مطالعه و خودآزمونِ مباحث‹مبحث ۸ — طرح و اجرای ساختمان‌های با مصالح بنایی‹اعضای سازه‌ای بنایی‹درسنامه
مبحث ۸ — طرح و اجرای ساختمان‌های با مصالح بنایی
درسنامه — اعضای سازه‌ای بنایی
خلاصه‌یِ بندهایِ ۸-۳-۴، مستقیماً از متنِ رسمیِ مبحث.
پی‌سازی و ابعادِ هندسیِ موثر
•در طراحیِ پی، رعایتِ ملاحظاتِ ژئوتکنیکیِ مبحثِ هفتم ضروری است؛ در طراحی و اجرایِ پیِ بتنی برایِ ساختمان‌هایِ بناییِ مسلح و بناییِ با کلاف باید ضوابطِ مباحثِ هفتم و نهم رعایت شود.
•عرضِ (ضخامتِ) موثرِ دیوارِ تک‌جداره: ضخامتِ کلِ دیوار بدونِ نازک‌کاری. دیوارِ چندجداره: اگر فضایِ بینِ جدارها پر شده باشد برابرِ ضخامتِ کل، وگرنه برابرِ جمعِ ضخامت‌هایِ جدارها.
•ارتفاعِ موثرِ دیوار و ستون، برابرِ ارتفاعِ آزادِ بینِ تکیه‌گاه‌هایِ جانبیِ بالا و پایین است؛ برایِ عضوی که در بالا تکیه‌گاه ندارد، ارتفاعِ موثر دو برابرِ ارتفاعِ عضو از بالا تا تکیه‌گاهِ پایین است.
•مساحتِ موثرِ ستون/دیوارِ ساخته‌شده از واحدهایِ توخالی، برابرِ مساحتِ خالصِ بستر است؛ برایِ واحدهایِ توپر، برابرِ مساحتِ خالص به‌اضافه‌یِ مساحتِ دوغاب‌ریزی‌شده.
حداقلِ ضخامتِ دیوارِ سازه‌ای و دیوارِ چندجداره
•ضخامتِ اسمیِ دیوارِ سازه‌ایِ غیرمسلح نباید از ۲۰۰ میلی‌متر کمتر باشد.
•ضخامتِ اسمیِ دیوارِ سازه‌ایِ مسلح نباید از ۱۵۰ میلی‌متر کمتر باشد؛ برایِ دیوارِ باربرِ بناییِ مسلح با واحدِ آجرِ سوراخ‌دار، ضخامتِ اسمیِ ۱۰۰ میلی‌متر مجاز است به‌شرطِ آنکه مقاومتِ واحدِ سطحِ خالص بیش از ۵٫۵ مگاپاسکال باشد، نسبتِ لاغری بیش از ۲۵ نباشد، واحدها در پیوندِ ممتد باشند، قطرِ میلگرد بیش از ۱۲ میلی‌متر نباشد و حداکثر یک میلگرد با یک وصله در هر سوراخ باشد.
•فاصله‌یِ بینِ کلیه‌یِ جدارهایِ دیوارِ چندجداره باید توسطِ دوغاب، ملات یا بتن پر شود؛ جدارها باید با بست‌هایِ مقاوم در برابرِ خوردگی یا میلگردِ بستر یا هم‌پوشانیِ واحدها به یکدیگر متصل شوند؛ سطحِ مقطعِ حداقلِ بست/میلگردِ بستر ۲۰ میلی‌مترِ مربع در فواصلِ حداکثر ۵۰۰ میلی‌متر.
کنترل نسبت لاغری
•نسبتِ لاغریِ دیوار از تقسیمِ ارتفاعِ موثر بر عرضِ موثر، یا طولِ موثر بر عرضِ موثر (هرکدام بیشتر)، به‌دست می‌آید.
•دیوارِ سازه‌ایِ غیرمسلح: نسبتِ لاغری نباید از ۱۷ بیشتر شود؛ دیوارِ سازه‌ایِ مسلح: طبقِ جدولِ ۸-۳-۱ محدود می‌شود — تکیه‌گاهِ ساده ۳۰، تکیه‌گاهِ پیوسته ۴۰، دیوارِ طره‌ای ۱۵.
•نسبتِ لاغریِ ستون از تقسیمِ ارتفاعِ موثر بر عرضِ موثرِ هر امتداد (هرکدام بیشتر) به‌دست می‌آید؛ ستونِ غیرمسلح نباید از ۱۵ بیشتر باشد؛ ستونِ مسلح به ۲۰ محدود می‌شود. حداکثرِ خروج‌ازمرکزیتِ محاسباتی معادلِ ۱۰٪ بعدِ ستون در هر امتداد است.
تکیه‌گاهِ دیوار، بازشو، نعل‌درگاه و خرپشته
•تکیه‌گاهِ جانبیِ دیوار می‌تواند توسطِ دیوارهایِ متقاطع، ستون‌ها، پشت‌بندها، کلاف‌هایِ قائم (با فاصله‌یِ افقیِ معین) یا پی، کف‌ها، سقف، تیرها، کلاف‌هایِ افقی (با فاصله‌یِ قائمِ معین) تامین شود؛ اگر تیر تکیه‌گاهِ جانبی باشد، فاصله‌یِ آزادِ بینِ تیرها نباید از ۳۲ برابرِ حداقلِ عرضِ ناحیه‌یِ فشاری بیشتر باشد.
