهکِ زنده (که پیش از شکفته‌شدن نباید مصرف شود).
•گچ: عمدتاً برایِ اندودکاری به‌کار می‌رود؛ استفاده از گچ در ساختِ اعضایِ سازه‌ای، چه تنها و چه مخلوط با سیمان، مجاز نیست، ولی ملاتِ گچ برایِ چسباندنِ قطعاتِ بناییِ غیرسازه‌ای و برایِ طاقِ آجریِ سقف‌هایِ طاق‌ضربی مجاز است.
•خاکِ رس: باید عاری از موادِ آلی، ریشه‌یِ گیاهان و سایرِ بقایایِ نباتی بوده و خاصیتِ واگرایی نداشته باشد.
واحدِ مصالحِ بنایی: آجر، بلوکِ سفالی، بلوکِ سیمانی و سنگ
•آجر بر اساسِ موادِ خام به چهار نوع تقسیم می‌شود: آجرِ رسی/شیلی/شیستی/مارنی (پخته از خشتِ خامِ رسی یا مخلوطِ مرطوبِ فشرده)، آجرِ ماسه‌آهکی (از ماسه‌یِ سیلیسی/سیلیکاتی و آهک)، آجرِ بتنی (نوعی بلوکِ سیمانیِ توپر در اندازه‌یِ آجر، استانداردِ ۱۶۲۱۱) و آجرِ سبک (از موادِ رسی و افزودنیِ هوازا).
•ضوابطِ کیفیِ آجر: باید کاملاً پخته، یک‌پارچه و سخت باشد (با صدایِ زنگ‌دار در برخورد)؛ مقاومتِ فشاریِ آجرِ سازه‌ای حداقل ۵ مگاپاسکال؛ چگالیِ حقیقیِ آجرِ توپر/سوراخ‌دار (غیرِ سبک) حداقل ۱۷۰۰ و چگالیِ ظاهری حداقل ۱۳۰۰ کیلوگرم‌بر‌مترمکعب؛ چگالیِ ظاهریِ آجرِ سبک حداکثر ۱۰۰۰ کیلوگرم‌بر‌مترمکعب؛ جذبِ آبِ آجرِ نما حداکثر ۵٪.
•بلوکِ سفالی، توخالی است و دو دسته دارد: بلوکِ دیواری (با سوراخِ قائم، استانداردِ ۷۱۲۱، باربر یا غیرباربر؛ یا با سوراخِ افقی، استانداردِ ۷۱۲۲، فقط غیرباربر) و بلوکِ سقفی (استانداردِ ۲-۲۹۰۹، به‌عنوانِ پرکننده‌یِ سقفِ تیرچه‌بلوک).
•بلوکِ سیمانی به دو صورتِ توخالی (سوراخ‌دار) و توپر تولید می‌شود؛ ساختِ آن از یک پیمانه سیمانِ پرتلند، ۳٫۵ پیمانه شن و ۲٫۵ پیمانه ماسه با آبِ متناسب تشکیل می‌شود. بلوکِ سیمانی با وزنِ ویژه‌یِ حدودِ ۲۰۰۰ کیلوگرم‌بر‌مترمکعب «معمولی»، کمتر از ۱۷۰۰ «سبک»، و بینِ ۱۷۰۰ تا ۲۰۰۰ «نیمه‌سبک» به‌حساب می‌آید.
•برایِ استفاده از بلوکِ سفالی یا سیمانیِ توخالی به‌عنوانِ عنصرِ باربر، سوراخ‌ها باید با بتن، ملات یا دوغاب کاملاً پر شوند.
•سنگ: مقاومتِ فشاریِ سنگِ موردِ استفاده در عضوِ باربر نباید کمتر از ۱۵ مگاپاسکال باشد؛ جذبِ آبِ سنگ‌هایِ رگی حداکثر ۵٪ و ضریبِ افتِ مقاومت در آب (برایِ سنگ‌هایِ باربر و نما) حداقل ۷۰٪؛ جذبِ آبِ مجاز برایِ سنگ‌هایِ آهکیِ متراکم ۱۵٪، آهکیِ متخلخل ۲۵٪ و توف‌ها ۳۰٪. ابعادِ قطعه‌سنگِ مصرفی حداقل ۱۵۰ میلی‌متر و حداکثر به‌اندازه‌یِ پهنایِ دیوار.
•استفاده از قلوه‌سنگ فقط به‌صورتِ شکسته و در ابعادِ مجاز مجاز است؛ خشکه‌چینی یا استفاده از قلوه‌سنگِ گرد در اعضایِ باربر مجاز نیست.
فولاد و اتصال‌دهنده‌ها
•ویژگی‌هایِ میلگردهایِ گرم‌نوردشده باید مطابقِ استانداردِ ملیِ ایران شماره‌یِ ۳۱۳۲ و مباحثِ پنجم و نهم باشد؛ میلگردهایِ کشش‌سردشده مطابقِ استانداردِ ۱۱۵۵۸؛ میلگردهایِ گالوانیزه مطابقِ استانداردهایِ معتبرِ بین‌المللی.
•میلگردهایِ فولادی باید تمیز و عاری از پوسته‌یِ رنگ، روغن، گردوخاک و هر نوع آلودگیِ دیگر باشند.
•فولادهایِ ساختمانی (نیمرخ‌هایِ نوردشده و ورق) باید عاری از نواقصِ آسیب‌زننده به مقاومت یا شکلِ ظاهری باشند؛ استفاده از قطعاتِ زنگ‌زده یا پوسته‌پوسته‌شده فقط پس از تمیزکاریِ کاملِ ماسه‌پاشی یا برس‌زنی مجاز است.
•بست‌هایِ دیوار و مهارهایِ ساخته‌شده از مس، برنج یا فلزاتِ مقاوم در برابرِ خوردگی باید دارایِ مقاومتِ تسلیمِ حداقل ۲۰۰ مگاپاسکال باشند.
جدولِ مرورِ سریع
مقاومتِ فشاریِ حداقلِ آجرِ سازه‌ای۵ مگاپاسکال
چگالیِ حقیقیِ حداقلِ آجرِ غیرسبک۱۷۰۰ کیلوگرم‌بر‌مترمکعب
چگالیِ ظاهریِ حداقلِ آجرِ غیرسبک۱۳۰۰ کیلوگرم‌بر‌مترمکعب
چگالیِ ظاهریِ حداکثرِ آجرِ سبک۱۰۰۰ کیلوگرم‌بر‌مترمکعب
جذبِ آبِ حداکثرِ آجرِ نما۵٪
مقاومتِ فشاریِ حداقلِ سنگِ باربر۱۵ مگاپاسکال
مقاومتِ تسلیمِ حداقلِ بست/مهارِ مس، برنج یا مقاومِ خوردگی۲۰۰ مگاپاسکال
نسبتِ اختلاطِ بلوکِ سیمانی۱ پیمانه سیمان : ۳٫۵ شن : ۲٫۵ ماسه
سیمانِ بنایی — کجا مجاز نیستبناییِ مسلح و اعضایِ بتنی/بتنِ‌آرمه (کلاف، پی) و هرجا میلگرد باشد
استانداردِ کیفیتِ آبِ مصرفیاستانداردِ ملیِ ایران شماره‌یِ ۱۴۷۴۸
برو به آزمونِ همین فصل