مبحث ۹ — طرح و اجرایِ ساختمان‌هایِ بتن‌آرمه
درسنامه — دال‌هایِ یک‌طرفه
خلاصه‌یِ بندهایِ ۹-۹، مستقیماً از متنِ رسمیِ مبحث.
گستره، مصالح و اتصالات (۹-۹-۲)
در طراحیِ دالِ یک‌طرفه باید اثرِ بارهایِ متمرکز، بازشوها و فضاهایِ خالی (حفره‌ها) در نظر گرفته شود.
•مشخصاتِ بتن از فصلِ ۹-۳ و مشخصاتِ میلگرد از فصلِ ۹-۴؛ اجزایِ مدفون طبقِ بندِ ۹-۴-۱۰.
اتصالاتِ دال-تیر و دال-ستون در بتن‌ریزیِ درجا → فصلِ ۹-۱۶.
اتصالات در دال‌هایِ پیش‌ساخته → فصلِ ۹-۱۷ (تأمینِ الزاماتِ انتقالِ نیرو).
حداقل ضخامتِ دال (۹-۹-۳-۱)
دامنه‌یِ جدولِ ۹-۹-۱: دال‌هایِ توپر که به جداکننده‌ها (تیغه‌ها) یا اجزایی که ممکن است از خیزِ زیاد آسیب ببینند متصل نیستند.
چهار حالتِ تکیه‌گاهیِ جدول: تکیه‌گاهِ ساده، یک انتهایِ ممتد، دو انتهایِ ممتد و طره (کنسولی) — به ترتیبِ کاهشِ ضخامتِ لازم، به‌جز طره که سخت‌گیرانه‌ترین است.
جدول برایِ بتنِ معمولی و فولادِ با تنشِ تسلیمِ مرجع تنظیم شده؛ برایِ fy دیگر باید مقادیر در ضریبِ اصلاحی ضرب شوند.
برایِ بتنِ سبک (وزنِ مخصوص بینِ ۱۴۴۰ تا ۱۸۴۰ کیلوگرم بر مترمکعب)، مقادیرِ جدول باید در بزرگ‌ترینِ دو ضریبِ (الف) و (ب) ضرب شوند.
راهِ فرار از جدول: اگر محدودیتِ حداقل ضخامت برآورده نشود، باید خیزِ آنی و درازمدت طبقِ بندِ ۹-۱۹-۲ محاسبه شده و از حدودِ بندِ ۹-۱۹-۲-۴ بیشتر نشود.
•یعنی جدول یک میان‌بر است، نه یک الزامِ مطلق — ولی اگر از آن عبور کنی، باید خیز را واقعاً حساب کنی.
الزامِ رفتارِ کشش-کنترل (۹-۹-۳-۳)
نکته‌یِ بسیار مهم: دال‌هایِ یک‌طرفه باید مطابقِ بندِ ۹-۷-۴-۲ رفتارِ کشش-کنترل داشته باشند.
•یعنی φ آن‌ها همیشه ۰٫۹۰ است و مقطع باید شکل‌پذیر شکست بخورد.
•منطق: دال یک عضوِ صفحه‌ایِ کم‌ضخامت است که خرابیِ تردش می‌تواند ناگهانی و گسترده باشد؛ پس مبحث اجازه‌یِ طراحیِ فشار-کنترل نمی‌دهد.
•مقاومتِ موردنیاز از ترکیبِ بارهایِ فصلِ ۹-۷ و تحلیلِ فصلِ ۹-۶ به دست می‌آید.
مقاومتِ طراحی (۹-۹-۵)
•برایِ هر ترکیبِ بارِ ضریب‌دار، رابطه‌یِ φRn ≥ Ru باید در تمامِ مقاطع و با در نظر گرفتنِ اندرکنشِ آثارِ بار کنترل شود.
•ضریبِ کاهشِ مقاومت طبقِ بندِ ۹-۷-۴؛ Mn طبقِ بندِ ۹-۸-۲؛ Vn طبقِ بندِ ۹-۸-۴.