•بازشوها باید تا حدِ امکان کوچک و در قسمت‌هایِ مرکزیِ دیوار باشند؛ در دیوارهایِ سازه‌ای، تا حدِ امکان از بیش از یک بازشو در یک راستایِ قائم باید پرهیز شود؛ در غیرِ این صورت، پیرامونِ بازشوها باید با میلگرد یا کلاف تقویت شود.
•نعل‌درگاه می‌تواند از بناییِ مسلح، فولاد، بتنِ مسلحِ درجا یا پیش‌ساخته باشد؛ در طبقه‌یِ زیرِزمین، نعل‌درگاهِ فولادی مجاز نیست. بارِ واردِ بر نعل‌درگاه، بخشِ مثلثیِ دیوار با اضلاعِ زاویه‌یِ ۶۰ درجه با افق است. طولِ تکیه‌گاهِ تیرِ نعل‌درگاه در هر طرف حداقل ۳۵۰ میلی‌متر یا یک‌دهمِ طولِ دهانه (هرکدام بیشتر).
•خرپشته: اگر سطحِ زیربنایِ آن بیش از ۲۵٪ سطحِ زیربنایِ طبقه‌یِ زیرش باشد، به‌عنوانِ یک طبقه محسوب و ضوابطِ محدودیتِ ارتفاع/طبقاتِ فصولِ چهارم و پنجم برایش الزامی است؛ در غیرِ این‌صورت، طبقه محسوب نمی‌شود ولی باید طراحیِ سازه‌ایِ متناسب با بارهایِ ثقلی/جانبی و کلاف‌بندیِ کامل داشته باشد.
میلگردِ بستر، بستِ بنایی، پیچِ مهار و حفاظت
•میلگردِ بسترِ پیش‌ساخته باید حداقل یک میلگرد/سیمِ عرضی به قطرِ حداقل ۳ میلی‌متر در هر ۰٫۲ مترمربع از مساحتِ دیوار داشته باشد و همه‌یِ جدارهایِ دیوارِ دو/چندجداره را در بر گیرد.
•بستِ بنایی برایِ اتصالِ جدارهایِ دیوارِ دو/چندجداره به‌کار می‌رود (مفتولِ پاپیونی، تسمه یا میلگردِ آج‌دار)؛ فاصله‌یِ افقی/قائمِ بست‌ها نباید کمتر از ۵۰۰ میلی‌متر باشد.
•پیچِ مهارِ خم‌شده باید قلابِ خمِ ۹۰ درجه با قطرِ داخلیِ سه‌برابرِ پیچ، به‌اضافه‌یِ طولِ مستقیمِ ۱٫۵ برابرِ قطرِ پیچ پس از انتهایِ آزاد داشته باشد؛ همه‌یِ پیچ‌ها باید با حداقل ۲۵ میلی‌متر ملات/دوغاب محصور شوند (مگر پیچِ ۶ میلی‌متری در بندِ افقیِ ۱۲ میلی‌متری)؛ حداقل فاصله‌یِ مرکزتامرکزِ پیچ‌ها ۴۰ برابرِ قطرِ پیچ است.
•بست‌ها، پیچ‌هایِ مهاری و میلگردهایِ بستر باید با ملاتِ حداقل ۱۵ میلی‌متری در برابرِ هوازدگی پوشش داده شوند؛ ضخامتِ ملاتِ بینِ واحدهایِ بنایی و میلگردِ بستر/بستِ دیوار نباید از ۶ میلی‌متر کمتر باشد.
جدولِ مرورِ سریع
حداقلِ ضخامتِ اسمیِ دیوارِ سازه‌ایِ غیرمسلح۲۰۰ میلی‌متر
حداقلِ ضخامتِ اسمیِ دیوارِ سازه‌ایِ مسلح۱۵۰ میلی‌متر (استثنا: ۱۰۰ میلی‌متر با شرایطِ ویژه)
حداکثرِ نسبتِ لاغریِ دیوارِ غیرمسلح۱۷
حداکثرِ نسبتِ لاغریِ دیوارِ مسلح (جدولِ ۸-۳-۱)تکیه‌گاهِ ساده ۳۰؛ تکیه‌گاهِ پیوسته ۴۰؛ دیوارِ طره‌ای ۱۵
حداکثرِ نسبتِ لاغریِ ستونِ غیرمسلح / مسلح۱۵ / ۲۰
زاویه‌یِ مثلثِ بارِ نعل‌درگاه با افق۶۰ درجه
حداقلِ طولِ تکیه‌گاهِ تیرِ نعل‌درگاه۳۵۰ میلی‌متر یا یک‌دهمِ طولِ دهانه (هرکدام بیشتر)
مرزِ خرپشته به‌عنوانِ یک طبقهسطحِ زیربنا > ۲۵٪ سطحِ زیربنایِ طبقه‌یِ زیر
حداقلِ پوششِ ملاتِ بست/پیچِ مهار/میلگردِ بستر۱۵ میلی‌متر (۶ میلی‌متر بینِ واحدِ بنایی و میلگردِ بستر/بست)
برو به آزمونِ همین فصل