مبحث ۹ — طرح و اجرایِ ساختمان‌هایِ بتن‌آرمه
درسنامه — دال‌هایِ دوطرفه
خلاصه‌یِ بندهایِ ۹-۱۰، مستقیماً از متنِ رسمیِ مبحث.
نوارِ ستونی و تعریفِ تیر در دال (۹-۱۰-۲)
نوارِ ستونی: قسمتی از نوارِ دال که در دو سمتِ محورِ ستون‌ها واقع است و عرضش در هر سمت برابرِ کوچک‌ترینِ دو مقدارِ مبنایِ بند است.
اگر تیر وجود داشته باشد، باید در نوارِ ستونی منظور شود — یعنی تیر جزئی از نوارِ ستونی است، نه عضوی جدا.
تعریفِ تیر در دال: جانِ تیر به‌اضافه‌یِ قسمتی از دال که در هر سمت عرضی برابرِ تصویرِ مایلِ ۴۵ درجه‌یِ آن قسمت از جانِ تیر دارد که زیر یا رویِ دال قرار گرفته — هر کدام که ارتفاعِ بیشتری دارد.
سقفِ آن عرض: عرضِ دال در هر سمتِ جان باید کوچک‌تر یا مساویِ چهار برابرِ ضخامتِ دال باشد.
•قابِ معادل (۹-۱۰-۲-۲) مبنایِ یکی از سه روشِ طراحی است.
سه روشِ طراحیِ مجاز (۹-۱۰-۳)
(الف) روشِ طراحیِ مستقیم — بندِ ۹-۱۰-۹.
(ب) روشِ طراحیِ قابِ معادل — بندِ ۹-۱۰-۱۰.
(پ) روشِ پلاستیک — بندِ ۹-۱۰-۱۱.
•هر سه روش در فصلِ ۹-۶ هم به‌عنوانِ «روش‌هایِ خاصِ مجاز» فهرست شده‌اند.
•مشخصاتِ بتن از فصلِ ۹-۳، آرماتور از فصلِ ۹-۴، اجزایِ جاگذاری‌شده طبقِ ۹-۴-۱۰، و اتصالاتِ دال-تیر و دال-ستون طبقِ فصلِ ۹-۱۶.
حداقل ضخامتِ دالِ بدونِ تیرِ داخلی (۹-۱۰-۶-۱-۱)
دامنه: دال‌هایِ دوطرفه بدونِ تیرهایِ داخلی بینِ تکیه‌گاه‌ها در تمامِ لبه‌ها، و با حداکثر نسبتِ دهانه‌یِ بزرگ به کوچک برابرِ ۲.
(ب) حداقل ضخامت برایِ دال‌هایِ بدونِ کتیبه: ۱۲۵ میلی‌متر.
(پ) حداقل ضخامت برایِ دال‌هایِ با کتیبه: ۱۰۰ میلی‌متر.
•منطقِ تفاوت: کتیبه ضخامتِ موضعیِ بیشتری در ناحیه‌یِ بحرانیِ ستون فراهم می‌کند، پس ضخامتِ عمومیِ دال می‌تواند کمتر باشد.
این محدودیت‌ها کنار گذاشته می‌شوند اگر محدودیت‌هایِ خیزِ محاسبه‌شده‌یِ بندِ ۹-۱۰-۶-۲ برآورده شود.
قیدِ فولادِ پرمقاومت: اگر fy بیش از ۵۵۰ مگاپاسکال باشد، محدودیتِ خیز باید با فرضِ مدولِ گسیختگیِ کاهش‌یافته‌یِ بتن تأمین گردد.
جدولِ ۹-۱۰-۱ — دالِ بدونِ تیرِ داخلی
سه ستونِ fy در جدول: ۲۸۰، ۴۲۰ و ۵۵۰ مگاپاسکال.
برایِ مقادیرِ fy بینِ این سه مقدار، ضخامتِ حداقل باید با درون‌یابی محاسبه شود.
•سه محورِ دسته‌بندیِ جدول: بدونِ کتیبه / با کتیبه، چشمه‌یِ بیرونی / داخلی، و بدونِ تیرِ لبه / با تیرِ لبه.
تعریفِ ℓn در جدول: دهانه‌یِ آزاد در جهتِ بزرگ‌تر، که از بَر تا بَرِ تکیه‌گاه‌ها اندازه‌گیری می‌شود (بر حسبِ میلی‌متر).
قاعده‌یِ تیرِ لبه: اگر α تیرِ لبه کمتر از ۰٫۸ باشد، چشمه‌هایِ بیرونی باید بدونِ تیرِ لبه در نظر گرفته شوند — یعنی تیرِ ضعیف اصلاً به حساب نمی‌آید.
•محدودیت‌هایِ خودِ کتیبه‌ها در بندِ ۹-۱۰-۶-۶ آمده است.
حداقل ضخامتِ دالِ با تیر در همه‌یِ لبه‌ها (۹-۱۰-۶-۱-۲ و ۳)
برایِ دال‌هایِ دوطرفه با تیر بینِ تکیه‌گاه‌ها در همه‌یِ لبه‌ها، مرجع جدولِ ۹-۱۰-۲ است — نه جدولِ ۹-۱۰-۱.