برایِ دال‌هایِ مرکبِ بتنی، مقاومتِ برشیِ افقی باید طبقِ بندِ ۹-۱۷-۴ محاسبه شود.
قاعده‌یِ دالِ بالِ تیرِ T: اگر بخشی از دال مانندِ بالِ تیرِ T در نظر گرفته شود و میلگردهایِ خمشیِ اصلیِ دال موازیِ محورِ طولیِ تیر باشند، باید میلگردهایی در بالایِ دال و عمود بر محورِ تیر اضافه شوند.
•این میلگردهایِ عمودی باید برایِ بارِ ضریب‌دارِ واردِ بر بخشی از عرضِ دال که مانندِ کنسول فرض می‌شود طراحی گردند؛ عرضِ مؤثرِ قسمتِ کنسولی طبقِ بندِ ۹-۶-۳-۳.
این ضابطه در موردِ تیرچه‌ها اعمال نمی‌شود.
حداقل آرماتور (۹-۹-۶)
•حداقل آرماتورِ خمشی در وجهِ کششی، طبقِ رابطه‌یِ بندِ ۹-۹-۶-۱ تعیین می‌شود.
حداقل آرماتورِ برشی در کلیه‌یِ مقاطعی لازم است که در آن‌ها نیرویِ برشیِ موردنیاز از مقاومتِ برشیِ طراحیِ بتن فراتر رود؛ مقدارش طبقِ ضوابطِ فصلِ ۹-۱۱ محاسبه می‌شود.
استثنایِ آزمایش: اگر با انجامِ آزمایش مشخص شود که مقاومت‌هایِ لازم بدونِ آرماتورِ برشی قابلِ تأمین‌اند، نیازی به آرماتورِ برشیِ حداقل نیست.
شرطِ آن آزمایش: باید آثارِ نشستِ نامتقارن، انقباض، خزش و تغییراتِ درجه‌حرارت به‌طورِ واقع‌بینانه منظور گردند.
•حداقل آرماتورِ حرارتی و جمع‌شدگی طبقِ بندِ ۹-۱۹-۴ تعیین می‌شود.
فاصله‌گذاریِ آرماتورها (۹-۹-۷-۵)
•حداقل فاصله طبقِ بندِ ۹-۲۱-۲؛ فاصله‌یِ آرماتورهایِ طولیِ مجاورِ وجهِ کششی نباید از مقادیرِ بندِ ۹-۱۹-۳ بیشتر باشد.
حداکثر فاصله‌یِ آرماتورهایِ آجدار: کوچک‌ترینِ «ضریبی از ضخامتِ دال» و ۳۵۰ میلی‌متر.
حداکثر فاصله‌یِ آرماتورهایِ عمود بر تیرِ T (موضوعِ ۹-۹-۵-۲-۲): کمتر از «ضریبی از ضخامتِ دال» و ۳۵۰ میلی‌متر.
•عددِ ۳۵۰ میلی‌متر سقفِ مطلقِ فاصله‌گذاری در دالِ یک‌طرفه است و در هر دو مورد تکرار می‌شود.
•پوششِ بتن طبقِ بندِ ۹-۴-۹ و پیوستِ ۹-پ۱؛ طولِ گیرایی طبقِ ۹-۲۱-۳؛ طولِ وصله طبقِ ۹-۲۱-۴؛ آرماتورِ گروه‌شده طبقِ ۹-۲۱-۵.
قطع و ادامه‌یِ آرماتورهایِ خمشی (۹-۹-۷-۶)
•نیرویِ کششی یا فشاریِ محاسبه‌شده در هر مقطع باید در هر طرفِ آن مقطع با طولِ گیراییِ لازم تأمین شود.
دو مقطعِ بحرانی برایِ کنترلِ طولِ گیرایی: (الف) محلِ تنشِ حداکثر، (ب) محلی که نیازی به میلگردِ کششی نیست و میلگردها قطع یا خم می‌شوند.
میلگردها باید به طولِ بزرگ‌ترینِ d و ۱۲db پس از مقطعی که نیازی به مقاومتِ خمشی نیست ادامه یابند.