باز هم راهِ جایگزین: برآورده کردنِ محدودیت‌هایِ خیزِ محاسبه‌شده‌یِ بندِ ۹-۱۰-۶-۲.
قاعده‌یِ لبه‌یِ غیرممتد: در لبه‌هایِ غیرممتدِ این دال‌ها یکی از دو کار لازم است —
(۱) تأمینِ یک تیرِ لبه با حداقل سختیِ نسبیِ تعیین‌شده، یا
(۲) افزایشِ حداقل ۱۰ درصدیِ ضخامتِ موردنیازِ قسمت‌هایِ (ب) یا (ت) جدولِ ۹-۱۰-۲ در چشمه‌یِ دارایِ لبه‌یِ غیرممتد.
•منطق: لبه‌یِ غیرممتد گیرداری ندارد، پس یا باید با تیرِ لبه سخت شود یا با ضخامتِ بیشتر جبران گردد.
مقاومت و کنترل‌هایِ دالِ دوطرفه
•مقاومتِ خمشی طبقِ فصلِ ۹-۸ و با در نظر گرفتنِ توزیعِ لنگر بینِ نوارِ ستونی و نوارِ میانی.
کنترلِ حاکمِ دالِ دوطرفه معمولاً برشِ دوطرفه (پانچ) در اطرافِ ستون است — با مقطعِ بحرانیِ d/2 از برِ ستون (فصلِ ۹-۸-۵).
همان‌جا قاعده‌یِ بازشو در فاصله‌یِ کمتر از ۴h برقرار است که بخشی از محیطِ بحرانی را غیرمؤثر می‌کند.
•کتیبه‌یِ دال و کتیبه‌یِ برشی و سرستون سه ابزارِ متفاوت برایِ تقویتِ همین ناحیه‌اند (تعاریف در فصلِ ۹-۲).
الزاماتِ انسجامِ دالِ دوطرفه در بندهایِ ۹-۱۰-۷-۳-۶ و ۹-۱۰-۷-۳-۷ و برایِ سیستمِ تیرچه‌ای در ۹-۱۰-۸-۱-۶ آمده است (ارجاعِ اجباریِ فصلِ ۹-۵).
یادآوریِ چیدمانِ بارِ زنده در دالِ دوطرفه
آستانه: اگر بارِ زنده کمتر از ۷۵ درصدِ بارِ مرده باشد یا هم‌زمان رویِ همه‌یِ چشمه‌ها اثر کند، می‌توان بارِ زنده را رویِ تمامِ چشمه‌ها گذاشت.
در غیرِ این‌صورت: لنگرِ مثبت با ۷۵ درصدِ بارِ زنده رویِ چشمه‌یِ موردِنظر و مجاورها یک‌درمیان؛ لنگرِ منفی با ۷۵ درصد رویِ چشمه‌هایِ مجاور.
قیدِ فراگیر: لنگرها هرگز نباید از حالتِ بارگذاریِ تمامِ چشمه‌ها کمتر باشند.
•این ضوابط در فصلِ ۹-۶-۴-۳ آمده و این‌جا اعمال می‌شود.
جدولِ مرورِ سریع
سه روشِ طراحیِ دالِ دوطرفهمستقیم (۹-۱۰-۹)، قابِ معادل (۹-۱۰-۱۰)، پلاستیک (۹-۱۰-۱۱)
حداکثر نسبتِ دهانه‌یِ بزرگ به کوچک۲
حداقل ضخامتِ دالِ بدونِ کتیبه۱۲۵ میلی‌متر
حداقل ضخامتِ دالِ با کتیبه۱۰۰ میلی‌متر
مرجعِ دالِ بدونِ تیرِ داخلیجدولِ ۹-۱۰-۱
مرجعِ دالِ با تیر در همه‌یِ لبه‌هاجدولِ ۹-۱۰-۲
مقادیرِ fy جدولِ ۹-۱۰-۱۲۸۰، ۴۲۰ و ۵۵۰ مگاپاسکال
fy بینِ مقادیرِ جدولدرون‌یابی
تعریفِ ℓnدهانه‌یِ آزادِ جهتِ بزرگ‌تر، بَر تا بَرِ تکیه‌گاه
آستانه‌یِ نادیده گرفتنِ تیرِ لبهα کمتر از ۰٫۸
جبرانِ لبه‌یِ غیرممتدتیرِ لبه یا افزایشِ حداقل ۱۰٪ ضخامت
قیدِ fy بیش از ۵۵۰ مگاپاسکالخیز با مدولِ گسیختگیِ کاهش‌یافته
عرضِ دالِ همراهِ تیر در هر سمتتصویرِ مایلِ ۴۵ درجه، حداکثر ۴ برابرِ ضخامتِ دال
جایگاهِ تیر در نوارهادر نوارِ ستونی منظور می‌شود
مرجعِ اتصالِ دال-تیر و دال-ستونفصلِ ۹-۱۶
مرجعِ محدودیت‌هایِ کتیبهبندِ ۹-۱۰-۶-۶
بندهایِ انسجامِ دالِ دوطرفه۹-۱۰-۷-۳-۶ و ۷؛ تیرچه‌ای: ۹-۱۰-۸-۱-۶
برو به آزمونِ همین فصل