استثنا: ادامه دادنِ آرماتور در تکیه‌گاهِ دهانه‌هایِ ساده و در انتهایِ آزادِ طره‌ها ضرورت ندارد.
قاعده‌یِ طلایی: آرماتورِ خمشیِ کششی را نباید در ناحیه‌یِ کششی قطع کرد — مگر یکی از سه شرطِ (الف)، (ب) یا (پ) برقرار باشد.
شرطِ (ب): برایِ آرماتورهایِ با قطرِ ۳۶ میلی‌متر و کمتر، میلگردِ ادامه‌داده‌شده باید دو برابرِ سطحِ لازم برایِ خمش را تأمین کند.
شرطِ (پ): تأمینِ خاموتِ اضافی — علاوه بر آنچه برایِ برش لازم است — در طولی مشخص از انتهایِ میلگردِ قطع‌شده.
موارد خاصِ آرماتورگذاری
در دال‌هایِ شیب‌دار، پلکانی یا ماهیچه‌ای — یا هر جا که آرماتورِ کششی موازیِ وجهِ فشاری نیست — تنشِ آرماتور مستقیماً متناسب با لنگر نیست و باید مهارِ کافی تأمین شود.
تسهیلِ دهانه‌یِ کوتاه: در دال‌هایِ با دهانه‌یِ کمتر از ۳ متر می‌توان از شبکه‌یِ سیمیِ جوش‌شده با قطرِ کمتر از ۱۶ میلی‌متر استفاده کرد.
شکلِ آن شبکه: به‌صورتِ منحنی از نقاطِ نزدیک به بالایِ دال رویِ تکیه‌گاه تا نقطه‌ای نزدیک به پایینِ دال در وسطِ دهانه عبور می‌کند.
و باید به‌صورتِ ممتد از رویِ تکیه‌گاه بگذرد یا در تکیه‌گاه مهار شود.
•آرماتورهایِ خمشیِ کششیِ ادامه‌داده‌شده باید حداقل به اندازه‌یِ طولِ گیرایی پس از نقطه‌یِ خم یا قطع ادامه یابند.
جدولِ مرورِ سریع
مرجعِ حداقل ضخامتجدولِ ۹-۹-۱
چهار حالتِ تکیه‌گاهیِ جدولساده، یک انتهای ممتد، دو انتهای ممتد، طره
محدوده‌یِ وزنِ مخصوصِ بتنِ سبکِ جدول۱۴۴۰ تا ۱۸۴۰ کیلوگرم بر مترمکعب
راهِ جایگزینِ جدولمحاسبه‌یِ خیز طبقِ ۹-۱۹-۲ و حدِ ۹-۱۹-۲-۴
رفتارِ الزامیِ دالِ یک‌طرفهکشش-کنترل (φ = ۰٫۹۰)
مرجعِ Mn / Vnبندهایِ ۹-۸-۲ / ۹-۸-۴
مرجعِ برشِ افقیِ دالِ مرکببندِ ۹-۱۷-۴
مرجعِ اتصالِ دال-تیر و دال-ستونِ درجافصلِ ۹-۱۶
مرجعِ اتصالِ دالِ پیش‌ساختهفصلِ ۹-۱۷
ضابطه‌یِ میلگردِ عمودیِ بالِ تیرِ Tشاملِ تیرچه‌ها نمی‌شود
سقفِ مطلقِ فاصله‌یِ آرماتور۳۵۰ میلی‌متر
مرجعِ آرماتورِ حرارتی و جمع‌شدگیبندِ ۹-۱۹-۴
طولِ ادامه‌یِ میلگرد پس از نقطه‌یِ بی‌نیازیبزرگ‌ترینِ d و ۱۲db
استثنایِ ادامه‌یِ آرماتورتکیه‌گاهِ دهانه‌یِ ساده و انتهایِ آزادِ طره
قطرِ مرزِ شرطِ (ب) قطعِ میلگرد۳۶ میلی‌متر
دهانه‌یِ مجازِ شبکه‌یِ سیمیِ منحنیکمتر از ۳ متر
قطرِ مجازِ آن شبکهکمتر از ۱۶ میلی‌متر
برو به آزمونِ همین فصل